Slag bij Terheide door Jan Abrahamsz. Beerstraten.
Slag bij Terheide door Jan Abrahamsz. Beerstraten. ©

Historici hoeven geen pleisters te plakken op stinkende wonden

Historie

Wie de geschiedenis wil begrijpen, moet niet met twee maten meten.

Historici zijn niet alleen beschrijver maar ook rechter van het verleden geworden, stelt Martin Sommer in zijn opiniestuk van 27 oktober. Sommer mist in de moderne vaderlandse geschiedschrijving de insteek van historicus A. Th. van Deursen, die vond dat geschiedenis moet gaan over dingen die mensen verbinden. Hij verlangt terug naar de dagen dat Willem van Oranje de Vader des Vaderlands kon zijn en nog niet gerept werd over Nederlandse oorlogsmisdaden in Indonesië. Historische figuren en gebeurtenissen moeten volgens Sommer in het licht van hun tijd worden gezien.

Sommer heeft gelijk dat historici niet op de stoel van de rechter moeten gaan zitten. Maar historici zijn zeker ook geen dokters die pleisters moeten plakken op stinkende wonden. Historisch onderzoek moet inzicht geven in het verleden, of het ons uitkomt of niet. Het verleden beschrijven met het doel mensen een fijn gevoel te geven, is eerder manipulatie dan geschiedschrijving.

Sommer ziet geen noodzaak om de Coentunnel van een andere naam te voorzien, omdat Jan Pieterszoon Coen alleen met terugwerkende kracht een oorlogsmisdadiger zou zijn. Die stellingname impliceert dat in historisch perspectief de ene genocide de andere niet is. Toch blijft Coens slachtpartij op de Banda-eilanden in de 17e eeuw volkerenmoord. Dat het de VOC een handelsmonopolie op nootmuskaat heeft opgeleverd, maakt de daad niet anders. Als we de geschiedenis willen leren kennen en begrijpen, moeten we niet met twee maten meten. Van de Turken verwachten we dat ze honderd jaar na dato hun Armeense genocide eindelijk erkennen. En we zouden raar opkijken als Duitsland over enige tijd een Eichmanntunnel aanlegt.

We zouden raar opkijken van een Duitse Eichmanntunnel

Sommer ziet ook niet in waarom Indonesische vrouwen zeventig jaar na de standrechtelijke executie van hun mannen nog hun recht proberen te halen. Zijn argument: historicus Loe de Jong had de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949) al in zijn standaardwerk Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog opgenomen. Dit is een bizar argument.

Ten eerste is het onzinnig om te stellen dat een historisch onderzoek een stuk geschiedenis afsluit. De Jongs delen over vijf Duitse bezettingsjaren in Nederland hebben andere historici er nooit van weerhouden verder onderzoek te doen. Waarom zouden historici zich wel moeten inhouden bij de daaropvolgende oorlog in Indonesië? Omdat we hier uiteindelijk niet als winnaar uitkomen? Juist omdat historisch onderzoek hiernaar zo beperkt is geweest, wordt deze geschiedenis uiteindelijk in de rechtbank geschreven.

Ten tweede blijkt Sommer te zijn vergeten dat De Jong schreef in een tijd waarin Nederlandse veteranenorganisaties nog invloed uitoefenden op de geschiedschrijving. De Jong wilde al in de jaren tachtig van de vorige eeuw een oordeel vellen over de begane oorlogsmisdrijven van Nederlandse militairen, maar moest zijn tekst onder druk van de veteranen aanpassen. Over 'rechter over het verleden spelen' gesproken.

Met historisch onderzoek speel je als historicus geen rechter over het verleden - maar bied je een breder perspectief

Afgelopen week organiseerde ik met Van Gisteren, werkplaats voor historische projecten, een avond over de dekolonisering van onze geschiedschrijving. Hier lichtte historicus Bart Luttikhuis zijn onderzoek toe naar Indonesische bronnen ten tijde van de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog - bronnen die lang door historici zijn genegeerd. Onderzoeker Valika Smeulders berichtte hoe slaven op Sint Maarten de Haagse beslissing rondom de afschaffing van de slavernij niet afwachtten, maar vijftien jaar eerder al met succes in opstand kwamen. Vanuit historisch oogpunt een bijzondere gebeurtenis. Met dit soort onderzoek speel je als historicus geen rechter over het verleden - maar bied je een breder perspectief. Deze 'andere kant van het verhaal' doorbreekt het eurocentrische wereldbeeld dat Martin Sommer graag in stand houdt.

Hopelijk is de tijd snel daar dat we geen Coentunnel, -school of -standbeeld meer in dit land kennen. Het artikel van Sommer kan dan in een museum geplaatst worden als herinnering aan een periode waarin Nederland zijn geschiedenis niet onder ogen durfde te zien. Zijn woorden moeten we dan maar in het licht van de tijd zien.

