'Hoe anders kunnen we het zinderende succes van de Vijftig Tinten trilogie verklaren dan als bewijs dat de moderne vrouw diep in haar hart hunkert naar een dominante man in haar bed?'
'Hoe anders kunnen we het zinderende succes van de Vijftig Tinten trilogie verklaren dan als bewijs dat de moderne vrouw diep in haar hart hunkert naar een dominante man in haar bed?' © AP

Onderdanige vrouw heeft op slinkse wijze rentree gemaakt

Pleidooi voor een politiek feminisme

Feminisme anno 2014 lijkt vooral te gaan over persoonlijke lifestyle en nauwelijks over politiek maatschappelijk bewustzijn.

Het lijkt tegenwoordig het toppunt van vrijgevochtenheid als je er als vrouw voor uit durft te komen dat je 'overmand' wil worden

Eén van de belangrijkste slogans van de tweede feministische golf was 'het persoonlijke is politiek'; privé en publiek konden - en mochten - niet zonder meer als twee van elkaar gescheiden werelden beschouwd worden. Van dit adagium is inmiddels helaas nog maar de helft over. Feminisme anno 2014 lijkt vooral te gaan over persoonlijke lifestyle en nauwelijks over politiek maatschappelijk bewustzijn.

Het emancipatiedebat is tegenwoordig toegespitst op de vraag hoe vrouwen hun individuele vrijheden kunnen vieren. Hier bekvechten 'verwende prinsesjes', 'female chauvinist pigs', powerfeministes en gelukkige huisvrouwen. Op gezette tijden zorgen ze voor wat publieke opschudding, maar nooit leidt de discussie tot een analyse van bredere ongelijke machtsverhoudingen in de maatschappij. Dat is jammer, want een uitgesproken politiek en progressief feminisme hebben we hard nodig. Niet in de laatste plaats omdat de figuur van de onderdanige vrouw, veelal via het discours van de 'nieuwe mannelijkheid', recentelijk op slinkse wijze haar rentree heeft gemaakt op het publieke toneel.  

Nu de seksuele bevrijding van de vrouw 'af' is, valt alleen nog over smaak te twisten in de privésfeer, zo lijkt het. Binnen deze kaders is er sprake van een opmerkelijke trend: het lijkt tegenwoordig het toppunt van vrijgevochtenheid als je er als vrouw voor uit durft te komen dat je 'overmand' wil worden. 'Veroverd en betoverd' door het 'sterke' geslacht, zoals Paulien Derwort in NRC schreef, want in de slaapkamer komen we met 'emancipatoire concessies' helemaal nergens.

Erotische drieluik

Vijftig Tinten Grijs is in wezen een hopeloos ouderwets, hetero-normatief verhaal over de stereotype onschuldige maagd die valt voor een rijke man met macht

Hoe anders kunnen we het zinderende succes van de Vijftig Tinten trilogie verklaren dan als bewijs dat de moderne vrouw diep in haar hart hunkert naar een dominante man in haar bed?

Waarom is het dan problematisch dat Thierry Baudet, tamelijk ongehinderd, bij De Wereld Draait Door kan zeggen dat vrouwen een man willen 'die haar op haar plaats zet'? Omdat zijn uitspraken helemaal niet alleen gaan over smaak in de slaapkamer, maar over bredere machtsverhoudingen die bij seksualiteit en man-vrouw verhoudingen een rol spelen. Zo worden de ogenschijnlijk apolitieke seksuele behoeften van de vrouw ineens ingezet om een oerconservatieve politieke agenda te ondersteunen.

Vijftig Tinten Grijs is in wezen een hopeloos ouderwets, hetero-normatief verhaal over de stereotype onschuldige maagd die valt voor een rijke man met macht. Geen wonder dat het erotische drieluik niet alleen een wereldwijde hit onder dertigplus-vrouwen is, maar ook gretig wordt aangehaald door mannelijke academici van rechts-conservatief pluimage. 

Ad Verbrugge zette het verkoopsucces al in ter onderbouwing van de twijfelachtige these dat de 'vormentaal' tussen man en vrouw 'mede door de emancipatie van de vrouw' verloren is gegaan. Volgens Baudet bevestigt het zelfs het aloude verkrachterexcuus: als vrouwen 'nee' zeggen bedoelen ze eigenlijk 'ja'.

Slachtofferrol

Feministen zouden dergelijke redeneringen veel vaker keihard, publiekelijk moeten veroordelen

Vanuit allerlei hoeken bereikt ons de boodschap dat de emancipatie van de vrouw is doorgeschoten met als direct gevolg dat 'de Man' (lees: de heteroseksuele, immer om seks verlegen zittende man, want voor mannen met andere of minder prangende seksuele behoeften is uiteraard geen plaats op de alfarots) zichzelf niet meer mag zijn.
 
Deze typische retorische kunstgreep is bijna symbolisch te noemen voor het gedachtegoed van de conservatieve, witte man die zichzelf graag een slachtofferrol aanmeet. Niet alleen de vrouwelijke 'ander', maar ook de etnische of culturele 'ander' is doelwit van dit soort argumentatie. Baudet is hier exemplarisch en plaatst zich keer op keer retorisch in een positie van achtergesteldheid, terwijl hij overduidelijk tot de dominante groep in de samenleving behoort. Zo vond hij ook al de term 'oikofobie' uit om zijn verder weinig originele anti-Europese en onversneden xenofobische sentimenten te ventileren.

Het zijn vernuftige omkeringtrucs die tegenwoordig veel te gemakkelijk worden geaccepteerd. Als in Nederland het persoonlijke expliciet politiek wordt gemaakt, zoals bijvoorbeeld in het debat rondom het uiterlijk van de knecht (we benadrukken het maar even) van Sinterklaas, is het huis te klein. Elke niet spierwitte criticaster van het 'kinderfeest' lijdt aan een minderwaardigheidscomplex en 'begrijpt' onze traditie niet. Op vergelijkbare wijze wordt elke vrouw die zich verzet tegen het eerder in NRC verkondigde 'einde van de emancipatie' weggezet als zure feministe en wie zich druk maakt over Julien Blanc zijn onverkapte aanmoedigingen tot seksueel geweld tegen vrouwen, reageert volgens Baudet, 'hysterisch' op onschuldige voetbalkleedkamerpraat van in wezen 'aardige jongens'.  

Feministen zouden dergelijke redeneringen veel vaker keihard, publiekelijk moeten veroordelen. Ook als het gaat over ongelijke machtsverhoudingen op een ander vlak dan gender. Feminisme kan weer politiek worden als we de parallellen tussen misogynie en xenofobie erkennen en tegen beiden stelling innemen. Het persoonlijke politiek maken, werkt twee kanten op. Je laat zien hoe structurele scheve verhoudingen impact hebben op je persoonlijke leven, maar ook hoe je je in je persoonlijke leven, zo nodig met je eigen lijf, kunt verzetten tegen ongelijkheid. In de strijd tegen elke vorm van ongelijkheid, buitensluiting en onderdrukking, - ongeacht of deze jou zelf direct raakt - is solidariteit het sleutelwoord. Emancipatie is nu eenmaal nooit een eenmans (of -vrouws)actie!

Femke Kaulingfreks, politiek filosoof
Bodil Kok, literatuurwetenschapper en vertaler uit het Spaans