Straatbeeld van de Wallen. Het Amsterdamse stadsdeel Centrum koopt panden op in het Wallengebied om de criminaliteit uit de rosse buurt te weren. Om het project 1012, naar de postcode van het gebied, een extra impuls te geven, heeft Amsterdam Centrum besloten zelf vastgoed aan te kopen.
Straatbeeld van de Wallen. Het Amsterdamse stadsdeel Centrum koopt panden op in het Wallengebied om de criminaliteit uit de rosse buurt te weren. Om het project 1012, naar de postcode van het gebied, een extra impuls te geven, heeft Amsterdam Centrum besloten zelf vastgoed aan te kopen. © ANP

'Aanpak Wallen gemeente Amsterdam werkt wél'

De aanpak van de Wallen is complex en vereist een lange adem. Inmiddels zijn zo'n honderd ramen gesloten, de zorg voor prostituees is uitgebreid en het vertrouwen van ondernemers in het gebied is toegenomen. Dat betogen Lodewijk Asscher en Eberhard van der Laan.

 
Tussen 2007 en 2011 zijn ongeveer zestig panden opgekocht door partners van de gemeente
 
Gokpaleis Mata Hari is nu een restaurant en Sexyland wordt een kunstenaars-sociëteit

In de Volkskrant van 23 mei 2012 stellen Buijs en Ivens dat de aanpak van de Wallen gedoemd is te mislukken. De aanpak zou zich moeten richten op het bestrijden van de criminaliteit. Met dat laatste zijn we het volkomen eens en dat is wat we in Amsterdam met de 'Wallenaanpak' doen.

Criminaliteit moet bestreden worden. Daarom heeft de gemeente in het Wallengebied het aantal toezichthouders uitgebreid. Zij controleren de raambordelen en geven de resultaten door aan de politie en de gemeente. De zedenpolitie en het team mensenhandel van het Openbaar Ministerie (OM) sporen misdaad op en vervolgen de daders. Er lopen onderzoeken naar vrouwenhandel, witwaspraktijken, hypotheekfraude, afpersing en geweldsdelicten. Er is een Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) in oprichting waarin de politie, het OM, verscheidene ministeries, de belastingdienst en de gemeente Amsterdam informatie delen om zware criminaliteit snel aan te pakken. Ook gebruikt de gemeente planologische en juridische instrumenten om criminaliteit te bestrijden.

Waarom vindt de gemeente de aanpak van criminaliteit in het Wallengebied zo belangrijk? Tussen 2006 en 2010 zijn twaalf strafrechtelijke onderzoeken naar misstanden in de raamprostitutie uitgevoerd. Resultaat: 70 daders en 76 vrouwelijke slachtoffers. Het wetenschappelijk centrum van het ministerie van Justitie (WODC) heeft casebeschrijvingen van ernstige mishandeling, verkrachting, vrijheidsberoving, vrouwenhandel, uitbuiting en chantage. In 2011 heeft het team mensenhandel van het OM aan 111 zaken gewerkt, in veel gevallen te relateren aan de binnenstad. Er zijn daarbij 26 verdachten aangehouden. In 2011 hebben de gemeentelijke toezichthouders 1.459 ramen bezocht, het aantal signalen van mensenhandel bedroeg 99.

Mijn leven in de hel, een boek van Sarah Forsyth, en het door de journalisten Martijn Roessingh en Perdiep Ramesar geschreven boek Slaven in de polder geven een schrikbarend beeld van de praktijken binnen de raamprostitutie. Ook de vakbond voor prostituees, De Rode Draad, stelt in haar jaarverslag dat de situatie vooral door de komst van Oost- Europese vrouwen is verslechterd.

De samenwerking van Amsterdam met politie, justitie en fiscus in het Emergo-project, waarbij door intensieve samenwerking de criminaliteit wordt bestreden, heeft geleid tot gedwongen sluitingen van raambordelen en van diverse coffeeshops. Geconstateerd is dat de helft van alle medewerkers van coffeeshops in het centrum van Amsterdam criminele antecedenten heeft. Nog onlangs heeft de gemeente, gesteund door de rechter, een gokautomatenhal gesloten. Over twee weken gaan twee horecazaken op het Damrak dicht omdat de Raad van State aantoonbaar acht dat de kans groot is dat de horecavergunning wordt gebruikt voor criminele activiteiten. Bordeelhouders erkennen dat er sprake is van misstanden in de prostitutie en zoeken samenwerking met de gemeente. Dat komt door de druk die de gemeente en alle betrokken instanties hebben weten op te bouwen.