Agnes Cremers is historicus.

Volg en lees meer over:

Reacties (16)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • molvliet -
    @Selat Konila, U schrijft: "Maar welke wetenschapper is nog onafhankelijk?" Ik ben wetenschapper, historicus notabene en ik vind deze verdachtmaking onacceptabel. Mijn collega's en ikzelf zijn onafhankelijk en wij werken zo integer mogelijk. Alles wat wij schrijven is gebaseerd op historisch bewijs en u kunt dat altijd controleren. Als wij dan tot conclusies komen die u niet aanstaan (bijvoorbeeld: Zwarte Piet en natiestaten zijn 19e-eeuwse ficties), geeft het geen pas om te beweren dat wij niet onafhankelijk zouden zijn.
  • JanTump -
    @Vincent van Diermen, Leest u het laatste artikel van Martin Sommer maar eens Die maakt gehakt van dit artikel van Agnes Cremers Het ging toch over het meten met twee maten en een vals geschiedeniszelfbeeld? Aan lakeien heb je niets, maar vooral niet bij historici en journalisten Bij geen enkele academicus in het algemeen niet Juist daar is de onderworpenheid aan de modieusheid en statusgevoeligheid het gevaarlijkst We zijn ver heen als de HBO-inquisitie van de sociale academie daar de politieke correctheid voorschrijft Wat had in graag gewild dat Agnes wat minder modieus, meer eigengereid was
  • WimZ1952 -
    Waarom wordt er in de geschiedschrijving altijd zoveel aandacht besteed aan bv. Hitler, Stalin, Julius Ceasar en niet aan Johanna de Boer uit Lutjegast. Historici houden de herinnering aan schurken levendig terwijl de vergetelheid hun deel zou moeten zijn. Geef mij maar de biografie van JdB uit L. Zodra JdB zich in ons collectief onbewuste heeft genesteld breekt de wereldvrede aan. Historici, neem uw verantwoording! Johanna de Boer Tunnel dus.
  • Heraclitus -
    Ach, nu weer een gevecht tussen historici, c.q. hysterica's. De historicus Cremer is een historica. Maar de geschiedenis bewijst dat al dat vermannelijken van vrouwen erger is dan allochtoon versus autochtoon. En een kijkje in het wereldje van Agnes is een linke soep.
  • Vincent Van Diermen -
    @ Jan Trump: Waar wordt in het artikel gerept over Zwarte Piet en Verene Sheperd? Andere zaken erbij slepen is toch echt de discussie vervuilen. @ Debby T. Wat de Grieken, Romeinen, Turken, Yoruba of IJsberen doen is geen excuus voor Nederland om dat dan ook maar te doen. De VS martelen, dus mogen wij dat ook doen?
  • Debby T. -
    Moeten de Grieken zich verontschuldigen voor Alexander, en moet z'n beeld weg uit Thessaloniki? Moet het beeld van Caesar weg uit Rome omdat hij onaardig jegens de Galliërs is geweest? Moet de Mehmed Fatih moskee in Istanbul tegen de grond omdat hij de christenen van Constantinopel afslachtte? Nee natuurlijk. Ik zou de schrijfster van bovenstaande naast haar titel ook historisch inzicht gunnen.
  • H.J. Eijgelshoven Eijgelshoven -
    Wat wordt in het krantenstuk bedoeld met: de dekolonisering van de geschiedschrijving!
  • Selat Konila -
    Historici hoeven geen pleisters te plakken op stinkende wonden. Helemaal gelijk. Die stinkende wonden komen toch wel bovendrijven. Maar welke wetenschapper is nog onafhankelijk? Voor wie geldt niet "Wiens brood men breekt, diens woord men spreekt?!"
  • JanTump -
    Historici moeten elk vals beeld van de geschiedenis corrigeren Daar ben ik het mee eens Maar waarom werd dat niet gedaan tijdens de Zwarte Pietdiscussie? Elke historicus wist, dus ook Agnes Cremers, dat Nederland niet als laatste de slavernij afschafte Dat waren de VS, Spanje, Portugal en Brazilië We hoeven niet trots te zijn op onze "miezerige" plaats in de ranglijst na Frankrijk, maar waarom werd dat overduidelijk onjuiste beeld niet gecorrigeerd door historici? Dat negatieve beeld werd hersenloos overgenomen, en tegen Nederland gebruikt, bijv door Verene Shepherd van de VN Dat bracht status
  • rspeur -
    Ik ben een leek dus ik zou me mogelijk minder genuanceerd hebben uitgelaten dan een historicus, maar gelukkig krijg ik hulp; mijn ergernis over het geschrift van Sommer wordt hier goed verwoord.