Fred Teeven, 2015
Fred Teeven, 2015 © ANP

Advocaten: 'Teeven ondermijnt parlementaire democratie'

Het parlement kan niet instemmen met een bezuiniging die is bedoeld om het recht op een eerlijk proces te ondermijnen.

Uit het interview ontstaat het beeld dat Teeven grondrechten, rechtsstaat en parlementaire integriteit niet voldoende serieus nam

Het interview 'Onrust en botte bijlen' in De Groene Amsterdammer van 16 mei met oud-staatssecretaris Teeven van Veiligheid en Justitie schokte menig lezer. Aanleiding voor dat interview is het bericht dat Nederland van alle Europese landen het snelst en vaakst iemand in voorlopige hechtenis zet, met kritiek van nationale en internationale instanties tot gevolg.

In dat interview doet Teeven zijn ware motief achter de bezuinigingen op de rechtsbijstand uit de doeken: 'Verdere verstrenging van het strafrecht zat er nu niet meer in', zo redeneert Teeven, 'toen heb ik me toegelegd op de bezuiniging op de advocatuur. Het is een andere manier om hetzelfde effect te bereiken. Als je aan een advocaat niet al te veel tijd geeft om aan een verdachte te besteden, dan wordt het ook niet zo veel, die verdediging.'

Inmiddels betwist hij deze uitspraak gedaan te hebben. Als deze uitspraak inderdaad is gedaan, dan leidt deze terecht tot ophef. Deze uitspraak is bovendien geenszins een uitschieter in de reeks van uitlatingen die Teeven doet in de rest van het interview. Daaruit ontstaat het beeld dat hij grondrechten, de rechtsstaat en parlementaire integriteit niet voldoende serieus nam. Cynisme lijkt de boventoon te voeren.

Bezuinigingen

Om een eerlijk proces te waarborgen financiert de Staat advocaten als zij niet-draagkrachtige personen rechtsbijstand verlenen

De discussie die is ontsproten naar aanleiding van dit interview richt zich tot dusverre op de bezuinigingen op de rechtsorde en de gevolgen daarvan. Onze zorgen gaan daar ook naar uit. Daarnaast verdient in die discussie ook het bestaan en het essentiële belang van de parlementaire integriteit aandacht.

Om een eerlijk proces te waarborgen financiert de Staat advocaten als zij niet-draagkrachtige personen rechtsbijstand verlenen. Niet zelden bepaalt de uitkomst van de rechterlijke procedure in kwestie namelijk het leven van deze personen, bijvoorbeeld in straf- en asielzaken.

Het recht op een eerlijk proces is verankerd in mensenrechtenverdragen en veronderstelt de bijstand van een advocaat die de rechten van de persoon in kwestie kan beschermen. Teeven denkt daar blijkbaar anders over. Sterker nog, juist het ontnemen van die rechten zou zijn drijfveer zijn geweest voor het verder bezuinigen op de gefinancierde rechtsbijstand blijkens het hiervoor aangehaalde interview.

Cru

De uitspraken van Teeven geven - waarschijnlijk tegen zijn wens in - alle reden tot het beëindigen van de bezuinigingen

Dat is temeer kwalijk omdat indien de daadwerkelijke reden bekend zou zijn geweest de bezuinigingen volstrekt onaanvaardbaar zouden zijn geacht.
Cru is dat Teeven als staatssecretaris fact free politics bedreef door de bezuinigingen op de rechtsbijstand te rechtvaardigen met de stelling dat de advocaatkosten onbestendig zouden groeien. Door de Orde van Advocaten is deze onderbouwing eerder al aantoonbaar weerlegd (twee van de vier ondergetekenden waren betrokken bij dit onderzoek). Op dit moment onderzoekt de 'Commissie Van der Meer' de wijze van financiering verder. 

Paradoxaal genoeg geven de uitspraken van Teeven - waarschijnlijk tegen zijn wens in - te meer alle reden tot het beëindigen van de bezuinigingen. Het kan toch niet zo zijn dat het parlement instemt met een bezuiniging bedoeld om het recht op een eerlijk proces te ondermijnen?

In een parlementaire democratie heeft ieder een eigen rol die bijdraagt aan het goed functioneren ervan. De bewindspersonen informeren de Staten-Generaal over hun beleid en regels, op basis waarvan de Kamers uitvoering kunnen geven aan hun controlefunctie. Deze checks and balances zorgen ervoor dat er tot weloverwogen wet- en regelgeving wordt gekomen. 
Dat veronderstelt wel van alle betrokkenen een compromisloze parlementaire integriteit.

Hoe past hierin het treffen van maatregelen waaraan welbewust een andere reden ten grondslag ligt dan door de bewindspersoon ter onderbouwing wordt genoemd in de Tweede en Eerste Kamer?

Tom Barkhuysen, Machteld Claessens, Jan van der Grinten en Ali al Khatib zijn advocaten te Amsterdam. Eerstgenoemde is ook hoogleraar bestuursrecht aan de Universiteit Leiden.