Het Justitieel Complex Schiphol.
Het Justitieel Complex Schiphol. © ANP

Laat camera's toe in cellen met asielzoekers

Robert Glas en Frans-Willem Verbaas hebben de Staat der Nederlanden in kort geding gedagvaard om toestemming af te dwingen voor het maken van een fotoserie in detentiecentra. Zij vragen staatssecretaris Teeven om camera's toe te staan in cellen met asielzoekers.

Misschien wilt u, lezer, hier wel helemaal niets van zien. Probleem is alleen dat u die keuze eenvoudig niet heeft

Amnesty International heeft verschillende keren geprobeerd om in de detentiecentra (waar vreemdelingen worden opgesloten om uitgezet te worden) te filmen en fotograferen. Het antwoord van het ministerie van Veiligheid en Justitie was echter steevast 'nee'. Maar waarom eigenlijk?

Wij hebben de Staat der Nederlanden in kort geding gedagvaard nadat elke medewerking voor een fotoserie voor opinieweekblad Vrij Nederland en het blad Wordt vervolgd van Amnesty International werd geweigerd. Argumenten werden nauwelijks gegeven, behalve dat een gevangenis nu eenmaal geen openbaar gebouw is.

Dit antwoord is nogal onbevredigend, zeker nu bij 'gewone' gevangenissen veel mogelijk is, blijkens documentaires over de long-stayafdeling van TBS-ers, de PPC in de Bijlmerbajes of een serie als 'Buch in de Bajes'.

Luchtkooien
Op de lijst van plaatsen in de dagvaarding staan, naast bibliotheek en recreatieruimte, onder meer isoleercellen waarin vorig jaar nog hongerstakers werden geplaatst, gezinscellen op het Justitieel Complex Schiphol en luchtkooien waarin mensen die in de isoleercel zijn opgesloten één uur per dag in de buitenlucht mogen. Verder worden de cellen in de Penitentiaire Inrichting Haaglanden (voorheen het Penitentiair Ziekenhuis Scheveningen) genoemd, waarin vorig jaar wekenlang hongerstakers werden vastgehouden. Deze cellen bevinden zich in de negentiende-eeuwse vleugel, met dichtbetraliede ramen op meer dan 2 meter hoogte, zodat iemand die daar zit opgesloten 23 uur per etmaal niet naar buiten kan kijken.

Misschien wilt u, lezer van dit artikel, hier wel helemaal niets van zien. Probleem is alleen dat u - en de leden van Amnesty International - die keuze eenvoudig niet hebben. U zult nooit weten hoe de isoleercellen in de detentiecentra eruit zien. En voor de geschiedschrijving zullen geen beelden bewaard blijven van de cellen waarin Syrische gezinnen met kinderen die op Schiphol asiel aanvroegen werden opgesloten.

Bij de vrijheid van meningsuiting hoort ook de vrijheid om informatie - inclusief beeldmateriaal - tot zich te nemen. De overheid hoeft die 'vrijheid van nieuwsgaring' niet altijd te respecteren. Inzage in dossiers van de AIVD over jihadgangers hoeft echt niet te worden gegeven. Maar de weigering om camera's in de detentiecentra toe te laten is misbruik van eigendomsrecht. Stel dat er in een Nederlandse gevangenis gemarteld zou zijn, vindt u dan dat de overheid kan verbieden dat wij mogen zien waar dat gebeurd is?

Het onthouden van beeldmateriaal aan de publieke opinie is iets voor een dictatuur, niet voor een vrije samenleving

Vernederend
Dit voorbeeld is minder vergezocht dan u denkt. Soms doen zich ook in Nederlandse gevangenissen situaties voor die gekwalificeerd kunnen worden als 'onmenselijke of vernederende behandeling' in de zin van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. 

Het actualiteitenprogramma 'De vijfde dag' van juni vorig jaar berichtte over een incident in detentiecentrum Soesterberg, waar een vrouw die zojuist asiel had aangevraagd op Schiphol bij terugkeer gedwongen werd 'gevisiteerd'. Zij werd daarbij door twee mannen en twee vrouwen met geweld uitgekleed, geïnspecteerd in haar anus, en daarna in een isoleercel opgesloten. Aanleiding hiervoor was haar weigering zich vrijwillig uit te kleden voor inspectie (wat te maken had met een verkrachtingsverleden en het meemaken van de verkrachting van haar 9-jarige dochter). 

Verder werd bij de collectieve hongerstakingen van vorig jaar door het Justitieel Complex Schiphol gebruik gemaakt van eenzame opsluiting van hongerstakers in isoleercellen onder het mom van 'medische redenen'. Probleem is alleen dat die medische redenen helemaal niet bestaan. Sterker nog, medisch gezien bestaat er juist een contra-indicatie voor isoleercelplaatsing, omdat dit risico's van psychische beschadiging of zelfs een psychose met zich meebrengt. 

Dictatuur
Er bestaat een maatschappelijk belang dat beeldmateriaal van gevangenissen voor de publieke opinie beschikbaar is. Dat geldt zeker nu binnenkort een wetsvoorstel naar de Kamer gaat over het nieuwe gevangenisregime voor vreemdelingen in detentie, waarin de gevangenisdirectie meer bevoegdheid krijgt om isoleercellen als strafmaatregel te gebruiken. 

Voor de duidelijkheid: het kort geding gaat helemaal niet over de vraag wat we nu van vreemdelingendetentie (of isoleercellen) moeten denken. Wij vinden dat de overheid geen enkele legitieme reden heeft om de publieke opinie, de media en 'waakhonden' als Amnesty International of Defence for Children dergelijk beeldmateriaal te onthouden. Dat is iets voor een dictatuur, maar niet voor een vrije samenleving. 

Het is niet waarschijnlijk dat staatssecretaris Teeven het besluit tot weigering persoonlijk heeft genomen. Maar hij hoeft het vonnis ook niet af te wachten. Daarom, mijnheer Teeven, willen wij u vragen te laten zien dat u weet wat een vrije samenleving inhoudt, en de camera's de detentiecentra binnen te laten! 

Robert Glas is fotograaf.
Frans-Willem Verbaas is advocaat vreemdelingenrecht.

De totstandkoming van deze fotoserie is te volgen op weblog http://ultimum-remedium.blogspot.nl/.