Een herdenking van de opstand van de Maidan van twee jaar geleden.
Een herdenking van de opstand van de Maidan van twee jaar geleden. © EPA

In Oekraïne is de toekomst van Europa in het geding

Als er iets opvalt aan de geest van de Maidan, is het dat die gedragen wordt door alles wat jong, mooi en swingend is.

Mijn onderbuik zegt: 2-3 voor het vrije democratische Westen

Rond Oekraïne woedt niet alleen een echte oorlog, die al voor anderhalf miljoen vluchtelingen heeft gezorgd, maar ook een propagandaoorlog. Dat is Moskou wel toevertrouwd, want daar zitten de meesters van desinformatie. Ik zeg het er maar even bij, wetende dat ik na zo'n constatering door 'onafhankelijke geesten' beschuldigd zal worden zelf propaganda te bedrijven. Zo ging het tijdens de Koude Oorlog, zo gaat het nu weer. Veel westerlingen willen niet weten hoe doortrapt Vladimir Poetin is en denken dat de NAVO en de EU op eenzelfde manier aan propaganda doen. Wat al 1-0 voor het Kremlin is.

Begin februari was ik op persreis in Kiev en Lviv, op uitnodiging van de Amerikaanse ambassade. Wat de stand op 2-0 brengt. Maar mijn ervaring met zulke reizen is dat je zo op plaatsen komt waar je anders nooit zou zijn geweest. Ik trof in Oekraïne een land aan waar niets is wat het lijkt, maar dat na de opstand van de Maidan van twee jaar geleden onmiskenbaar een culturele transitie doormaakt. Duidelijk is ook dat Oekraïne een grensland is dat door vele (nabije) buitenlanden wordt beïnvloed. Tegelijk heeft Poetins brutale intimidatiepolitiek de emotionele band tussen Moskou en Kiev ernstig beschadigd, waardoor de strijd om Oekraïense hearts and minds ook in Russischsprekende steden als Dnjepropetrovsk en Odessa in het nadeel van het Kremlin verloopt. In Lviv kocht ik wc-papier met het hoofd van Poetin. Mijn onderbuik zegt: 2-3 voor het vrije democratische Westen.

Corrupte boevenbende

In Kiev zie je meer Europese vlaggen dan in Den Haag

Wij Nederlanders weten niets van Oekraïne, behalve dat het een corrupte boevenbende is. Ironisch genoeg is dat wat ik ook van Oekraïners zelf hoorde, met de toevoeging dat de 'geest van Maidan' daaraan een eind wil maken. Zij spreken van een 'revolutie van de waardigheid', met een beroep op Europese waarden. De Russische propaganda, schaamteloos nagepraat door tegenstanders van het associatieverdrag met de EU, benadrukt het ultranationalistische en zelfs fascistische karakter van de Maidan en noemt het vertrek van president Janoekovitsj 'een coup'. Mij trof de supranationale geest van de opstand. In Kiev zie je meer Europese vlaggen dan in Den Haag; menig hervormer komt uit een ex-Sovjetrepubliek (Litouwen, Georgië). Behalve Refat Chubarov, leider van de Krim-Tataren, spraken alle hemelbestormers voortreffelijk Engels; de pas afgetreden bewindsman Volodin Shulmeister sprak Nederlands. Velen hebben in Amerika gestudeerd. De Georgische oud-president Michail Saakasjvili is nu gouverneur in Odessa.

Dat lijkt koren op de molen van het Kremlin, dat 'heethoofd Saakasjvili' de schuld gaf van de inval in Georgië, een lezing die ook in Duitsland veel aanhang heeft. Vreemd genoeg zaten de Oekraïense hervormers daar niet mee. Voor hen is iedereen die van buiten het systeem komt goed, de rest is fout. Hun overmoed is op het arrogante af. Zo spraken we een 31-jarige hipster (uiterlijk een soort ayatollah), die zichzelf twee jaar had gegeven om het ministerie van Economische Zaken, gehuisvest in het oude hoofdkwartier van de NKVD, de geheime dienst van Stalin, uit te mesten. Hij had er al negenhonderd man uitgegooid en er staan er nog veel meer op de nominatie. Een dag later stapte zijn minister, Aivaras Abromavicius, op. Het gaat hem te langzaam en hij noemde namen van ministers die obstructie plegen. Meestgehoorde klacht: ministersalarissen van 200 euro per maand. Dit in Kiev, waar het verkeer verstopt zit met geblindeerde Audi's, Range Rovers en SUV's.

