Aanhangers van president Hassan Rohani tijdens een bijeenkomst in Ardabil, Iran.
Aanhangers van president Hassan Rohani tijdens een bijeenkomst in Ardabil, Iran. © AFP

19 mei zijn de verkiezingen in Iran: de bevolking kan kiezen tussen slecht en slechter

Bij onvrije verkiezingen tussen voorgeselecteerde kandidaten is vooral interessant hoeveel mensen niet komen stemmen.

Verkiezingen in Iran zijn per definitie niet vrij. De Raad van Hoeders, geleid door oude en extremistische hardliners, bepaalt wie zich kandidaat mag stellen. Vrouwen komen (uiteraard) niet in aanmerking, maar ook als je behoort tot een religieuze minderheid hoef je geen moeite te doen. Zelfs soennieten worden geweerd, laat staan zij die kritiek hebben op de Opperste Leider ayatollah Khamenei.

Voor de verkiezingen van 19 mei heeft de Raad van Hoeders zes kandidaten aanvaard. Twee van hen hebben hun kandidatuur inmiddels ingetrokken. Jahangiri ten voordele van Hassan Rohani, de huidige president, en Ghalibaf ten voordele van Ebrahim Raesi.

Raesi is bij deze presidentsverkiezingen de belangrijkste uitdager van Rohani, kandidaat van de Revolutionaire Garde en de fundamentalistische geestelijken. Raesi wordt genoemd als mogelijke opvolger van ayatollah Khamenei en als hij deze verkiezingen wint, zou dat weleens bewaarheid kunnen worden.

Raesi was 20 toen de islamitische revolutie plaatsvond (1979) en maakte carrière in de rechterlijke macht. In 1988 liet hij duizenden mensen vermoorden, in samenspraak met Mostafa Pourmohammadi, vandaag minister van Justitie onder Rohani.

Raesi profileert zich als de kandidaat van de armen. Volgens hem vormen de inwoners van Iran, Irak, Jemen, Syrië en Libanon één grote umma, een islamitische gemeenschap van sjiieten. Raesi zei in een tv-interview dat de wereld, tot zijn grote vreugde, schrik heeft van Iran. Hij noemt de westerse wereld de ware vijand van de islamitische beschaving.

En toch was buitenlandse politiek geen thema in zijn campagne. Die valt ook niet onder de bevoegdheid van de president, net zo min als de relatie met de Verenigde Staten en de oorlog in Syrië. Het zijn thema's die in de verkiezingsdebatten amper ter sprake kwamen. Raesi verklaarde alleen dat hij het nucleaire akkoord zal naleven. Voor de rest had hij het vooral over het terugdringen van de werkloosheid en een betere financiële ondersteuning voor de armsten.

Hassan Rohani, de huidige president en degene die in 1999, als toenmalig hoofd van de nationale veiligheidsdiensten, de opdracht gaf voor de bloedige onderdrukking van de studentenopstand, de reden waarom ik destijds in de gevangenis ben terechtgekomen en het land heb moeten ontvluchten, heeft sinds de vorige verkiezingen maar één belofte kunnen realiseren: de nucleaire deal met de VS. Hij kon dit alleen maar omdat het de wens van de Opperste Leider was. Zijn enige belofte is dat hij in de toekomst de sancties en embargo's zal beëindigen die Iran getroffen hebben door terreur, de schending van de mensenrechten en het onrechtmatig testen van raketten.

Rohani heeft tijdens zijn regeerperiode een limiet gezet op het aantal vrouwelijke studenten aan de universiteit

Zuivere propaganda: ook daarvoor heeft hij de toestemming van Khamenei nodig. Zonder toestemming van de Opperste Leider gebeurt er niets.

Rohani probeert de mensen bang maken. Als ze niet voor hem kiezen, zal de tijd van Ahmadinejad terugkeren, waarschuwt hij, met zware economische sancties en toenemende internationale spanning. Voor de vrouwen zal er niets veranderen. Rohani heeft tijdens zijn regeerperiode een limiet gezet op het aantal vrouwelijke studenten aan de universiteit. Vier jaar geleden was 67 procent van de studenten vrouwelijk, nu nog maar 47 procent. Rohani's minister van sport verbood vrouwen de toegang tot het volleybalstadion. Die mochten er wel in toen Rohani in datzelfde stadion een verkiezingsmeeting hield. Verschillende vrouwen hebben toen geprotesteerd met een bericht op hun handpalm of een stuk papier: 'Mogen we na de verkiezing ook naar het stadion komen?'

In Iran zijn er geen onafhankelijke peilingen. Algemeen wordt verwacht dat Rohani met groot verschil zal winnen. De grote vraag is het percentage van mensen die niet komen stemmen, ook al ontbreekt het ook daar aan correcte cijfers. Er zijn in elk geval steeds meer Iraniërs die weigeren mee te doen aan onvrije verkiezingen met voorgeselecteerde kandidaten.

Anderen kiezen voor Rohani omdat ze tegen Raesi zijn, een keuze tussen 'slecht en slechter' zoals ze in Iran zeggen. Het maakt allemaal geen verschil. De Islamitische Republiek van Iran is en blijft een religieuze dictatuur met een Opperste Leider die niet verkozen wordt en alle macht in handen heeft.

De islamitische ideologie is geen verkiezingsthema meer. De religieuze leiders weten maar al te goed dat de bevolking er geen boodschap aan heeft en godsdienst zeker niet beschouwt als hoeksteen van de samenleving. Reken daarbij nog de hoge financiële nood en je beseft dat in Iran een implosie dreigt van het systeem. Volledig leeg van binnen, zowel economisch als ideologisch, enkel nog recht gehouden door structurele onderdrukking en discriminatie.

Darya Safai is Iraans-Belgische en tandarts. Zij is auteur van Lopen tegen de wind.