De Russische president Poetin en de Turkse president Erdogan ontmoeten elkaar in het Kremlin in Moskou.
De Russische president Poetin en de Turkse president Erdogan ontmoeten elkaar in het Kremlin in Moskou. © EPA

Europeanen moeten modus vivendi vinden met Rusland en Turkije

Commentaar

De rel met Turkije bevestigt een nieuwe geopolitieke realiteit: de machten aan Europa's randen zijn op drift.

De storm waarin Nederland nu met Turkije is terechtgekomen, wijst op de radicale veranderingen in Europa's directe omgeving. Turkije, een oude NAVO-bondgenoot wiens kwetsbare oostelijke flank veelvuldig is beschermd door Nederlandse Patriots, verkettert 'Nederlandse fascisten' tegen wie het sancties aankondigt vanwege een rel die het zelf heeft uitgelokt.

Dit is geen toeval: het is de nieuwe geopolitieke realiteit, waarmee Europese democratieën moeten leren omgaan.

De twee grote randmachten van ons continent - Rusland en Turkije - zijn op drift. Beide drijven op een mix van interne repressie, beknotting van vrijheden en een in media bezongen vorm van 'volkslegitimiteit'. Ze hebben interne en externe vijanden nodig om hun legitimiteit te schragen en zijn in hun buitenlands beleid steeds onvoorspelbaarder. Voor de beeldvorming hoort daar hun 'jijbakdiplomatie' bij, waarin ze de eigen autoritaire instincten voor hun achterban proberen te vergoelijken met voorbeelden van 'westerse hypocrisie'. Goedkoop, maar vaak effectief.

Soms betekent dat deals sluiten die knagen aan het geweten - de vluchtelingendeal met Ankara, het Minskakkoord met Moskou - maar die een gevolg zijn van geopolitieke realiteitszin

Zoals het klatergoud blinkt in Erdogans paleizen, zo blinkt het in het Kremlin. Erdogan werd vorige week warm ontvangen in Moskou. De relaties zijn weer snel verbeterd, nadat Erdogan vorig jaar excuses had aangeboden voor het neerhalen van een Russische gevechtsvliegtuig. Behalve moreel misprijzen voor de Europeanen zijn ook samenwerking in Syrië en economische motieven bindende factoren in deze adhoc-klatergoudalliantie.

De Europeanen moeten een modus vivendi zien te vinden met deze twee machten-op-drift. Het gaat dan niet om irreële 'oplossingen' als opzegging van het EU-Associatieverdrag met bondgenoot Turkije. Het gaat om diplomatie die uitgaat van Europese politiek-economische kracht en Europese waarden. Soms betekent dat deals sluiten die knagen aan het geweten - de vluchtelingendeal met Ankara, het Minskakkoord met Moskou - maar die een gevolg zijn van geopolitieke realiteitszin.

Dat is overigens niet hetzelfde als de Europese waarden overboord zetten of door de knieën gaan voor de machtsijver vanuit Moskou of Ankara. Daarvoor is, zolang de EU-lidstaten eensgezind blijven, geen enkele reden.