Een 'safe space' op de campus van University of Missouri.
Een 'safe space' op de campus van University of Missouri. © AP

Een vrij publiek debat kwetst altíjd gevoelens

Politiek correct

Als je je mond moet houden omdat je niet de juiste identity hebt, staat de vrije meningsuiting op het spel.

Waarschuwing! De kans bestaat dat u door dit opiniestuk gekwetst zult worden. Hierbij dus een 'trigger warning'. Het is mogelijk dat u bepaalde feiten en opinies als 'offensive' zult ervaren. Bijvoorbeeld omdat ze afkomstig zijn van twee 'witte' auteurs, die ondanks hun ontelbare 'privileges' denken dat zij toch 'agency' hebben en iets durven zeggen in een debat dat uitsluitend door raciaal, gender-, religieus, lichamelijk of anderszins uitgedaagden (en daardoor: onderdrukten) gevoerd zou mogen worden.

Onze wereld wordt namelijk bepaald door 'oppressive systems': akelige machtsstructuren die overeind worden gehouden door neokoloniale dogma's als zelfredzaamheid, eigen verantwoordelijkheid en vrije meningsuiting. Mocht u enigerlei 'oppressive speech' tegenkomen, dan raden wij u aan direct te stoppen met lezen en de dichtstbijzijnde 'safe space' op te zoeken. Daar zullen zachte kussens, knuffels en trauma-experts uw geknakte eigenwaarde helen.

Denkt u: wat is dit voor waanzin? Welnu, dit is in het kort het discours dat steeds meer Amerikaanse scholen en universiteiten in de greep krijgt, tot Yale en Harvard aan toe. Zonder overdrijving. Zelfs de 'safe space' hebben we niet verzonnen. Die is zelfs zo belangrijk dat het doel de middelen (intimidatie en intolerantie) heiligt.

Zo zag rector Tim Wolfe van de universiteit van Missouri zich gedwongen af te treden, omdat hij niet genoeg zou hebben gedaan om het 'institutioneel racisme' op de campus aan te pakken. Het footballteam weigerde nog te spelen; een promovendus ging in hongerstaking; studenten en medewerkers verschansten zich in tenten. Een (Aziatische) student-journalist die van zijn grondrecht gebruik maakte door in de openbare ruimte foto's te maken werd agressief bejegend. Dat was te billijken want dit was een 'typisch geval van witte media die zwarte 'safe spaces' niet respecteren'.

Levensovertuiging van activisten

Ook in Nederland zijn er activisten die zich intimidatie en intolerantie menen te kunnen veroorloven

Om vergelijkbare redenen maakte de universiteit van Ottowa in september korte metten met gratis yogalessen. Yoga komt uit India en dat is dus 'cultural appropriation'. Van een onderdrukte bevolking nog wel, die geleden heeft onder kolonialisme en 'culturele genocide', aldus het plaatselijke Center for Students with Disabilities. Exit yoga.

De campus van Yale was onlangs in rep en roer toen een professor weigerde voorschriften op te stellen voor mogelijk 'offensive' Halloweenkostuums. Zij zei erop te vertrouwen dat studenten eventuele gevoeligheden van anderen zouden respecteren. Die alleszins redelijke houding was reden haar ontslag te eisen. Haar man (ook Yale-professor) werd hysterisch toegeschreeuwd dat het hun taak was een veilige (niet een intellectuele) ruimte te creëren. Studenten die het er niet mee eens waren, werden bespuugd.

'Tja', denkt u nu, 'rare jongens, die Amerikanen'. Maar ook in Nederland zijn er activisten die zich intimidatie en intolerantie menen te kunnen veroorloven om het hogere doel te dienen, bijvoorbeeld in het debat over Zwarte Piet. Enkele activisten herkennen zich in beroemde voorvechters van burgerrechten zoals Martin Luther King en Malcolm X. Een protest tegen Zwarte Piet is inmiddels omgedoopt tot 'Freedom Ride', verwijzend naar de Amerikaanse mensenrechtenactivisten (wit én zwart) uit de jaren zestig die (vaak met medeweten van de politie) werden opgewacht, mishandeld en soms vermoord door leden van de Ku Klux Klan. Het perverse idee dat de (wellicht wat achterhaald) uitgedoste figurant in een oud Germaans volksfeest van dezelfde orde is als deze Amerikaanse rassenstrijd is de levensovertuiging geworden van sommige activisten.

