Dichter Nico Dijkshoorn (R) schudt tijdens het Feest der Letteren in de Bijenkorf in 2011 de hand van een jonge fan.
Dichter Nico Dijkshoorn (R) schudt tijdens het Feest der Letteren in de Bijenkorf in 2011 de hand van een jonge fan. © ANP

Bombardeer pril leesplezier niet met literaire mastodonten en saaie kost

Willen we de nieuwe lezer bereiken, dan moeten we (literatuurminnaars) zelf ook met initiatieven komen.

Begin een puberleesclub (nóóóóóóit zo noemen!)

Alex Boogers en Christiaan Weijts hebben een punt. Wil je de lezer dood hebben, bombardeer pril leesplezier dan niet met de literaire mastodonten en saaie kost. Hun zorg om de lezer is terecht. Letteren is in het onderwijs al te lang een sluitpost. Willen we de nieuwe lezer bereiken, dan moeten we (literatuurminnaars) zelf ook met initiatieven komen. Begin bijvoorbeeld een puberleesclub (nóóóóóóit zo noemen!).

Dertig jaar na mijn middelbare schooltijd hangt de boekenlijst opnieuw als het zwaard van Damocles boven tafel. Zoon Jip (15) hoeft voor een vwo-diploma slechts twaalf boeken lezen, maar toch. Twaalf is genoeg voor gezucht, gesteun en geklaag. Dat kan anders, dacht ik, maar hoe? Wat kan ik als vader, lezer en schrijver zelf doen? Hoe zou ik zelf graag letterkundig onderwijs genoten hebben?

In augustus spreek ik hem en vijf vrienden aan, zes slungelige pubers (4vwo) die bij het woord boek hun hoofd al moedeloos op tafel laten ploffen. Ik moest met argumenten komen, zei dat een Wiskunde A t/m Z profiel zonder algemene ontwikkeling en met het empatisch vermogen van een eencellige een leeg profiel was. Ik hield ze voor dat een beetje kennis van de menselijke geest nooit weg is en dat romans daarvoor een rijke bron vormen. Uiteindelijk bleek het argument dat hun cijfers zo belabberd waren dat alleen een spetterend mondeling de boel nog kon opkrikken, het meeste hout te snijden.

'We doen mee, maar niet te dikke boeken.'

Leesclub 'Nescio' was een feit. Vernoemd, omdat de taal van Nescio zo teder is en omdat je scoort bij de docent Nederlands, met Nescio op je lijst. Punten!

Cola en koeken op tafel

Lezen is niet saai, zolang je maar geen saaie boeken leest.

We houden het gezellig. De avonden beginnen met een diner (de eerste keer Mexicaanse wraps en salade) bereid door twee van de zes jongens. 'Leren koken is net zo belangrijk als lezen! Wat als je straks een meisje uitnodigt, boeken hebt gelezen en tekst hebt, maar je kunt nog geen bal gehakt braden?'

De eerste keer dat we samen komen houd ik een korte introductie over het belang van literatuur. Lezen is niet saai, zolang je maar geen saaie boeken leest. Ik vertel over het spel dat een schrijver speelt, dat hij kleine cadeautjes verstopt in zijn boek en dat wij die als een soort pac-man (sorry, erg jaren tachtig) moeten zien te vinden. Een kort verhaal 'Dekker Koolen en Buis' van Oek de Jong opent de ogen.

De ene: 'Nooit geweten dat een verhaal op deze manier ook spannend kan zijn.'
Een ander: 'Dit gaan we toch wel iedere week doen?'

We zijn nu een paar maanden onderweg. Bewust kies ik boeken die aansluiten bij de belevingswereld van de vijftienjarige, moderne coming of age of coming to senses romans. Het spijkerharde Wij van Elvis Peeters, Leeuwenstrijd van Thomas van Aalten ('Ik leerde hier meer van dan bij geschiedenis!') en mijn eigen De Aankomst. Het ene boek gaat over jongeren zonder dromen, verwachtingen, het andere boek gaat over verlangens en teleurstelling. Een van de leesclubleden ontdekt een constante: 'Gaan alle boeken die we lezen over masturberen?'
  
Binnenkort gaan we een boek Adriaan van Van Dis uitpluizen. Af en toe kijken we een goede film (natuurlijk ook, Dead Poets Society). Een boekpresentatie oefenen we tussen de schuifdeuren. De verplichte Middelnederlandse klucht spelen we na, cola en koeken op tafel. Lezen is een feest geworden.

Voorjaar 2018

De Nescio'ers lijken zich ervan bewust dat het over iets groters gaat

De jongens ontdekken een nieuwe wereld, nieuwe gedachten, parallellen, lijnen, symbolen en verschillen en steken elkaar de loef af met vondsten. Het enthousiasme is boven verwachting. Sommigen lezen zelfs vooruit en komen zelf met titels. 'We gaan voor meer boeken, dan kunnen we nog kiezen.'
 
Een welkome bijwerking is dat de jongens steeds meer persoonlijke gesprekken met elkaar voeren. Natuurlijk moet er op het mondeling gescoord worden, maar dat is nu al een secundair doel geworden. De Nescio'ers lijken zich ervan bewust dat het over iets groters gaat.