Waarom worden er panden opgekocht? In 2007 bleek uit het rapport Grenzen aan de handhaving dat het bijzonder moeilijk is met 'gewone' bestuurlijke en strafrechtelijke middelen de zware criminaliteit in het gebied te bestrijden. In de loop van de jaren is er een enorme concentratie van functies ontstaan die gevoelig bleek voor criminaliteit. Raambordelen, coffeeshops, gokautomatenhallen, minisupermarkten, massagesalons, geldwisselkantoren etc. Zo dreigt een criminele infrastructuur te ontstaan die met bestaande middelen niet is aan te pakken. Daarom hebben gemeenteraad en de deelraad centrum in de zomer van 2009 ingestemd met het Project 1012. De raamprostitutie wordt beperkt tot twee zones. Ongeveer 40 procent van de ramen gaat dicht. Het aantal coffeeshops zal in het stadshart met circa 30 procent worden verminderd. De gemeenteraad koos voor een zorgvuldig gefaseerde, maar resolute aanpak. Zo komt de gemeente tot een groter effect van de inzet van de politie, het OM, de fiscus en de toezichthouders.

In de periode tussen 2007 en 2011 zijn circa zestig panden opgekocht door partners van de gemeente, zoals Ymere, De Key, NV Stadsgoed, NV Zeedijk en NV Stadsherstel. Ongeveer honderd ramen (25 procent) zijn gesloten. Vrijdag nog gingen er vijf ramen dicht. Gokpaleis Mata Hari is omgebouwd tot restaurant, woningen en kantoor. Een gokhal is CoffeeCompany geworden. Sexcabinezaak Sexyland wordt een kunstenaarssociëteit en van een aantal raambordelen is een radiostudio gemaakt. Op het Damrak is, door de familie Barazani uit te kopen, ruimte ontstaan voor het Exchangehotel. Het C&A-gebouw op het Damrak wordt verbouwd. Ook het Fortisgebouw op het Rokin wordt verbouwd. Het vertrouwen van ondernemers in het gebied is toegenomen. In de komende jaren wordt er voor zo'n 900 miljoen euro geïnvesteerd door private partijen.

Op het gebied van zorg voor prostituees gebeurt er veel. Met behulp van het Prostitutie en Gezondheidscentrum 292 zijn er in 2011 6.550 cliëntencontacten geweest. Dat zijn onderzoeken naar seksueel overdraagbare ziekten, maatschappelijk werk en gezondheidsspreekuren. Samen met de wethouder Zorg werken we aan een veiliger werkomgeving voor prostituees.

Aan Buijs' en Ivens' pleidooi om panden te kunnen sluiten bij gebleken misstanden, is voldaan. Op verzoek van de gemeente Amsterdam is de Prostitutiewet daarop aangepast.

Zijn we dan nu tevreden? Zeker niet. We zullen de komende jaren met volharding en creativiteit moeten zorgen dat we de criminaliteit terugdringen, dat de vrouwen een beter lot krijgen en dat het stadshart weer de trots van Amsterdam wordt. De aanpak van de Wallen is complex en vereist een lange adem. De middelen kunnen worden aangepast, de doelen blijven staan. Het opknappen en opschonen van de Zeedijk heeft twintig jaar geduurd. Het hart van de hoofdstad is het meer dan waard om een vergelijkbare verandering door te maken. Praktijken die niet normaal zijn, mogen we niet gewoon vinden omdat het al lang zo is, of omdat verandering moeilijk is.

Lodewijk Asscher is wethouder Project 1012 (Wallenproject). Eberhard van der Laan is burgemeester van Amsterdam.
Dit stuk verscheen zaterdag in de Volkskrant.