De Frankfurter Buchmesse.
De Frankfurter Buchmesse. © GETTY

De uitgeverswereld moet op de schop

De uitgeverswereld heeft decennia stilgestaan. Daarin komt verandering met de komst van uitgeverij Das Mag, betogen mede-oprichters Toine Donk en Daniel van der Meer.

Uitgevers beknibbelen op alles wat het boek geweldig maakt

Onlangs lanceerden de Nederlandse uitgevers 'Renew the Book', een initiatief waarbij mensen ideeën kunnen insturen 'om het uitgeven de 21ste eeuw in te brengen'. Die eeuw begon vijftien jaar terug al (met de Y2K-bug, 'Gladiator' en 'Who let the dogs out'), maar de uitgevers zijn er nu ook klaar voor. Naar wat voor ideeën ze uitkijken? 'Werkelijk alles', was het korte antwoord. Wat zoveel betekent als: wij hebben werkelijk ook geen idee. Logisch, want veel van de problemen waar ze nu mee kampen kunnen ze zichzelf aanrekenen. Ja, het gaat minder met het boek, dat ziet iedereen. De afgelopen vijf jaar daalde de boekomzet met 25 procent. Maar daardoor beknibbelen boekenuitgevers op de auteur, het design, e-books - eigenlijk alles wat het boek geweldig maakt.

Twee flessen Fanta

Niet voor niets voelt het bij een boekpresentatie vaak alsof het boek wordt begraven

Een uitgeverij geeft al snel tweehonderd boeken per jaar uit, in de hoop op een of twee klappers. Mocht er met het hagel raak worden geschoten, kan de uitgever weer even voort. Als dat uitblijft, doemt al snel het faillissement op. Daarom is het bij elk boek dat verschijnt letten op de kleintjes. Een auteur vertelde ons eens dat de drank op zijn presentatie al snel op was en ze ergens nog twee flessen Fanta vonden. Achteraf ontving de schrijver daar keurig een factuur voor. Over te maken binnen 14 dagen. True story. Niet voor niets voelt het bij een boekpresentatie vaak alsof het boek wordt begraven.   

Als je uitgever tweehonderd boeken per jaar uitgeeft, merk je dat ook als auteur. Neem de schrijver die er door een vriend op werd geattendeerd dat zijn boek niet lang na verschijnen nergens meer verkrijgbaar was. De reactie van de uitgeverij op het alarmerende telefoontje van de schrijver was veelzeggend: 'Ah verdomd. Tijd voor een tweede druk!' True story. Een uitgever leest zelfs veel van die tweehonderd boeken niet op voorhand.

Lage auteursroyalty's

De persoon die namens de uitgeverij langs de boekhandels gaat, krijgt even hoge royalty's betaald als de schrijver, dat valt niet te rijmen

Het downloaden van een e-book is ondertussen zo duur en ingewikkeld gemaakt (uit angst voor het kannibaliseren van het papieren boek) dat haast niemand het doet. De uitgevers zijn wat dit betreft berucht conservatief. Nog niet lang geleden startte de industrie een 'Ik lees legaal!'-campagne, die even doeltreffend bleek als de kopie-waarschuwingen van weleer bij films. De lezer/kijker wordt als vijand behandeld. En het papieren boek? Dat ziet er in Nederland uit alsof het van een fabrieksband is gerold. Vergelijk in de boekhandel maar eens de Nederlandse vertalingen met de buitenlandse originelen.   

Ook auteursroyalty's worden laag gehouden, waardoor het aantal Nederlandse schrijvers dat ervan kan leven een handvol is. Die royalty's staan gegoten in het zogenaamde modelcontract. Maar onderwijl krijgt een externe vertegenwoordiger - de persoon die namens de uitgeverij langs de boekhandels gaat - even hoge royalty's betaald als de schrijver. Dat valt niet te rijmen.

Geen visie

Veel mensen zien het boek al als een zielig zeehondje

Koopt een lezer door een tweet van de auteur diens boek, dan hoort de schrijver daar hogere royalty's voor te krijgen

Welke boeken uit te geven, hoe je ze er bijzonder uit kunt laten zien, welke rol het e-book kan spelen: rond al die zaken is er geen visie, geen concrete ideeën hoe het anders kan, beter. Uitgevers proberen maar wat, om zo uiteindelijk toch soms iets goed te kunnen doen. Door niet met de tijd mee te gaan, maakt de literatuur zich steeds irrelevanter. Veel mensen zien het boek al als een zielig zeehondje: komaan, steun de literatuur!   

