Column Heleen Mees: Trumps presidentschap voelt alsof je 24/7 aan het bingewatchen bent
© de Volkskrant

Column Heleen Mees: Trumps presidentschap voelt alsof je 24/7 aan het bingewatchen bent

Donald Trump heeft de Verenigde Staten veranderd in een realityshow met intriges, verraad en cliffhangers waar de scenarioschrijvers van House of Cards nog een puntje aan kunnen zuigen. In 'Ik, Donald J. Trump' buitelen de plotlijnen over elkaar heen. Van het handen schudden als armpje drukken, het (niet) hand in hand lopen met Melania, zijn geheime onderonsje met de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov en de Russische ambassadeur Kisljak in de Oval Office tot het als een ware Don Corleone eisen van absolute loyaliteit van de FBI-directeur, or else.

Afgelopen week konden we zien wat de gevolgen zijn als je niet naar Trumps pijpen danst

Afgelopen week konden we zien wat de gevolgen zijn als je niet naar Trumps pijpen danst. De hoorzitting met James Comey in de Amerikaan-se Senaat trok bijna 20 miljoen kijkers (House of Cards haalt naar schatting slechts een kwart daarvan). De FBI-directeur werd vorige maand decorumloos ontslagen omdat hij het onderzoek naar Michael Flynn niet wilde laten varen. Comey was in Californië FBI-personeel aan het toespreken toen op de schermen achter hem CNN berichtte dat Trump hem ontslagen had.

Comey vertelde tijdens zijn getuigenis onder ede hoe Trump hem keer op keer had belaagd. Elke keer had Comey geprobeerd zich er met een smoesje vanaf te maken: 'Flynn is inderdaad een goede kerel' en 'Ik zal zien wat ik kan doen'. Senatoren van zowel Democratische als Republikeinse zijde waren er als de kippen bij om de boomlange Comey kritisch te bevragen of hij niet meer ruggegraat had kunnen tonen door de president op zijn plaats te zetten. Deemoedig gaf Comey toe dat hij dat zou hebben gedaan als hij een beter mens was geweest.

Volgens Emily Nussbaum, televisiecriticus voor The New Yorker, lijkt Comeys verslag van zijn diner met Trump op de verhalen van medewerksters van FOX News over seksuele intimidatie. Volgens Nussbaum was het onmogelijk om de parallel te negeren.

Op ruim 200 kilometer van het Capitool in Washington voltrok zich in Norristown, Pennsylvania, het proces tegen Bill Cosby, nog zo'n parallel. De verdediging vroeg zich donderdag af waarom Andrea Constand de pillen van Cosby had aangenomen. Het antwoord op die vraag lijkt mij vrij simpel. Het is nou eenmaal niet makkelijk om te weigeren als een persoon met macht over jou je vraagt om iets te doen.

Het drama dat zich in het Senaatsgebouw afspeelde, zou bijna de aandacht afleiden van Comeys verklaring dat er geen over twijfel bestaat dat Rusland op grote schaal heeft geprobeerd zich te mengen in de Amerikaanse verkiezingen. President Trump maakt zich daar in het geheel geen zorgen over, aldus Comey. Dat laatste is op zich geen bewijs van samenzwering, net zomin als Trumps voortdurende aandringen om het onderzoek tegen Flynn te staken en het plotselinge ontslag van Comey dat zijn. Maar het is wel een veeg teken.

Volgens onderzoek van de Amerikaanse politicologen Peter Hatemi en Rose McDermott wordt je politieke voorkeur voor 30 tot 65 procent bepaald door de genen die je bezit. Dat lijkt mij een typisch geval van darwinisme. Het is wel zo handig dat leden van hetzelfde gezin met elkaar door één deur kunnen. President Trump laat zich echter niet makkelijk plaatsen op een schaal van links naar rechts. Trump is net als veel populistische bewegingen eenvoudiger te positioneren in het spectrum van democratisch naar autoritair (voor de fans van Ivanka: ook dat is genetisch overdraagbaar).

De Amerikaanse instituties staan op hun grondvesten te schudden

Het verklaart waarom Trump er geen been in lijkt te zien om de rechtsgang te belemmeren en samen te spannen met de Russen. Het gaat niet om onvervalst machtsmisbruik voor politieke doeleinden, waar Richard Nixon zo vatbaar voor was. Het is veel erger. Het past naadloos in Trumps kijk op de natuurlijke orde der dingen. Zijn onversneden 'Grab them by the pussy' is daar net zozeer een uiting van.

De Amerikaanse instituties staan op hun grondvesten te schudden. Het presidentschap van Trump voelt alsof je 24/7 aan het bingewatchen bent.

De Duitse filosoof Theodor Adorno schreef in de jaren vijftig al dat het grootste risico voor de Amerikaanse democratie in de massamedia schuilt. Die opereren op een dictatoriale manier, ook als er geen sprake is van een dictatuur, door conformisme af te dwingen, afwijkende meningen het zwijgen op te leggen en mensen te desensitiseren. Het gevaar ligt op de loer dat we verslaafd raken aan 'Ik, Donald J. Trump'.