1583987
het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. © ANP

'Auteursrecht is zó vorige eeuw, maar we moeten er ons wel aan houden'

Opinie Je kunt wel roepen dat alle archieven open moeten, schrijven Sandra den Hamer en Jan Müller in reactie op het artikel van Ab Gietelink, maar er bestaat nu eenmaal auteursrecht. 'De politiek heeft inmiddels door dat erfgoedinstellingen hierin ernstig belemmerd worden. In de tussentijd roeien we met de riemen die we hebben.'

 
de duur van het auteursrecht is 70 jaar na de dood van de maker. Dat betekent dat het gemiddeld 100 jaar duurt voor auteursrechtelijk beschermde werken in het publieke domein komen en door ieder vrijelijk te gebruiken zijn

Met stijgende verbazing hebben we de meningen en theorettes van de heer Ab Gietelink vorige week donderdag gelezen. Het huidige westerse auteursrecht is niet naar Gietelinks zin. Hij houdt zich er dus niet aan: 'Ik maak historische theatervoorstellingen [..] ik haal mijn filmmateriaal van videobanden, dvd's en het internet via allerhande instellingen en personen'. Gietelink is zich er blijkbaar niet van bewust dat hij stelselmatig inbreuk pleegt op het recht van anderen. Zijn opiniestuk staat vol feitelijke onjuistheden en kolderieke aantijgingen, die wij als erfgoedinstellingen niet over onze kant willen laten gaan.

Groots mogelijke publiek
Dat gezegd hebbende zijn wij het wél roerend met Gietelink eens: gedigitaliseerde collecties moeten voor zoveel mogelijk mensen (online) toegankelijk zijn. Erfgoedinstellingen zoals Eye en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid zijn de houders en hoeders van een groot deel van het Nederlands audiovisuele erfgoed. Wij maken dat erfgoed voor een zo groot mogelijk publiek beschikbaar. Wij doen dit via onderwijs, musea, kennisinstellingen, online media, de Beeld en Geluid Experience, filmtheaters, festivals in binnen- en buitenland en in Eye Filmmuseum.

Bovendien zorgen wij er voor dat het materiaal voor toekomstige generaties beschikbaar blijft. Wij leveren hier serieuze inspanningen voor, die men van een beursgenoteerde partij, zoals bijvoorbeeld YouTube, niet kan verlangen. Immers, het meeste materiaal dat hergebruikt en bekeken wordt is recent materiaal. Kritische aandeelhouders kunnen zich dus terecht afvragen of archivering van twintig jaar oude beelden van een minuscuul landje aan de Noordzee wel voldoende 'shareholder value' op blijft leveren. Echter, een nationaal audiovisueel archief behoort een rots in de branding te zijn. Wij behoeden, behouden en bewaken tot in de lengte der dagen en zorgen voor contextualisering, zoals ieder modern archief behoort te doen.

Wij doen dit alles binnen de kaders van nationale en internationale wetgeving, waarbij auteursrecht ons in het bijzonder restricties oplegt.

Wettelijke restricties
Erfgoedinstellingen hebben zelden de auteursrechten in handen van het materiaal dat zij beheren. Binnen de wettelijke restricties zoeken wij naar alle mogelijke manieren om onze collecties te delen met de rest van het land, Europa en de wereld. Gietelink zou bijvoorbeeld eens kunnen kijken naar onze YouTube-kanalen en naar Openbeelden.nl. Via dit laatste open access platform kan hij talloze zeer bijzondere collecties en beelden downloaden en hergebruiken voor zijn toneelstukken.

Voor de overige collecties zijn wij verplicht om bij ieder soort gebruik en hergebruik toestemming te vragen aan rechthebbenden. Dit zijn vaak één of meerdere makers, producenten, erven en/of acteurs. Toestemming vragen ofwel 'clearen' kost tijd en geld. Voor de duidelijkheid: de duur van het auteursrecht is 70 jaar na de dood van de maker. Dat betekent dat het gemiddeld 100 jaar duurt voor
auteursrechtelijk beschermde werken in het publieke domein komen en door ieder vrijelijk te gebruiken zijn. Het overgrote deel van de films uit de 20ste eeuw en alle radio- en televisieproducties zijn daar nog lang niet aan toe.

Het klopt dat Uitzending Gemist wel recent gemaakte uitzendingen kan laten zien, zoals Gietelink zegt. Dit heeft te maken met nieuwe typen afspraken tussen omroepen en producenten en zijn uitsluitend voor specifiek dát type gebruik in combinatie met de uitzending mogelijk.

Teleurstelling
Archieven hebben meerdere afspraken omtrent specifiek gebruik, bijvoorbeeld met scholen en universiteiten. Die hebben toegang tot online educatie platforms die kunnen putten uit een eindeloze
collectie. Deze platforms zijn besloten en het klopt dat Gietelink daar geen toegang toe heeft. Wij begrijpen zijn teleurstelling, maar dit is toch echt een auteursrechtelijke kwestie.

Vele erfgoedinstellingen zijn hard bezig om op bredere schaal aan de wensen van Gietelink en andere gebruikers te voldoen, namelijk zoveel mogelijk en zo eenvoudig mogelijk (lees: digitaal en online) beschikbaar stellen. Zeker sinds grootschalige digitaliseringsprojecten en de vraag van gebruikers naar online toegang, zijn ze gezamenlijk en in overleg met rechthebbenden en overheid en bezig te zoeken naar een snellere manier om de erfgoedbronnen die ze beheren beschikbaar te maken. Opdat ook Gietelink toegang krijgt tot creatief materiaal en/of hergebruik daarvan zonder de rechten van
oorspronkelijke makers met voeten te treden.

Moderner auteursrecht
Dat is ook precies wat het huidige Nederlandse kabinet wil. In het jongste regeerakkoord spreken Asscher en Rutte zich uit voor modernisering van het auteursrecht dat is opgesteld in een vroegere
analoge wereld. Het is ook hen duidelijk dat wij als erfgoedinstellingen ernstig belemmerd worden in ons streven alle collecties op een eigentijdse wijze beschikbaar te maken. Hoe precies en voor wie
precies zijn de eerste vragen. Wie het zal betalen is een volgende. Het zal een weg worden van belangen, wetten, bezwaren en wensen. Wij hebben zeer goede hoop op een moderner auteursrecht, meer bewegingsruimte en een veel intensiever gebruik van onze prachtige collecties door een groot en divers publiek.

In de tussentijd roeien we met de riemen die we hebben en houden wij ons aan wetten en regels, zoals iedere publiek gefinancierde instelling zou moeten doen. En u Ab Gietelink, bent bij ons van harte
welkom voor een persoonlijke toelichting en een bezoek aan onze archieven. Want nogmaals; we zijn roerend met elkaar eens.  Maar er staan nu nog wat wetten in de weg.

Sandra den Hamer is Algemeen Directeur van het Eye Filmmuseum.
Jan Müller is Algemeen Directeur Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid.