Het 65ste Boekenbal in de Amsterdamse Stadsschouwburg afgelopen maart.
Het 65ste Boekenbal in de Amsterdamse Stadsschouwburg afgelopen maart. © ANP

Gastcolumn: Schrijvers, stop met decadente wegkijkerij

Het zou schrijvers sieren als ze tenminste een poging deden om in te grijpen in hun omgeving, schrijft Aafke Romeijn. 'Als het je niet zint om fictie in te zetten om de actualiteit te spiegelen, gebruik dan op z'n minst andere publieke optredens.'

Het fascisme rukt op. Tuurlijk, je kunt het beestje een andere naam geven omdat een beroemde Duitse dictator de term heeft besmet, maar feit blijft dat het inmiddels zo'n beetje bon ton is geworden om moslims te beschouwen als een gevaar dat onze samenleving zowel van binnenuit als buitenaf bedreigt. Vorige week publiceerde het AD een rits brieven waarin PVV-stemmers al dan niet anoniem uit de doeken deden wat hen heeft doen besluiten om op Wilders te stemmen. Opvallend: qua achtergrond verschilden de briefschrijvers sterk. Hoog- en laagopgeleid, arm en rijk, religieus of niet, homo en hetero, randstad of provincie: slechts één ding hebben ze gemeen, en dat is hun politieke voorkeur.

Voor de goede lezer viel er echter nog een patroon te ontdekken. Een groot deel van de inzendingen verhaalde van een bijna instinctieve angst voor moslims die is ontstaan door één islamitische collega, kennis of postbode, die - zo beweren de PVV-stemmers - opeens 'anders uit zijn/haar ogen' had gekeken na 9/11 of de moord op Theo van Gogh. Het zinde ze niet, de PVV-stemmers, en na die ene blik hebben ze zich, ieder afzonderlijk, eens goed 'verdiept' in de islam, en kwamen ze tot de conclusie dat ze te maken hadden met het absolute Kwaad. Wanneer dit sentiment je niet op z'n minst vagelijk doet denken aan het discours dat in de jaren '30 bij onze oosterburen gangbaar was, dan steek je je kop in het zand.

Dodelijke twijfel

Debuten gaan al een decennium lang over twintigers die ronddolen in West-Europese hoofdsteden, op zoek naar zichzelf

Het gezegde luidt dat de wereld in brand staat, en inderdaad: in de media gaat het nergens anders meer over. Talkshows, voorpagina's - ze worden gedomineerd door enerzijds de oprukkende islam, anderzijds het oprukkende nieuw-rechts. Slechts één groep kritische denkers houdt zich stelselmatig afzijdig, en dat zijn de schrijvers van mijn generatie. Terwijl Erdogan de intelligentsia van Turkije het zwijgen oplegt, terwijl Wilders premier dreigt te worden, en terwijl Trump het één na het andere twijfelachtige figuur het Witte Huis in loodst, schrijven zij columns over de dodelijke twijfel die toeslaat net voordat je verjaardagsfeestje losbarst: staat er wel genoeg bier koud?

Bovenstaand voorbeeld is niet verzonnen, noch overdreven, noch een uitzondering. Ik zal hier geen namen noemen - dat zou alleen maar afleiden van de boodschap - maar ik kijk al enige tijd met verbazing naar de literaire ondernemingen van de millennials om mij heen. Debuten gaan al een decennium lang over studenten die opvallend veel gelijkenissen tonen met de auteur, twintigers die ronddolen in West-Europese hoofdsteden, op zoek naar zichzelf. Ze verliezen zich in relaties die steevast mislukken of niet eens tot stand komen. Ze twijfelen, wikken, wegen, zoeken, raken meer of minder met zichzelf in de knoop. De romans leren ons - een enkele uitzondering daargelaten - weinig tot niets over (liefdes)relaties, laat staan over de verhouding tussen individu en omgeving, of - politieker gesteld - tussen burger en maatschappij.

Ingrijpen

Ruimte in het publieke debat brengt verantwoordelijkheid met zich mee: neem die

In ons verleden wemelt het van auteurs die niet alleen schreven over de maatschappij, maar die hun pennen neerlegden om in te grijpen. Nederlandse auteurs ook, zeker. Neem Jef Last en Albert Helman, die naar Spanje afreisden om mee te vechten in de burgeroorlog. Of, iets later, Menno ter Braak. Hij ving in de jaren '30 gevluchte Duitse schrijvers op, ging innige vriendschappen met hen aan (met Thomas Mann, bijvoorbeeld), maar bekritiseerde hen ook omdat ze, in zijn ogen, hun exile niet genoeg problematiseerden in hun romans. Hij verweet hen escapisme. Toen Duitsland in 1940 Nederland binnenviel, pleegde hij zelfmoord, bang om in een fascistische staat te moeten leven.

Natuurlijk is Ter Braak het extreemste voorbeeld van reageren op de actualiteit: van mij hoeven schrijvers zich heus niet van het leven te beroven of de wapens op te pakken. Maar het zou ze sieren als ze tenminste een poging deden om in te grijpen in hun omgeving. Ik weet dat jullie, net als mij, columns worden aangeboden, evenals radio-optredens en plekken in talkshows. Ruimte in het publieke debat brengt verantwoordelijkheid met zich mee: neem die. Als het je niet zint om fictie in te zetten om de actualiteit te spiegelen, gebruik dan op z'n minst andere publieke optredens. Het stemt me treurig wanneer ik de zoveelste debutant van rond de dertig zie aanschuiven bij VPRO's Boeken om het te hebben over de keuzestress die ten grondslag ligt aan de depressie van zijn of haar hoofdpersoon. Het is decadente wegkijkerij, waarmee kostbare tijd en - belangrijker nog - woorden worden verspild. Je wil niet de schrijver zijn die in 1933 een novelle schreef over of z'n haar wel goed zat.