Eén afspraak hebben we staan. Voorjaar 2018, na het mondeling, gaan we eten in een chique restaurant, natuurlijk in colbertje en overhemd. 'We zijn toch een herenclub?'

Bas Steman is schrijver, programmamaker en leesvader

Volg en lees meer over:

Reacties (14)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • ReMe -
    @Hester M: Niet alleen het VO. Volgens de bedenker van het AVI-lezen hoort lezen voor je plezier, uit boeken die je zelf mag kiezen, op school een belangrijkere plaats in te nemen dan het technische lezen; zeker na de fase van het aanvankelijke lezen. Op welke school zie je dat...?
  • Hester M -
    Het voortgezet onderwijs helpt al jaren het leesplezier om zeep. Ondanks alle pogingen hier iets aan te veranderen, ondanks alle tegengeluiden, ondanks de groei van goede adolescentenliteratuur. De conservatieve, blinde, domme maffia op die scholen is enorm groot. Ik ben hier erg boos over.
  • daniel37 -
    Op mijn middelbare school was ik verplicht Nederlandse literatuur te analyseren comme il faut. Stijl, uitgangspunten, plaats in het socioculturele spectrum, filosofische overwegingen. Bonuspunten voor correcte interpretaties van interpunctie. Goed afkijken in standaardwerkjes om te zien wat je ervan 'hoorde' te vinden. Bij Engels daarentegen ging het gewoon om het lezen, en vertellen wat je van het boek vond, in je eigen woorden. Dat was al goed genoeg. Dus lees ik nu, als volwassene, uitsluitend Engelse literatuur, en laat ik Nederlandse aan mij voorbij gaan.
  • junoasahi -
    ik deed het op de middelbare school aldus: waren het 12 boeken,dan las ik er 6..mét veel plezier.van de overige minder plezierige boeken las ik alleen de uittreksels.die kende ik dan wel uit mijn hoofd..algemene ontwikkeling en veel lezen kwam later wel.ook volgens sommige toenmalige docenten.
  • ReMe -
    De pijn, Bas, zit niet in de door jou ervaren zwaarheid van de literatuur, maar in het verplicht moeten lezen en tot op het bot moeten analyseren van boeken...
  • ReMe -
    Hm... Ik vermoed dat Bas Steman vroeger ook weinig animo tot lezen had... Las hij zèlf wel boeken in de nabijheid van zijn kind(eren)? Goed voorbeeld doet immers goed volgen...?
  • Starfish Prime -
    Dit is een goed punt. Als kind was die boekenlijst de reden dat ik destijds niet naar het VWO wilde, maar dat ik via de MAVO en het middelbaar beroepssonderwijs uiteindelijk doorgestroomd ben naar het HBO. Ik had eigenlijk daarna naar de universiteit gewild, maar ik vond mezelf daar toen te oud voor en ben gaan werken. Ik heb goed geboerd (ICT), daar niet van, maar toch zou ik VWO en daarna universiteit gaan doen als ik het over kon doen. Dus die ellendige boekenlijst heeft die weg destijds voor me afgesneden. Raar eigenlijk, want nu als volwassene lees ik heel veel. Thumbs up, Bas.
  • Hierom -
    Voor mij waren boeken in mijn jeugd deuren op oorden waar ik nooit was geweest, tijdmachines naar lang vervlogen tijden. Ik ging met de hoofdpersonen op reis, op avontuur. En toen kwam de docent Nederlands met een boek dat we met de hele klas moesten lezen, en iedereen moest er dezelfde 'cadeautjes' van de auteur in zien te vinden. In plaats van een spannend verhaal over een daad in het verleden die gevolgen heeft in het heden, heb ik alleen het 'vissegraatmotief' onthouden van De Aanslag. En ik had er de leescultuur van een ander land en zes jaar voor nodig om lezen weer leuk te vinden.
  • HerrieHeerlen -
    Eindelijk iemand die het doorheeft. (Nederlandse) literarur IS niet saai! Je moet ze (de jeugd) wel prikkelen. Dat ontdekken van verbanden, inzicht en overzicht moet de kans krijgen te groeien. Het kado-tje van de schrijver leren ontdekkken. Leren je in een boek, een omgeving, een periode in te leven. Zich te kunnen verplaatsen in het verhaal en vaak de zelfherkenning. Dat kun je leerlingen aanbieden. Het was voor mij ruim 40 jaar geleden net de 'kick' om die verbanden te zien. Waarvoor ik mijn docent Nederlands nog dankbaar ben. Een reden om meer talen te lezen.
  • TvanO -
    Wat dhr Steman doet is wat een goede leraar Nederlands zou moeten doen. Liefde voor het vak bijbrengen, liefde voor het lezen. Ik vind het argument van steunen en tegenzin wel vermakelijk. Wordt zo ook omgegaan met tegenzin tegen wiskunde, natuurkunde, engels, economie, geschiedenis? Moet alles altijd 'leuk' zijn, zodat de gemakzuchtige puber die echt liever in bed ligt tv te kijken 'vrijwillig aan de slag gaat? En zo nee, waarom zou dat met Nederlands dan wel moeten? Ze hebben die hersenen toch niet voor niets?