Amerikaans discours

Als argumenten het afleggen tegen gevoelens dan staat de vrijheid van meningsuiting op het spel

In de NRC van 7 november spraken, onder de kop 'Witte mensen moeten eens luisteren', vier (min of meer) 'zwarte' vrouwen strijdlustig over de 'witte man' die 'gebroken' moest worden. In hun vocabulaire klonk het Amerikaanse discours door. Daarin wordt doorgaans niet alleen de melaninewaarde van de huid opgemeten om iemand langs de onderdrukkingsmeetlat te leggen, maar tellen ook geslacht, gender en religie mee. Hoe minder 'privileges' hoe meer 'agency'. Recht van spreken, wordt daarmee bedoeld. Het gaat dus niet meer om gelijke rechten, maar om het invoeren van structurele discriminatie. Wie je bent bepaalt wat je mag zeggen.

Vooropgesteld: identity politics-argumenten kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan de emancipatie van minderheden. Maar het is verontrustend hoezeer zij het vrije publieke debat beginnen te ondermijnen. Als argumenten het afleggen tegen gevoelens, als feiten moeten worden verzwegen omdat ze kwetsend kunnen zijn, als iemand zijn mond moet houden omdat hij niet de juiste 'identity' heeft - dan staat de vrijheid van meningsuiting op het spel. Niet alleen eigent men zich een portierfunctie toe in het debat ('mond houden en luisteren'), maar ook dirigeert men hoe dit debat wordt gevoerd. Zo ontstaat een linguïstisch mijnenveld met patrouilles van de woordenpolitie.

Per definitie géén 'safe space'

Een vrij publiek debat kwetst altijd gevoelens

Niet alleen het vrije woord, ook de vrije wetenschapsbeoefening raakt zo in het geding. De excessen van dit malle discours woekeren immers juist in academische kringen. Ook Nederlandse universiteiten doen onder het mom van 'diversiteit' steeds meer concessies aan het vrije denken. Lezingen worden afgelast uit angst voor 'ophef', programma's worden aangepast aan lange tenen van studenten.

In het kader van 'decolonize the university' ging een VU-student zo ver om na één week te concluderen dat de opleiding oudheidkunde een 'racistische kijk' op de geschiedenis gaf, en er aan de VU 'ideologie, geen wetenschap' werd bedreven. De seculiere UvA besloot deze week, na eisen van dekoloniserende studenten, om gebedsruimtes in te richten.

Dit moet eigenlijk voor zich spreken: een vrij publiek debat kwetst altijd gevoelens en een universiteit is per definitie géén 'safe space'.

Dieuwertje Kuijpers is promovenda aan de Vrije Universiteit.

Geerten Waling is promovendus aan de Universiteit Leiden.

Volg en lees meer over:

Reacties (36)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Just Planting Brain Seeds... -
    Je kwetst mensen altijd, als je vrije debat niet op waarlijk vrijheid zelf berust is.Je kunt mensen echter wel teleurstellen,als je argumenten doordrongen zijn van sterk gefundeerde onderscheidende argumenten!! De teleurstelling van de ander is dan het gevoel van zelf verloochening die deze er zelf al die tijd op na gehouden heeft...;-))
  • EddieVaIiant -
    Er bestaat geen recht om niet gekwetst te mogen voelen. Er bestaat ook geen recht dat diegene die zichzelf ondergedrukt voelt, mag bepalen wat een ander mag doen of zeggen. En trouwens, wie bepaalt wie zichzelf onderdrukt mag voelen? En wie mag bepalen waar de grenzen van vrijheid van meningsuiting ligt? Iedereen die zichzelf zielig vindt?
  • Jean5 -
    Onderdrukking, racisme, discriminatie; de wederkerigheid in het menselijk contakt veronderstelt dat een groep instigeert en de ander anticipeert. Dus is het heel belangrijk hoe mensen discriminatie ERVAREN. Want de uitleg van wat discriminatie is wordt altijd gegeven door die groep die het prerogatief heeft. Dus, blanke familieleden, onderga enkele decennia deemoedig wat verschillende gekleurde groepen al eeuwen ondergaan!
  • jevers -
    Het is niet leuk als je als zwarte vader je kind van school haalt en ze roepen naar je : he, Zwarte Piet! Als kind vind je dat niet leuk en als vader ook niet. Ik ben blij dat de mensen nu gewoon durven zeggen dat het niet leuk is. Sinds ik me besef dat Zwarte Piet wel degelijk kwetsend kan zijn, ben ik tegenstander van Zwarte Piet, ook al ben ik wit. Ik wil graag ook in dit opzicht met de moderne tijd meegaan. Voor kinderen maakt het echt helemaal niets uit hoe Piet er uit ziet als ze maar cadeautjes scoren. Kinderen moderniseren makkelijker dan hun ouders.
  • Vassie Jacobsz -
    Wil iemand met geld deze uitspraak op bilboards zetten in alle bushaltes van Nederland: "Een vrij publiek debat kwetst altijd gevoelens en een universiteit is per definitie géén 'safe space' ".
  • Hazlo -
    Je moet toch wel goed gek zijn om een oeroude kindertraditie als Sinterklaas aan te willen passen omdat een paar gekleurde zeurpieten die in dit land te gast zijn er een racistisch verhaal van willen maken..De grootste ziekte van deze tijd is ,,politieke correctheid,, een verstikkend gezwel dat aangemoedigd door de links christelijk liberale regentenkliek, een steeds grotere bedreiging wordt voor de vrijheid van meningsuiting. Het is te hopen dat niet politiekcorrecte partijen overal in Europa de grootste gaan worden en er m.b.t de multicul eindelijk de bezem door dit continent gaat!
  • jevers -
    Tuky de Winter. Ik ben blij dat de zwarte medemens, zoals Quensy, nu eindelijk voor zichzelf kan en durft op te komen. Na eeuwen van slavernij en apartheid. Piet is heel makkelijk aan te passen zonder dat de commercie er onder te leiden heeft. Want daar is het feest toch vooral voor bedoeld; kopen, kopen, kopen. Het eerste wat je hoort na het feest zijn de verkoopcijfers. En we kopen echt nog evenveel als Piet wat gemoderniseerd is, net als de rest van het Sint feest. Hypocriet om in deze supermoderne tijd, waar we allemaal zeer gretig aan meedoen, te gaan hangen aan 'oude cultuur'.
  • jevers -
    Tuky de Winter. Wat hebben we ingeleverd? We hebben alle oude spullen ingeleverd voor moderne ja. We bellen niet meer met zo'n hoorn telefoon. We rijden in super moderne auto's in het buitenland gemaakt. Geldt trouwens ook voor de moderne media. We eten niet meer alleen aardappelen met jus, vlees en groenten maar ook allerlei gerechten uit het buitenland. Sint en Piet rijden tegenwoordig vaak in een auto. Kinderen krijgen ontzettend moderne kadootjes. Alles super modern. Maar in zwarte piet uit de apartheid tijd willen we eindeloos blijven hangen. Ook Piet snel moderniseren, is niet moeilijk .
  • Arjan53 -
    jevers Veel zwarte vrouwen ontkroezen hun haar en maken daarnaast gebruik van weaves en/of pruiken van sluik haar. Ik heb nog niemand gehoord die zich gekwetst voelt door het imiteren van het haar van de blanken maar een pruik van kroeshaar is een steen des aanstoots. En kennen we niet de Pierrot waarbij een gezicht wit wordt gemaakt? Maakt het wat uit als je je gezicht wit of zwart maakt? Lees eens Don't make the black kids angry van Colin Flaherty of bezoek zijn website. Dan zul je zien wat de hiervoor beschreven politieke correctheid tot gevolg kan hebben: het geweld van zwart tegen blank.
  • l.pockling -
    Leuk artikel vol met oud-Hollandse waarden als ironie en sarcasme. Maar alles gaat voorbij; men wordt ouder en verliest zijn hyper pathologische fijngevoeligheid. Dat begrip 'agency' zal ook geen lang leven beschoren zijn. Zouden de verzetstrijders in de oorlog (white privelege) ooit het idee hebben gehad dat ze hun leven waagden voor dergelijke decadente flauwekul?