Aafke Romeijn is muzikant en schrijver. Haar debuutroman Concept M verschijnt in 2017 bij De Arbeiderspers. Ze is deze maand gastcolumnist van Volkskrant.nl.

Volg en lees meer over:

Reacties (44)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • guitarman -
    "een bijna instinctieve angst voor moslims die is ontstaan door één islamitische collega, kennis of postbode, die 'anders uit zijn/haar ogen' had gekeken na 9/11" Ik dacht dat een beetje schrijver een meer dan gemiddeld historisch besef moest hebben. Maar dat schijnt niet nodig te zijn, Aafke blijkt zelfs 0 historisch besef te bezitten, anders zou ze moeten weten dat het niet gaat om het ' anders uit de ogen kijken' van een islamitische postbode enz.? Of is ze er nog niet achter dat denigrerende 'feiten' strooien richting de PVV-stemmer niet meer werkt, contraproductief is?
  • E Stuurop -
    'Als het je niet zint om fictie in te zetten om de actualiteit te spiegelen, gebruik dan op z'n minst andere publieke optredens.' Prima quote als uitgangspunt! Heeft Jeroen Göttgens dat ook zo begrepen? Niet echt, gezien zijn column vandaag in vk.
  • Komeinie -
    @wouterfr, Ehsan Jami leeft dan nog steeds, maar met het steeds fouter wordende Nederland zullen ze het slachten van hem straks ook halal verklaren. We mogen dan nog enkele partijen hebben welke de D van democratisch of democratie in hun naam voeren, als we niet uitkijken wordt deze straks vervangen door de S van sharia, zeker bij D'66!
  • wouterfr -
    Aafke Romeijn, U heeft vast wel ¿Le Camp des Saints¿ oftewel vertaald ¿De ontscheping¿van Jean Raspail¿ gelezen met zijn futuristische kijk op de massa-emigratie richting Europa. Natuurlijk bestaat er een angst bij velen in Europa om zijn verkregen vrije westerse identiteit te verliezen of in te moeten leveren. Zo men nu vervolgd wordt omdat men schrijft zoals Rushdie, of tekent zoals in de Charlie Hebdo, mag men er tegenwoordig vanuit gaan elk moment het slachtoffer, waar dan ook, van een aanslag te kunnen zijn. Aangenaam toekomstbeeld niet?
  • wouterfr -
    Vandaag in deze krant, In voornamelijk islamitische, landen staat op religiekritiek of afvallen van je geloof de doodstraf. Ook in Nederland houden exmoslims hun vrije gedachten vaak verborgen voor familie en vrienden. De sociale en culturele druk binnen conservatieve families is te groot. Het uitspreken van wat je werkelijk gelooft of niet gelooft is gevaarlijk.'
  • WTJGM -
    Terloops Wilders met genocideontkenner en mensenrechtenschender Erdogan (vriend van Den Haag, er zijn er die om veel minder worden aangeklaagd...) vergelijken is natuurlijk schandalig, als Romeijn dat verschil al niet ziet kan de rest van haar betoog de kliko in. Ik vrees overigens dat het aantal Nederlanders dat rijp is voor zelfmoord sterk toe zal nemen als de islamisering van ons land geen halt wordt toegeroepen, want het islamfascisme is zelfs vele malen erger dan dat van de nazi's. Daar hebben we na 70 jaar geen last meer van, maar van de islam na 1400 jaar nog steeds, steeds meer.
  • Barometer -
    ........'schrijven zij columns over de dodelijke twijfel die toeslaat net voordat je verjaardagsfeestje losbarst: staat er wel genoeg bier koud?' Dat is precies de reden dat Wilders groeit, LePen bijna president van Frankrijk is, Trump onverwacht de U.S. presidentsverkiezingen heeft gewonnen. Het is de decadentie die door langdurige welvaart en door het ontbreken van een realistische kijk op het dagelijks leven ( want wie de hele dag naar een scherm tuurt, ontbeert iedere kijk op wat er op straat gebeurt ) wordt gevoed. Men wil aardig zijn en vooral aardig gevonden worden.
  • Bert Fakkeldij -
    De pot verwijt de ketel dat ie zijn kop in het zand steekt.
  • Komeinie -
    @Aafke Romeijn, weet u waarom ik op de PVV ga stemmen op 15 maart? Dat is omdat ik een stop wens op de import van mensen die geen vluchteling zijn, maar gelukszoeker, dat is omdat ik de ouderen en ook jeugd hier in Nederland een fatsoenlijk bestaansrecht gun en een fatsoenlijk betaalbaar dak boven het hoofd. Een leven in vrijheid, dus geen slaaf van de EU of van een ideologie welke ons ergens rond het jaar zeshonderd terug wil laten keren, dus geen dictaten van idioten, welke ik nooit gekozen heb, weg met die hersenspoelende media die ons zelfs tot een wereldoorlog zal brengen, wordt wakker!
  • T Stolk -
    Nadat de schrijver Salman Rushdie het boek Duivelse Verzen had gepublieerd werd door Ayatollah Khomeini een beloning van drie miljoen Amerikaanse dollars op het hoofd van Rushdie gezet. Het had de schrijvers in Nederland gesierd als zij bij hun publiek optreden hun afschuw hadden uitgesproken over dit soort barbaarse praktijken. Helaas kijken te veel schrijvers en cartoonisten liever de andere kant uit als hun collega's bedreigd worden. Nog dramatischer wordt het echter als zij islamcritici proberen zwart te maken en net doen alsof er niets aan de hand is.