'We kunnen als Europa niet toekijken hoe mensen verdrinken'

Nieuwsbreak met Denker des Vaderlands Marli Huijer

Denker des Vaderlands Marli Huijer publiceerde vanmorgen namens 182 ondertekenaars, onder wie schrijver Adriaan van Dis, hoogleraar Beatrice de Graaf en oud-PvdA-leider Job Cohen, een manifest waarin ze pleit voor een andere houding jegens vluchtelingen. 'We kunnen mensen niet van land naar land sturen, zoals gebeurde met schepen vol Joden in de Tweede Wereldoorlog.'

U pleitte in Trouw samen met 180 ondertekenaars een manifest dat pleit voor een gastvrij Europa. Wat bedoelt u daarmee?

'Het is belangrijk dat we een gastvrije houding aannemen tegenover de vluchtelingen die nu naar Europa komen. Niet de vraag hoe je deze mensen weer weg krijgt, maar juist hoe je ermee om moet gaan moet centraal staan in de discussie. Er is nu eenmaal een oorlog en de mensen die op die plek wonen moeten vluchten. Wij, de andere landen, moeten deze vluchtelingen op een menswaardige manier opvangen.'

Hoe is het idee voor dit manifest ontstaan?

'Ik kwam hoogleraar filosofie Martin van Hees tegen tijdens een bijeenkomst op de Internationale School voor Wijsbegeerte. We hadden het over de afspraken met Turkije en het thema  van de maand van de filosofie dit jaar. We bleken beiden dezelfde ergernis te hebben: het ideaal van de open samenleving wordt nauwelijks meer gehoord.'

Van Heems heeft in zekere zin wel gelijk gekregen, veel reacties op de website van Trouw waren negatief. Zo stelt iemand dat u, en met u de 180 andere ondertekenaars, een wereldvreemd wereldbeeld heeft.

'Mensen zijn bang, ze vrezen dat hun positie in de samenleving wordt ondermijnd. Ze dichten problemen als woningnood en werkloosheid toe aan vluchtelingen, terwijl dat problemen zijn die al veel langer bestaan. Een ander verwijt dat ons wordt gemaakt, is dat we in zogenaamde witte wijken wonen en niet zien wat er 'daadwerkelijk' gebeurt. Ik woon zelf al 25 jaar in een grote stad om de hoek van een moskee en ik maak de multiculturele samenleving dagelijks mee. In bijvoorbeeld plattelandsgemeenten kennen ze die minder goed, maar we zullen daaraan moeten wennen.' 

Een oorlog in Syrië is veel dichterbij dan vijftig jaar terug.

In uw manifest pleit u voor menselijke waarden als gastvrijheid en openheid. Emeritus hoogleraar Frank Ankersmit bepleitte eerder juist in deze krant dat we door de focus hierop de publieke zaak uit het oog verliezen. Wat vindt u daarvan?

'Dan moet je je afvragen wat de publieke zaak eigenlijk is. Is dat Nederland? De EU? De hele wereld? Vroeger had je de luxe om je af te vragen wat iets voor Nederland betekent. De hedendaagse werkelijkheid houdt zich echter niet aan landsgrenzen. De economie in Duitsland en China zijn ook belangrijk voor Nederland. Hiermee wil ik zeggen dat de publieke zaak een wereldwijde zaak is geworden. Een oorlog in Syrië is veel dichterbij dan vijftig jaar terug.

'Je kan een politiek vooropstellen die kijkt naar de directe consequenties van de komst van vluchtelingen. Misschien wordt Nederland wel minder rijk. Maar je kan ook een politiek voeren die draait om normen en waarden en principes, dat is volgens mij veel belangrijker en realistischer, we kunnen de consequenties immers gewoon niet overzien. Wat zijn bijvoorbeeld de gevolgen van een jeugd in een vluchtelingenkamp waar de mensenrechten niet worden gerespecteerd?'

De grote aantallen wakkeren slechts angst aan en wekken verwarring in de hand

Een ander punt dat ze maken is dat het manifest vrijblijvend is. Hoe zou u dit probleem concreet willen aanpakken?

'In een essay dat morgen als ebook verschijnt pleit ik voor vluchtsteden, een idee van Jacques Derrida. Ik zie graag dat steden internationaal veel belangrijker worden en verbonden gaan sluiten, bijvoorbeeld tussen Leeuwarden en Homs. Dan kunnen er een paar duizend vluchtelingen daarvandaan naar Friesland komen. Dat zijn getallen die veel beter zijn te overzien dan de miljoenen of honderdduizenden waar nu steeds over gesproken wordt. De grote aantallen wakkeren slechts angst aan en wekken verwarring in de hand.

'Ook vind ik dat mensen veel meer betrokken moeten worden bij het verwelkomen van vluchtelingen. We zagen dat het Rode Kruis 10 duizenden aanmeldingen kreeg om vluchtelingen te helpen, dus er is wel draagvlak. In plaats van inspraakavonden te organiseren waar mensen geconfronteerd worden met de komst van een azc, moet men met elkaar in gesprek gaan over creatieve ideeën om met de komst van de vluchtelingen om te gaan.'

Waarom is dit volgens u zo'n belangrijk onderwerp?

'We kunnen als Europa niet toekijken hoe mensen verdrinken of worden gedood bij bombardementen. We kunnen mensen niet van land naar land sturen, zoals gebeurde met schepen met Joden die in de Tweede Wereldoorlog overal ter wereld werden geweigerd. Ik heb daar grote problemen mee.'