Geest van de Maidan

Ik denk dat het veel kwalijker was geweest als de EU geen acte de présence had gegeven

Stuntwerk leverde Khatia Dekanoidze, een vurige 38-jarige vrouw van Georgische afkomst die het verrotte politieapparaat op de schop neemt. Terwijl wij met haar op haar kantoor spraken, zagen we haar 'live' op een televisiescherm een interview geven, een alomtegenwoordigheid die ik nog niet heb meegemaakt. Haar woordvoerder droeg een slobbertrui met laptop. Ontslagen agenten moeten opnieuw solliciteren, een selectie waar slechts vijf procent doorkomt. Het hervormde politiekorps, US-style met nieuwe uniformen en Toyota Prius, bestaat nu ook uit aantrekkelijke dames, alsof je naar een postmoderne tv-serie kijkt. Onze heldin uit de Kaukasus is voor de duvel niet bang, hoewel er volgens kranten in Kiev overal mollen van het Kremlin zitten.

Als er iets opvalt aan de geest van de Maidan, is het dat die gedragen wordt door alles wat jong en mooi en swingend is. Dat geldt ook voor de energieke bisschop van Lviv, die - Harvard educated - een particuliere katholieke universiteit aan het opzetten is. Het riep herinneringen op aan Polen en de eerste regeringsdagen van Solidarnosc. Het geeft tegelijk de kwetsbaarheid aan. Amateurisme en naïviteit bedreigen de Maidan, en het moet voor het Kremlin niet moeilijk zijn om de hervormers in Kiev verdacht te maken bij al die Oekraïners die niet zo jong, mooi en swingend zijn. Daar komt de broeierige erfenis bij van Oekraïense nationalisten als Stepan Bandera (in 1959 door de KGB in München vermoord), van wie in Lviv een standbeeld staat. Lviv (Lemberg) is ook een voormalige parel uit het Habsburgse Rijk, en met zijn tragische verleden zo Europees als maar zijn kan.