Toen we met Das Magazin vier jaar geleden een nieuw literair tijdschrift wilden oprichten, werd het door veel boekenvakkers afgeraden: echt waar, alleen een handjevol oude mannen koopt zoiets nog. Maar Das Mag werd al snel de grootste en trok een ongekend jong lezerspubliek. Hierdoor aangemoedigd begonnen we enthousiast met het organiseren van festivals, die inmiddels edities kennen in Amsterdam, Antwerpen, Londen en Berlijn. Zonder een achtergrond in de letteren, trokken we ons vrolijk niets aan van alle vooroordelen die er bestonden binnen het boekenvak. En nu we als Das Mag Uitgevers op het punt staan onze eigen uitgeverij te starten, nog veel minder.   

Een auteur kan wel degelijk beter worden betaald. Dat begint met minder titels uitgeven (wij zullen er vijftien per jaar publiceren), dan kun je een schrijver vijftig procent méér betalen. En een auteur zou zelfs nóg meer betaald moeten krijgen als hij zich extra inspant. Koopt een lezer door een tweet van de auteur diens boek, dan hoort de schrijver daar hogere royalty's voor te krijgen - wij noemen dat ons Twitter-tarief. De huidige technologie maakt de uitvoering heel eenvoudig.

Band met schrijvers

Minder titels, bijzondere edities, het e-book gratis

Reacties

Lees morgen de reacties van de uitgeverswereld op dit artikel in de krant en op Volkskrant.nl.

Met Das Mag halen we juist de band aan met schrijvers: we geven ze een podium op onze festivals, we publiceren ze onder intensieve redactie in het blad en ook de jongste talenten begeleiden we gedreven, op ons eigen zomerkamp. Deelnemers hieraan worden steevast door uitgeverijen uitgenodigd om eens op de koffie te komen. Het komt niet in uitgevers op om zelf structuren op te bouwen om eigen talent te ontwikkelen, zoals wij doen met het zomerkamp, het blad en dadelijk de uitgeverij - een volledig leertraject dat tot prachtige boeken zal leiden.   

Die krijgen prachtige ontwerpen trouwens: voor ons blad ontvingen we al een European Design Award, evenals een Red Dot Award. Van onze boeken zal dadelijk van elke titel ook een prachtig ontworpen zwarte designeditie verschijnen. En wie het papieren boek bij ons aanschaft krijgt het e-book er gratis bij. Omdat lezers soms liever vanaf hun tablet lezen, maar ook een mooi boek in de kast willen hebben staan. Best logisch.   

Betere boeken die ook nog eens mooier zijn gemaakt, we zijn echt niet de eerste die roepen dat we dit gaan doen. Wel zijn we, in tegenstelling tot zij die ons voorgingen, de eersten die doelbewuste vernieuwingen durven door te voeren: minder titels, bijzondere edities, het e-book gratis. De uitgeverswereld heeft decennialang stilgestaan en iedereen leek dat prima te vinden. Niet al onze boeken zullen door alle recensenten met jubel worden ontvangen, zo gaat dat altijd. Wel zal de lezer weten dat we op geen van onze boeken hebben beknibbeld met onze aandacht, liefde en ja, portemonnee. Omdat niemand het zich in deze tijd kan permitteren om meer door toeval dan toewijding af en toe op goud te stuiten.

Toine Donk en Daniel van der Meer zijn mede-oprichters van uitgeverij Das Mag. Das Mag Uitgevers is een crowdfundingcampagne begonnen om hun uitgeverij definitief gestalte te geven. De eerste 3.000 deelnemers genieten niet alleen de eer om zichzelf mede-oprichter te noemen, maar ontvangen ook luxe zwart-gouden edities van de eerste Das Mag-boeken van Maartje Wortel, Walter van den Berg en Lize Spit. Kijk verder op www.dasmag.nl.


Reacties (1)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Herr .Baffo -
    En waarom wordt er niet gedrukt naar vraag? Net als je digitale foto's die je online in een papieren foto-album kunt laten afdrukken. Breng alleen de e-boeken uit en biedt de mogelijkheid om zo'n boek via de internetsite van de uitgever als papieren boek (luxe uitvoering, krantenpapier of weet ik wat voor mogelijkheden er allemaal zijn) te kunnen bestellen?