Opinie - Betsy Udink: 'Erdogan wordt legitieme dictator na referendum'

Niets houdt hem dan tegen om Turkije te islamiseren

Hoe meer macht Erdogan kreeg, hoe harder Turkije achteruitging: politiek, economisch en qua veiligheid. Dit betoogt journaliste Betsy Udink, auteur van Meisjes van Atatürk, Zonen van de Sultan en van In Koerdische Kringen.

Erdogan wordt de legitieme dictator van Turkije na het referendum over een nieuwe grondwet op 16 april. Goedschiks of kwaadschiks: de volksraadpleging zal in een 'ja' eindigen. Dan wil Erdogan de alleenheerser zijn die tot 2029 (als hij 75 jaar oud is geworden) de tijd krijgt om van Turkije een islamitische republiek à la de Moslim Broederschap te maken. Als kampioen van een islamitisch Turks nationalisme. Voor Koerden als grootste minderheid en voor het Koerdisch als officiële taal naast het Turks is geen erkende plaats.

Turkije krijgt een autocratisch bewind: het parlement wordt uitgerangeerd. Erdogan opereert sluw. Het woord 'islamitische republiek' en ook 'islam' komt in de nieuwe grondwet niet voor. Officieel blijft Turkije een seculiere staat. Er wordt niet getornd aan de verering van Atatürk, de stichter van de Turkse Republiek, de maarschalk die een eind maakte aan het islamitische kalifaat. In de Inleiding tot de Grondwet blijft staan: Atatürk is de 'onsterfelijke leider, de onvergelijkelijke held' van de Turkse Republiek.

Als hij met Atatürk de ultranationalistische MHP kan paaien, is dat voldoende

Dat is Erdogans pragmatisch opportunisme. Atatürk is een halfgod voor de meeste Turken - voor seculieren, ultranationalisten en ook voor mensen die op Erdogan stemmen. Het gaat Erdogan in de eerste plaats om met hun ja-stem de alleenheerschappij te verkrijgen. Als hij met Atatürk de ultranationalistische MHP (de partij van de Grijze Wolven) kan paaien, is dat voldoende. Niets houdt hem dan tegen om de Turkse staat en de Turkse samenleving te islamiseren. 'Allah zij geprezen, wij zijn voor de sharia', zei Erdogan eens voor de microfoon.

Referendum

AKP en MHP behaalden bij de laatste parlementsverkiezingen 60 procent van de stemmen. Maar het referendum heeft de MHP verscheurd. Ook onder de AKP-stemmers zijn er velen die het vakje voor 'nee' rood willen kleuren of die nog geen keuze hebben gemaakt. De enige partij die ronduit 'ja' zegt tegen de nieuwe grondwet is Hüda-par, een islamitisch Koerdische partij. Zij is voortgekomen uit de Koerdische Hizbollah, die in de jaren negentig samen met het Turkse leger en de inlichtingendiensten een bloedige oorlog voerde tegen de PKK, de marxistische Koerdische guerrillabeweging.

Erdogan schuwt geen middel om de MHP aan zijn kant te krijgen. Al moet hij daarvoor een nieuwe oorlog tegen de PKK beginnen. In de afgelopen anderhalf jaar zijn honderden mensen in het zuidoosten van Turkije (Turks Koerdistan) door oorlogsgeweld omgekomen. Honderdduizenden verloren hun woningen. Dat helpt Erdogan om de 'nee'-stemmers te veroordelen als 'terroristen' en 'landverraders'.

Ooit voedde Erdogan de Koerdische hoop op gelijke status met de Turken

Ooit voedde Erdogan de Koerdische hoop op gelijke status met de Turken. Dat was in de tijd van zijn vredesonderhandelingen met de PKK . Vanuit gevangenschap op het eilandje Imrali had PKK-leider Öcalan zijn volgelingen al opgedragen Erdogan te steunen op weg naar een presidentieel sultanaat. In ruil rekende hij op beperkte autonomie, grondwettelijke erkenning van de Koerdische taal en het Koerdische volk, en vrijlating van hemzelf. Cynisch gezegd: de Koerdische marxistische dictator kocht Koerdische rechten tegen de prijs van islamitische autocratie.

Maar Erdogan kreeg dat politiek niet rond. Op links verloor de AKP stemmen aan de HDP, de pro-Koerdische partij, op rechts aan de MHP. En de MHP haat alles wat riekt naar Koerdische identiteit. Erdogan koos eieren voor zijn geld. Omwille van de MHP hervatte hij de oorlog tegen de PKK. Dat was wederzijds. De PKK-guerrillastrijders konden niet langer aanzien dat Turkije geen vinger uitstak om de Koerden in Syrië te helpen tegen IS.

Wederzijdse haat

Wie zich uitspreekt voor autonomie van de Koerdische gebieden pleegt hoogverraad

De oorlog duurt nu meer dan 33 jaar. Geen van de partijen heeft uitzicht op een overwinning. De enige winnaar is de wederzijdse haat. De nieuwe grondwet bevestigt alleen maar de tweederangspositie van de Koerden: 'De Turkse staat, zijn grondgebied en zijn volk, is een ondeelbare eenheid. Zijn taal is het Turks.'

Tegenspraak wordt niet geduld. Wie zich uitspreekt voor autonomie van de Koerdische gebieden pleegt hoogverraad. De nieuwe grondwet stelt dat niemand het recht heeft zich negatief uit te laten over 'de ondeelbaarheid van de staat en de natie'.

Onrust

Erdogan beweert dat alleen het presidentiële systeem rust in het land kan brengen. Dat is volksverlakkerij. Het tegendeel is het geval. Hoe meer macht hij vergaarde, hoe harder Turkije is achteruitgegaan: sociaal, politiek, economisch en qua veiligheid. In het Turkse leger is grote onrust ontstaan over de invoering van de hoofddoek voor vrouwelijke militairen. Met zijn grootheidswaan heeft Erdogan zijn land ernstig verzwakt. Zijn oorlog tegen de Koerden is niet te winnen. Hij heeft zich begeven in de moerassen van Irak en Syrië. Hij hielp IS, die in Syrië immers de vijand is van de Turkse vijand, de Koerden. Maar IS gaf stank voor dank: bij IS-aanslagen in Turkije vielen honderden doden. De Turkse economie en industrie verkeren in crisis. De Turkse kredietwaardigheid krijgt een negatief advies. Door de aanslagen blijven de toeristen weg. De werkloosheid is opgelopen.

Ooit won Erdogan verkiezingen met de belofte een eind te maken aan corruptie. Nu worden zijn islamitische zakenbroeders bevoordeeld bij grote aanbestedingen. Anderen worden 'overgehaald' om 3 procent van hun winst over te maken naar een stichting voor 'goede doelen' van zijn kinderen. Onder zijn bewind is Turkije verworden tot een kleptocratie. Wordt Erdogan ooit gedwongen af te treden, dan wachten hem ontelbare corruptiezaken. Alleen al daarom is het referendum voor hem een kwestie van leven en dood.

Betsy Udink is de auteur van Meisjes van Atatürk, Zonen van de Sultan en van In Koerdische Kringen.