Atheïsten zijn beperkte mensen

Religie en wetenschap

Godsdienst is een uitvinding die een waardevolle toevoeging vormt op het menselijk bestaan.

In sommige kringen is het een teken van beschaving en ontwikkeling om praktiserend atheïst te zijn. Religie is een achterhaald concept en de bron van veel onnodig geweld en leed, zo is de gedachte. Voorbeelden die deze stelling onderschrijven zijn niet moeilijk te geven. Religieus geïnspireerd terrorisme, godsdienstige oorlogen uit het verleden en het recente misbruikschandaal in de katholieke kerk zijn maar het topje van de ijsberg.

Het is een wonder dat er nog zoveel mensen verstoken zijn gebleven van het verlichtingsideaal waarin het pleit definitief is beslecht ten gunste van ratio en wetenschap. Wie nog enige waarde aan religie hecht, is dom, ongeïnformeerd of geniet persoonlijk voordeel bij het in stand houden van achterhaalde mythen. Het beste ware het wanneer religie zo snel mogelijk wordt afgeschaft, zo menen de aanhangers van deze denkwijze.

Wetenschap afschaffen

Waren het niet natuurkundigen die de atoombom hebben uitgevonden?

Wat in deze discussie soms over het hoofd wordt gezien is dat met dit type argumentatie even goed kan worden betoogd dat het maar beter zou zijn wanneer de wetenschap zo snel mogelijk wordt afgeschaft. Op de erelijst van dit terrein kunnen moeiteloos de meest vreselijke menselijke drama's worden opgetekend. Waren het niet natuurkundigen die de atoombom hebben uitgevonden? Sterker nog, vrijwel alle wapentuig heeft zijn bestaan te danken aan wetenschappelijke ontdekkingen.

Wie dit soort redeneringen doorvoert tot hun ultieme consequentie kan vrijwel ieder ongeluk in het verkeer, in de bouw en zelfs in en om het huis toeschrijven aan wetenschappelijke ontdekkingen zoals de verbrandingsmotor, de hijskraan en vaatwastabletten die zo veel op snoepgoed lijken dat er regelmatig peuters met vergiftigingsverschijnselen naar de eerste hulp moeten worden gebracht. Als de verbrandingsmotor en het vliegtuig nooit waren uitgevonden, zouden er geen vliegrampen zijn en zouden er in Nederland alleen al honderden verkeersdoden minder per jaar te betreuren zijn. Zonder vuurwapens geen gekken die in het rond beginnen te schieten, zonder atoombom geen Hiroshima en Nagasaki.

Diverse verwerpelijke ideologieën hebben zich bovendien beroepen op wetenschappelijke inzichten om hun terreurdaden te rechtvaardigen.

En religie dan?

Maar, zullen atheïsten mij tegenwerpen, op deze wijze wordt wel een heel beperkt beeld van de wetenschap geschetst. Is het niet ook de wetenschap die ervoor heeft gezorgd dat wij een periode van ongekende welvaart, gezondheid en voorspoed doormaken? Is het daarmee niet zo dat de wetenschap per saldo vooral een positief effect heeft gehad op de condition humaine?

Natuurlijk is dat zo. Maar hoe zit het dan met religie?

Laat ik vooropstellen dat de tegenstelling tussen religie en wetenschap eigenlijk een valse is. Religie en wetenschap bestrijken verschillende terreinen die meestal weinig met elkaar hebben te maken. Weliswaar hebben machthebbers in de kerk bepaalde wetenschappelijke ontdekkingen bestreden als dat beter in hun straatje paste.

Maar dan hebben wij het over het misbruiken van religie voor politieke doeleinden, een gevaar waaraan de wetenschap evengoed blootstaat. Sterker, zoals Herman Finkers opmerkte in zijn oudejaarsconference, kan een theelepeltje worden misbruikt om het oog van een medemens uit de oogkas te wippen. Wie meent dat om die reden theelepeltjes maar moeten worden verboden, geeft niet echt blijk van een sterk ontwikkeld gevoel voor logica.

Successen

De Bijbel is een onuitputtelijke bron van wijsheid

En op het terrein waartoe de religie behoort, het terrein van reflectie, levensbeschouwing en zingeving, kan religie toch wel enige successen laten zien. Voor miljoenen mensen is leed beter te verdragen, zijn feestelijke gebeurtenissen extra glansrijk en is het leven zinvoller dan wanneer zij zonder een religieus kader zouden leven.

Religieus geïnspireerde goede doelen helpen vluchtelingen, dragen bij aan armoedebestrijding en bieden hoop aan mensen naar wie anders waarschijnlijk niemand zou omkijken. De Bijbel is een onuitputtelijke bron van wijsheid en de Evangeliën zijn doordrenkt van menselijkheid, de oproep elkaar te helpen, de roep om bescheidenheid, mildheid en vergevingszin. Allemaal zaken waaraan nog nooit zoveel behoefte heeft bestaan.

Daarnaast is religie een vrijwel onuitputtelijke bron van beeldende kunst en muziek gebleken wat het troostende vermogen van godsdienst voor velen nog groter maakt. En natuurlijk: in wetenschappelijke zin is religie misschien niet 'waar', maar een volwassen beeld van godsdienst onderkent enerzijds dat dergelijke waarheid ook niet wordt beoogd en anderzijds dat er verschillende vormen van waarheid bestaan.

Onmisbaar

Vanuit mondiaal perspectief is het christendom sinds de komst van paus Franciscus misschien wel bloeiender dan ooit en vormen atheïsten slechts een minderheid

Religie is net als wetenschap, muziek en filosofie een uitvinding die een waardevolle toevoeging vormt op het menselijk bestaan. Voor de meeste mensen is het zelfs een aspect van het leven dat onmisbaar is. In het seculiere Nederland zou je het bijna vergeten, maar vanuit mondiaal perspectief is het christendom sinds de komst van paus Franciscus misschien wel bloeiender dan ooit en vormen atheïsten slechts een minderheid.

Uiteraard is niemand verplicht een (bepaalde) religie aan te hangen, laat staan te belijden. Zoals sommige mensen de lol van sport niet inzien of zich liever laten bedotten door homeopathische 'geneeskunde' dan hun heil te zoeken in de reguliere, op wetenschap gefundeerde gezondheidszorg, staat het eenieder vrij er al dan niet een religieus leven op na te houden. Maar wie religie categorisch afwijst als achterhaald of slecht is net zo oppervlakkig, beperkt en misschien zelfs wel onverdraagzaam als diegenen die de wetenschap afdoen als de bron van alle kwaad.

Reinout Wibier is hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit van Tilburg

Volg en lees meer over:

