Refugee Food Festival in Parijs, december 2016. Koks die als vluchteling in Frankrijk zijn, koken met collega's in restaurants. Van 18 tot 22 juni 2017 ook in Amsterdam.
Refugee Food Festival in Parijs, december 2016. Koks die als vluchteling in Frankrijk zijn, koken met collega's in restaurants. Van 18 tot 22 juni 2017 ook in Amsterdam. © UNHCR/Benjamin Loyseau

Ayaan Abukar: goedbedoeld die 'Refugee'-festiviteiten, toch ongemakkelijk

Er worden de laatste tijd allerlei 'Refugee'-clubjes opricht - vast goedbedoeld, maar niet invoelend. Je kan in de grote steden koken, eten, spelen, dansen, lezen, zingen en schrijven met vluchtelingen. Maar het moeten wel 'leuke' vluchtelingen zijn. Neem vluchtelingen liever op als volwaardig lid van de samenleving, in plaats van ze te labelen, schrijft Ayaan Abukar.

Een term als 'vluchteling' brengt een uitsluitingsmechanisme voort en draagt niet bij aan de integratie

Amsterdam is een nieuw festival rijker, het Refugee Food Festival (18-22juni). Volgens de organisatoren staan daarbij de kookkunsten en integratie van vluchtelingen centraal. Restaurants in Amsterdam openen tijdens het evenement hun keukens voor vluchtelingenchefs.

Culinaire kunsten inzetten om de band tussen vluchtelingen en hun nieuwe samenleving te versterken juich ik van harte toe. Toch bleef de titel van het festival in mijn hoofd hangen: waarom heet het niet gewoon World Food Festival? Bezoekers willen immers weten waar de heerlijke gerechten vandaan komen, lijkt mij. Aangezien één Vluchtelingenland niet bestaat, zou de nadruk op het eten de verbindende factor moeten zijn.

Die lijn van denken past helaas niet binnen de huidige ontwikkelingen waarin het vluchteling-zijn voor velen een fascinatie is en waarin het Engelse woord voor vluchteling een merknaam is geworden. Het aantal burgerinitiatieven en sociale ondernemingen waarin het woord 'Refugee' de hoofdrol heeft neemt snel toe. Zo heb je de Refugee Company, Refugee Welcome, Refugee Republic, Refugee Start Force en Refugees Forward, naast organisaties met het Nederlandse woord 'vluchteling' erin.

Je kan in de grote steden koken, eten, spelen, dansen, lezen, zingen en schrijven met vluchtelingen. Vluchteling-zijn lijkt ineens een prestige - maar je moet een 'leuke' vluchteling zijn om te kunnen meedoen.

Men gaat ervanuit dat ze allemaal hoogopgeleid zijn en vooral behoefte hebben aan sociale activiteiten waaraan ze niets verdienen, want meedoen is een verplichting. Op adem komen van de lange reis, tijd nemen om de ingrijpende gebeurtenissen te verwerken is oldskool. En als je een getraumatiseerde Eritrese vluchteling bent, dan heb je pech. Het merk is alleen voor hen die kunnen koken als chef-koks, schrijven of ondernemen.

Toch vinden de meeste nieuwkomers het belangrijk om mee te doen, deels uit dankbaarheid en met name omdat ze zich thuis willen voelen in het land van aankomst. Maar de prijs is: ze moeten een vluchteling blijven.

Sociaal ondernemers zien kansen in de markt: de overheid stelt subsidies beschikbaar voor initiatieven die leiden tot betere integratie van de nieuwkomers. De nieuwe Nederlanders anders noemen is niet sexy genoeg voor de marketingdoeleinden, dus de merknaam 'Refugee' wordt een hype en 'vluchteling' wordt opeens alles wat deze mensen zijn. Omdat maatschappelijk draagvlak voor vluchtelingen in deze tijd essentieel is, ontvangt men alle sociale projecten met open armen. Kritiek op de wijze waarop vluchtelingen worden neergezet is not done.

De vraag die ik mijzelf blijf stellen: Waarom worden mensen steeds gereduceerd tot het enige aspect dat buiten hun macht om tot stand kwam en waarvoor ze nooit kozen, om te moeten vluchten? Het leven dat ze geleefd hebben als artsen, bankiers, ingenieurs, schrijvers, kunstenaars, klussers, boeren of docenten bepaalt in Nederland blijkbaar niet wie ze zijn. Het is makkelijker om allen tot 'vluchteling' te bestempelen, in een land waar hokjes gewoon zijn.

Uit ervaring weet ik dat bijna alle nieuwkomers met een vluchtelingenachtergrond het liefst een nieuw leven willen opbouwen zonder jarenlang het etiket en stigma te moeten dragen. Ze willen niet 'de ander' blijven, maar onderdeel zijn van dit land. Een term als 'vluchteling' brengt een uitsluitingsmechanisme voort en draagt niet bij aan de integratie.

Laten we een einde maken aan het merk 'Refugee' en deze Nieuwe Nederlanders op gelijkwaardige wijze welkom heten.

Ayaan Abukar schijft columns voor het blad en de site Vice Versa.