Bestrijd nepnieuws met stoomcursus mediawijsheid
© ANP

Bestrijd nepnieuws met stoomcursus mediawijsheid

We raken almaar verder verwijderd van waar nieuwsmedia uiteindelijk voor zijn bedoeld: inzichtelijk maken wat er in onze omgeving en de wereld om ons heen speelt, schrijft Mary Berkhout van Mediawijzer.

Sinds de opmerkelijke verkiezing van Donald Trump als nieuwe president van de Verenigde Staten staat 'nepnieuws' volop in de schijnwerpers. Van tips hoe je dat soort berichten kunt herkennen tot kritiek op de mediaplatformen van Google en Facebook die er te weinig aan doen om de verspreiding van nepnieuws te voorkomen. Terechte aandachtspunten, maar ze leiden af van het gesprek dat we écht zouden moeten voeren. Over het gebrek aan mediawijsheid dat ons parten speelt en de manier waarop nieuwsmedia beter kunnen functioneren.

Want nepnieuws is vooral het gevolg van een veel langer spelend probleem: de 'honger' naar sensatie, clicks, likes en de daarmee samenhangende advertentie-inkomsten. Voeg daarbij een mediasamenleving waarin iedereen nieuws kan maken en als 'journalist' gezien wordt en je krijgt een giftige cocktail. Met polarisatie en door angst gevoede wereldbeelden als gevolg. Mensen raken afgestompt, zo blijkt uit onderzoek dat Mediawijzer.net vorige week naar buiten bracht. Oudere Nederlanders vertrouwen minder op traditionele nieuwsmakers en meer op hun directe omgeving. En acht op de tien Nederlanders vindt het steeds moeilijker om de betrouwbaarheid van nieuwsberichten of nieuwsmakers in te schatten.

Stoomcursus mediawijsheid

Nederland is één van de weinige West- Europese landen waar les in mediawijsheid niet expliciet in het onderwijs is opgenomen

Zo raken we almaar verder verwijderd van waar nieuwsmedia uiteindelijk voor zijn bedoeld: inzichtelijk maken wat er in onze omgeving en de wereld om ons heen speelt. Wat er allemaal mis is, maar ook wat er allemaal goed gaat. Zodat mensen over betere informatie beschikken om fatsoenlijk met elkaar in gesprek te gaan en zelf een mening te kunnen vormen. Op weg naar onze eigen verkiezingen in maart 2017, gun je Nederland een stoomcursus mediawijsheid én een frisse blik op de rol van media in onze nieuwsvoorziening.

Om te beginnen moet mediawijsheid verplicht worden behandeld op school. Nederland is één van de weinige West-Europese landen waar les in mediawijsheid niet expliciet in het onderwijs is opgenomen. Dat is een gemiste kans: zeker met het oog op alle anti-pest-, burgerschaps- en anti-radicaliseringsprogramma's waarvoor mediawijsheid zo'n belangrijke voorwaarde is. En het aanleren van mediawijsheid stopt niet nadat je je schooldiploma hebt behaald. Het is voor elke Nederlander noodzakelijk om kritisch naar de bron en boodschap van nieuws te kunnen kijken, een eigen mening te kunnen vormen en te beseffen wat voor effect het kan hebben als je berichten verspreidt of erop reageert. Met steun van de overheid kunnen onder meer bibliotheken en (lokale en regionale) publieke media hier een belangrijke rol in spelen.

'Middenstem'

De blije, boze of bezorgde burger als voelspriet voor de media

Daarnaast mogen de nieuwsmedia flink worden opgeschud. Er moet meer aandacht komen voor de 'middenstem' in plaats van het slechts uitlichten van extremen. En er mag nog veel sterker worden geluisterd naar wat er echt in de samenleving speelt. De blije, boze of bezorgde burger als voelspriet voor de media dus. Een beproefd recept voor consumentenprogramma's, maar gelukkig ook steeds vaker voor diepgravende onderzoeksjournalistiek. En om ervoor te zorgen dat waarheidsgetrouw en waardevol nieuws ook echt bij het publiek terecht komt, moet er goed toezicht zijn op gedragssturende algoritmes en op ondeugdelijke berichtgeving. Het voornemen van het commissariaat van de media om sluikreclame door vloggers te verbieden is hier een goed voorbeeld van.

Het maken én volgen is complexer dan ooit. Maar een meer mediawijze bevolking en meer goede, constructieve journalistiek hebben een enorme impact op hoe we met elkaar omgaan. Op ons wereldbeeld, ons stemgedrag en op hoe we onszelf en 'de ander' zien. En dat is de uitdaging meer dan waard.

Mary Berkhout is programmamanager van Mediawijzer.net, het Nederlands netwerk voor mediawijsheid waaraan zo'n 1100 organisaties zijn verbonden. Met diverse campagnes, waaronder de Week van de Mediawijsheid (18 t/m 25 november 2016), vraagt het netwerk aandacht voor het belang van mediawijsheid.