Bij alle scepsis denk ik dat de geest van de Maidan niet meer terug kan in de fles. Guy Verhofstadt en Hans van Baalen wordt verweten dat zij onhaalbare verwachtingen wekten toen zij daar twee jaar geleden de menigte toespraken. Ik denk dat het veel kwalijker was geweest als de EU geen acte de présence had gegeven. In Oekraïne is de toekomst van Europa in het geding.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Reacties (52)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • junoasahi -
    Rob80 ---ja dan hebben we ook geluk niet aan China te grenzen,want die zouden Protestantisme en Katholisisme een dusdanige schoonmaakbeurt bezorgd hebben dat zelfs het verschil tussen beiden grondig uit het geheugen zou zjin gewist..wij hebben geluk
  • Muzzled -
    Rob80. Merkwaardige opmerkingen in de maand dat de Februari staking en Duitse bezetting herdacht wordt. En dat Napoleon Nlds beste koning ooit genoemd wordt. Nieuws voor u; de R.F. is totaal niet geinteresseerd in de Baltics Met Kaliningrad in handen zijn die strategisch en economisch van nul en generlei waarde dus waarom Waarom ze m.n. Vilnius en Riga zo hard 'piepen' is de vrees belangstelling van de EU/NATO te verliezen. Wat zou kunnen wringen is dat er met de grote Russisch-talige minderheid verkeerd wordt omgegaan en dat is een lokale keuze. Maar een militaire aanval of bezetting....?
  • Wjager -
    @Samma: U zult toch moeten erkennen dat het met de burgerlijke vrijheden en mensenrechten niet de goede kant op gaat. In de eerste twee termijnen van Poetin was het nog mogelijk om te demonstreren en een afwijkende mening te hebben. Maar in de derde termijn neemt de repressie snel toe. De Doema heeft veel wetten aangenomen die vrijheden beperken en mensen die een andere mening verkondigen dan die van de staat, worden in toenemende mate vervolgd waarbij zij worden uitgemaakt voor verrader en buitenlandse agenten. Het regime van oligarchen wordt aantoonbaar autoritairder en minder tolerant.
  • Rob80 -
    Muzzled: Natuurlijk heeft Rusland Nederland nooit bedreigd. In Estland, Letland, Litouwen, Polen en Oekraïne weten ze echter wel degelijk dat er een dreiging van zo'n agressief buurland uitgaat. Nederland grenst niet aan Rusland, anders hadden wij ook wel anders gepiept. Duitse parlementariërs roepen niet op tot de vernietiging van Nederland, Vlaanderen bezet niet illegaal Zeeuws-Vlaanderen of Zuid-Limburg om het daarna snel te annexeren. Wij hebben geluk. Maar we hoeven niet blind te zijn voor de dreiging van anderen.
  • samma -
    Wjager@ Uw reactie op muzzled@ Maakt u zich geen zorgen dat komt wel in Rusland. Maar hoe harder u en anderen zich afzetten tegen de Russen en Poetin des te meer er dicht gedraaid wordt. Er is overigens wel degelijk vrije meningsuiting in de media en talkshows waar onder andere ook onze Peter Waterdrinker aanwezig is en die hebben ze nog steeds niet neergeschoten. De nieuwe generatie Russen zijn bijzonder goed Internationaal geïnformeerd. Ooit komt er wel iemand, die de kracht heeft het tegen de hardliners op te nemen een echte Rus dus niet een Amerikaan
  • Muzzled -
    We zouden ons minder met Putin moeten bezig houden maar oprecht werken aan een betere relatie met het Russische Volk. Nog nooit heeft een Rus onze 'waterlinie' bedreigd of landsdelen bezet. De huidige paranoia die de de EU en NATO agenda's beheerst komt voor 100% uit eeuwenoude conflict zones in O.Europa waar tot voor kort nauwelijks iemand weet van had. Die geimporteerd zijn door domme opportunistische carriere politici en militairen die een langere overgangsperiode voor EU aansluiting niet belangrijk vonden. En media die geen idee hadden waarover het ging, óók die in Moskou niet.
  • Wjager -
    @Victor23A: De bijdrage van "muzzled" heb ik enkele malen herlezen. Maar ik zie hierin geen uitleg waarom de mensen in Rusland geen recht zouden hebben op vrijheid van meningsuiting, toegang tot meerdere informatiekanalen of een onafhankelijke rechtspraak. U kan hier zonder vrees voor vervolging van de staat afwijkende standpunten verkondigen. Waarom gunt u datzelfde recht niet aan Russische staatsburgers? Is er een reden waarom u meent meer rechten te hebben dan de mensen in Rusland?
  • Rob80 -
    @Hazlo: Hou eens op met dat geroep over fascisten in Kiev. Svoboda is weggevaagd tijdens de laatste verkiezingen. Is Moskou dan ook nog communistisch bolwerk? En Oekraïne komt niet bij de EU, daar gaat het associatie-akkoord helemaal niet over. Zo'n verdrag hebben we ook met Marokko, Algerije, Israel, Chili en Zuid-Afrika. En mocht het al ooit bij de EU komt zal dat nog enkele decennia duren. Zowel Oekraïne als de EU zijn daar absoluut nog niet klaar voor. U ziet beren op de weg die er niet zijn en gebruikt die om angst aan te jagen.
  • Victor 23A -
    Wjager: Lees het commentaar van Muzzled en ook uw ogen zullen geopend worden. Ik heb daar niets aan toe te voegen.
  • Hazlo -
    Ukraine wordt bestuurd door een criminele miljardair geeft leiding aan een totaal failliet en uiterst corrupt land waar achter de schermen de SVOBODA Nazi¿s de drijvende kracht zijn en wat ons opnieuw vele tientallen miljarden gaat kosten en een hele hoop ellende gaat geven als het straks bij de E.U. komt. Vandaar dat het heel belangrijk is dat het ondemocratische met Brussel afgesloten ,,associatieverdrag,, er niet komt en wij ons weer gaan richten op normale betrekkingen met Rusland. Dit land is voor ons veel belangrijker dan de door de CIA gesteunde fascistische boevenbende uit Kiev!