Chuck Berry in popcentrum 013, een maand na zijn 81ste verjaardag
Chuck Berry in popcentrum 013, een maand na zijn 81ste verjaardag © ANP

Chuck Berry (1926-2017): vader van een muziekgeneratie

De zaterdag thuis in Wentzville, Missouri op 90-jarige leeftijd overleden Chuck Berry was misschien wel de belangrijkste rock 'n' roll pionier uit de popgeschiedenis. 'Als je rock 'n' roll een andere naam wilt geven, noem het dan Chuck Berry', zou John Lennon zeggen. En daar is niks overdreven aan.

Het was de op 18 oktober 1926 in St. Louis geboren Berry die in de tweede helft van de jaren vijftig met liedjes als Maybellene, Roll Over Beethoven, Rock and Roll Music, Come On en Johnny B. Goode die de toon zette voor een nieuwe muziekstijl, rock 'n' roll.

Berry was niet alleen een geweldig muzikant wiens puntige licks en typische tweesnaren-spel op de elektrische gitaar elke rock 'n' roll-gitarist na hem zou beïnvloeden. Of de man die country en blues zou versmelten tot iets nieuws. Hij was ook een pionier waar het tekstschrijven betrof. In zijn liedjes kon hij met enkele woorden de hele belevingswereld van de tieners vertolken. Elvis Presley en Little Richard gaven eind jaren vijftig popmuziek een nieuwe, rauwe sound. Chuck Berry gaf het tekstuele zeggingskracht.

Creatief hoogtepunt

In 1952 begonnen als bluesmuzikant in het trio van Johnnie Johnson trok hij in 1955 naar de bakermat van de elektrische blues, Chicago. Daar was het zijn held Muddy Waters die hem in 1955 adviseerde eens aan te kloppen bij diens eigen platenmaatschappij Chess Records. Berry's eerste single voor dat label Maybellene werd in 1955 een grote hit en er zouden in een paar jaar tijd nog velen volgen.

Zijn beroemdste liedje Johnny B. Goode (1958) schreef hij over zichzelf en Johnnie Johnson, die jarenlang zijn vaste pianist zou blijven. De 'country boy who would play his guitar like a ringing a bell' was in de oorspronkelijke versie volgens Berry in zijn autobiografie (1987) een 'colored boy'. Maar wetende dat zijn grootste publiek uit blanke tieners bestond, paste hij de tekst aan.

Zijn liedjes (Almost Grown, Sweet Little Sixteen, Schooldays) gingen niet alleen over besognes van tieners. Ook racisme (Brown Eyed Handsome Man) en zakendoen (Too Much Monkey Business) kwamen voorbij. Zijn creatieve hoogtepunt lag in de tweede helft van de jaren vijftig, maar hij kon de volledige jaren zestig nog teren op oude successen, dankzij de Beatles (Roll Over Beethoven, Rock And Roll Music) en de Rolling Stones (Come On, Carol) die in de begintijd van hun carrières allebei liedjes van Berry hadden gecoverd.

Ook de Amerikaanse Beach Boys eerden hem in die tijd met Surfin' U.S.A., een versie van Berry's Sweet Little Sixteen waarvoor Berry de royalties in de rechtbank moest afdwingen.

Voor Chuck Berry, die in 1959 werd beschuldigd van onoorbaar gedrag met een (blank) minderjarig meisje en na een vaak als racistisch bestempeld proces anderhalf jaar in het gevang verdween, kwamen deze hits van de Beach Boys, Beatles en Stones in 1963 precies op tijd.

In de gevangenis zou hij zijn laatste echt goede liedjes schrijven zoals Nadine, No Particular Place To Go en Promised Land. Eenmaal vrijgekomen liet hij zich de status als rock 'n' roll pionier welgevallen. Hij maakte zijn naam te gelde tijdens veel duurbetaalde optredens waarin hij steevast zijn fameuze 'duckwalk' demonstreerde. Een dansje waarin hij gehurkt met een been vooruit, gitaarspelend over het podium hupste.

Tot ver na zijn laatste grote hit, de novelty-song My Ding-A-Ling (1972) bleef hij optreden, maar platen maken deed hij nog maar zelden. Een belangrijk jaar in Berry's loopbaan was 1987. Zestig jaar was hij toen de door Keith Richards geproduceeerde documentaire/concertregistratie Hail! Hail! Rock And Roll van Taylor Hackford verscheen en in datzelfde jaar publiceerde Berry zijn memoires in het niet heel betrouwbare boek The Autobiography.

Niet kapot te draaien

Hoewel vermakelijk, en bij vlagen zeer goed geschreven was het toen eigenlijk al duidelijk dat er in creatief opzicht weinig meer van Berry te verwachten viel. En los van vele tournee's, waarmee hij ook Nederland aandeed, werd er weinig van hem vernomen. Totdat eind vorig jaar ineens het bericht kwam dat hij in 2017 zijn eerste album in achtendertig jaar zou uitbrengen.

Niet nodig. Zijn erfenis bestaat uit dezelfde pakweg drie dozijn liedjes als waarmee hij in de tweede helft van de jaren vijftig geschiedenis schreef. Maar dat is dan ook een reeks liedjes die niet kapot te draaien is.

Chuck Berry had een hele generatie muzikanten geleerd dat de basis van goede rock 'n' roll gevormd wordt door een klein combo met oorspronkelijk repertoire en een elektrische gitaar als belangrijkste instrument.

De popwereld was na Maybellene uit 1955 nooit meer dezelfde.

Reacties op overlijden

'Chuck, je was fantastisch en je muziek is ons in het geheugen gegrift'
Mick Jagger, The Rolling Stones  

'Chuck Berry's leven was een schat en triomf. Hij zal nooit worden vergeten'
Bill Clinton, president VS 1993-2001

'Chuck Berry was de grootste rockartiest en -gitarist die ooit heeft geleefd'
Bruce Springsteen

'Hij zal gemist worden door iedereen die rock 'n' roll een warm hart toedraagt'
Brian Wilson, The Beach Boys