Volg en lees meer over:

Reacties (16)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Komeinie -
    Nepnieuws valt niet te bestrijden, omdat mediawijsheid helemaal niet bestaat! In mediadwaasheid valt eerder te geloven, de Brexit of Trump zijn namelijk geen incidenten meer!
  • Komeinie -
    Mediawijsheid, wat is dat, indien er zoiets zou bestaan, dan zou er wel een heel andere vorm van verslaggeving hebben plaatsgevonden! Het enige wat ik tot op heden heb kunnen concluderen is dat de media zich bezigt met misleiding en dat daar nu met regelmaat er de nodige steken vallen! Het wordt duidelijk dat de werkelijke feiten niet meer beheerst worden, met arrogantie poogt men dit te verbloemen en noemt dit mediawij(s)heid? St!
  • Spartuijn -
    Mediawijsheid is vooral geen nieuws meer te volgen en geen kranten te lezen....
  • Tenred -
    Ook de media zijn in handen van het geld gevallen en hun 'wijsheid' bleek gewoon te koop te zijn. Kijk alleen maar hoe VK van een toonaangevende, kritische krant is verworden tot een fanclub-blaadje van de PvdA en het huidige' politieke midden'. Daar kon nl. wel geld verdiend worden. Dat is wijsheid anno 2016.
  • Nellie -
    Als Clinton had gewonnen had je er niemand over gehoord. Maar Trump won, ondanks door Clinton's mensen via de mainstteam media verspreide, bizarre beweringen over een Russisch complot, compleet met hackers en trollen. De gevestigde orde is in shock, ze dachten het volk onder hun manipulatieve controle te hebben. Ben zelf, zoals velen hier, ook door de VK ombudsvrouw voor Poetintrol uitgemaakt vanwege mijn kritiek op berichtgeving inzake Oekraine. Als je je bevoking razend tegen je wilt krijgen moet je zo beginnen.
  • Giordano Bruno -
    Mediawijsheid nummer 1:Laat nooit het publiek toe tot je medium, want dan krijg je jou onwelvallige meningen te lezen/horen. Mediawijsheid nummer 2: Als het toch moet om geen Big Brother te lijken, censureer dan tot je blind ziet. Mediawijsheid nummer 3: Kijk heel onschuldig als het publiek je gebouw afbrandt en jou achter de vodden zit.
  • |||=||| -
    "En om ervoor te zorgen dat waarheidsgetrouw en waardevol nieuws ook echt bij het publiek terecht komt, moet er goed toezicht zijn op gedragssturende algoritmes en op ondeugdelijke berichtgeving." Hier zijn grote partijen nu mee bezig ja en dat is een glijdende schaal. Sociale wetenschaps- en culturele types zijn overigens totaal niet te vertrouwen; zie de "replicatiecrisis" in de sociale psychologie en andere zachte wetenschapsgebieden.
  • Nellie -
    "Met steun van de overheid"? Diezelfde overheid die in zijn staatsjournaal hardnekkig leugenachtige propaganda blijft verspreiden over de Russische 'agressie' in Oekraïne, terwijl we nota bene allemaal hebben kunnen zien hoe daar een Democratisch gekozen regering onder hartstochtelijk EU-aanvoeren omvergeworpen is? Die Amerikaanse aanvallen op ziekenhuizen en schending van het staakt het vuren in Aleppo een 'vergissing' noemt en Russische reactie daarop wederom 'Russische agressie'? Dat soort lessen kun je niet geven zolang je staatsjournaal niet onafhankelijk is. Dus doe daar eerst iets aan.
  • jefcooper -
    Om door te krijgen hoe eenzijdig onze media ons voorlichten, zijn er een paar mogelijkheden, die helaas allemaal talenkennis vereisen: geschiedenis boeken lezen, en dan niet die geschreven zijn door Nederlandse historici, op internet rondkijken, helaas is het lastig daar het kaf van het koren te scheiden, en dan een satellietontvanger, waarbij je dan vooral niet westers nieuws moet volgen. Dat is ook eenzijdig, b.v. Russia Today is duidelijk tegen het westen gericht, maar door wat er gebracht wordt met elkaar in verband te brengen kom je een heel eind in de richting van waarheid.
  • Joke Prank -
    Een loffelijk streven die "mediawijsheid", en misschien dat de jeugd er iets van opsteekt als dit op scholen verplichte leerstof wordt. Maar hun ouders en grootouders, hoe bereik je die? Niet door de bestaande media of door diepgravende onderzoeksjournalistiek. Zij blijven het "nieuws" van Facebook en Twitter als belangrijkste bron van informatie zien. Want op de "sociale media" krijgen zij hun (veronderstelde) gelijk bevestigd. Ik blijf somber gestemd...