Reacties (331)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
  • Master Hiro -
    De titel van dit opiniestuk komt mij polariserender over dan de inhoud. Dhr. Wibier zegt dat mensen die religie categorisch afwijzen als achterhaald of slecht oppervlakkig en beperkt zijn. Daarmee noemt hij atheïsten nog niet beperkt. Als atheïst en afgestudeerd religiewetenschapper verwelkom ik zijn pleidooi om religie niet af te doen als achterhaald en slecht. Tenzij dhr. Wibier zich wel in de titel kan vinden, want dan betreur ik dat hij het pleidooi om de menselijke en mooie kant van religie te zien ten koste laat gaan van de menselijke en mooie kant van atheïsme. Verschil moet er zijn.
  • junoasahi -
    voor nog één goede orde: Spinoza werd de joodse gemeente uitgegooid juist vanwege zijn weerzin tegen'hemelse ervaringen'...u hebt natuurlijk het geluk met een voorsprong te zijn begonnen terwijl de rest van ons bleef rondkrukken.vergeef het ons dus maar dat we deze achterstand pogen in te lopen,gestroomlijnd of niet...
  • WTJGM -
    junoasahi---Zo strak in de leer ben ik nu ook weer niet, dus 1 millimeter moet kunnen ;). Ik hoefde zelfs niet eens op te schuiven, want was het al met Spinoza eens alvorens van hem kennis te nemen. Wat niet wegneemt dat ik altijd de deur op een kier heb staan om mij welgevallige godinnen (ik erken het bestaan van goden niet) een thuis te bieden, voor wat hemelse ervaringen. Voor de goede orde: deze moeten wel voorzien zijn van de juiste door de natuur gevormde maten, dus gestroomlijnd zonder tunnelvisie, en bereid zijn inbreng van buitenaf te ondergaan, want geleden zal er worden ;).
  • junoasahi -
    Spartuijn...dat klopt.daarom wel nuttig dat er iemand is die er iets zinnigs over weet te vertellen...
  • Let's All''Truism -
    Mijnheer Wiebier's beroep is het totale tegenovergestelde van hoe god het bedoelt moet hebben.Juist een opgeblazen EGO wereld waarin ieder al die zaken die god aan ons gratis in bruikleen heeft gegeven in privé regelgevingen te gieten en zo denken zaken te kunnen claimen/beztten! Hoe meer je zelf claimt de ander minder gunt.Goh!¿ Mijnheer Wibier praat zoals veel machtswellustelingen in politiek,religie en andere ''hoge'' kringen goed dunkt.Goddelijk levens moraal preken,''waarheid'' zo aan diens zijde houden en de eigen armen vooral zo lang mogelijk maken, de wereld instekend!!
  • junoasahi -
    Ler'sAll....maar iets van gematigdheid maakt meer kans van slagen op verkrijgen van inzicht.uitgeputte levens zijn meestal toe aan restauratie en die kans wordt bij het ouder worden steeds kleiner en moeilijker en uw in- volutie zal dan in het gedrang komen neem ik aan
  • Let's All''Truism -
    Juist goed als mensen van het geloof afvallen.Het menselijk bewustzijn evolueert door in-volutie.Het materialistische denken komt door lichaam identificatie.Het is juist de bedoeling dat mensen gedesillusioneerd worden door uiterlijke facetten des levens in alle aard.Sex,gok,drugs en eet en actie verslavingen moeten de mens zo uitputten en tot inzicht brengen dat niets Zaligmakend is,zo gefrustreerd geraken dat de mens leert naar binnen te schouwen ipv diens uiterlijke illusies na jagen wat niets brengt qua blijven geluk ervaren.Tijd voor IN-volutie dus!Het Hart smacht dat het EGO thuis keert!
  • Let's All''Truism -
    God of althans het begrip wat god zou moeten duiden is een Staat van Zijn; die sec te ervaren is door; Totale stilte van de Geest,waardoor onthechting intreed,een vrij Zijn Staat waarin al dat wat je zintuigen beroert je niet(meer) beroeren noch afleiden kan,zelfs de interpretaties van het geziene,dus acties om zich heen die in het denken impulsen teweeg kunnen brengen drukken zich ver naar de achtergrond! .Een Volle Staat van in Liefde verkeren openbaart zich voor alles wat waarneembaar is, en dit alles niet meer be noch geoordeeld wordt! Het duale leven ervaart men als een totale Eénheid!
  • Let's All''Truism -
    Anderen als beperkte zien en als beperkt betiteld, dus geef je er een verklaring voor dan vraag ik mij of men Héélheid wat religie wenst te verklaren wel begrepen heeft.Kijk dat is nu het discutabele waar men steeds weer in valt,diens gelijk wenst te verkrijgen zoals ook weer andere gelovigen vanuit hun invalshoek doen,het ideale recept dus voor conflict,en nog erger,als deze oploopt de bereidwilligheid om voor diens religie standpunt oorlog te voeren! God schijnt neutraal te zijn door alles te laten gebeuren en er juist ruimte voor te geven,wéés Zelf dan die Ruimte als je god serieus neemt!
  • Let's All''Truism -
    Mensen die in god geloven kiezen voor stilstand.God schiep de wereld in 6 dagen en vanaf dag 7 rust ''Hij''.Sindsdien staat alles stil en manoeuvreert de gelovige als een hond diens eigen staart najagend...