Acht vragen over de toekomst van de pers

Een perscommissie? Is het zo erg?
De media hebben het moeilijk. De oplages van kranten dalen al jaren en ook opiniebladen hebben het zwaar. Vooral jongeren zijn moeilijk te binden. Nieuws is ook volop gratis te krijgen op internet, en er zijn gratis kranten. De andere inkomstenbron van de pers – advertenties – zakt snel in door de crisis. Daarom gaf PvdA-minister Plasterk (media) in januari een commissie onder leiding van Elco Brinkman de opdracht te onderzoeken hoe media kunnen innoveren en welke maatregelen nodig zijn om een pluriforme pers te behouden.

Wat is de belangrijkste vraag?
Een verdienmodel: hoe kunnen kranten en bladen geld blijven verdienen met kwaliteitsjournalistiek? Met dank aan internet worden kranten bijvoorbeeld beter gelezen dan ooit, maar geld wordt er op internet niet of nauwelijks verdiend. En waarom daalt het aantal betalende lezers al jaren? Zijn de kranten en bladen zoals nu ze zijn onvoldoende van belang of interessant voor burgers?

Wat moet Plasterk eigenlijk met de problemen van de pers?
Ook de overheid maakt zich zorgen over de nieuws- en informatievoorziening. Een sterke en pluriforme pers, die burgers goed informeert, wordt noodzakelijk gevonden voor een goed werkende democratie. Vooral in de regio is de situatie al zorgelijk: in veel gemeenten worden politiek en bestuur – en anderen – niet meer constant professioneel en kritisch gevolgd.

Dan geeft de overheid toch gewoon subsidie?
Volgens sommigen is kwaliteitsjournalistiek een nutsfunctie, net als schoon drinkwater. Maar subsidie ligt gevoelig: de journalistiek wil onafhankelijk blijven. De pers hoort de overheid te controleren, niet ervan afhankelijk te zijn. Veel media zijn ook gewoon winstgevend. Met subsidie houdt de overheid verder mogelijk titels overeind waaraan lezers blijkbaar geen behoefte hebben. Om toch te helpen heeft Plasterk 8 miljoen euro STER-geld ingezet om innovatie te stimuleren. Verder kwam hij onlangs met 4 miljoen euro om zestig jonge journalisten tijdelijk bij kranten te laten werken. Maar onder meer Trouw zei geen ‘Plasterk-journalisten’ te hoeven van die ‘fooi’.

Terecht?
Anderen vinden, gezien het maatschappelijk belang van de pers, dat hooghartig afwijzen van staatssteun vreemd. ‘Is DAF belangrijker dan het Eindhovens Dagblad, Roda JC van meer belang dan de Limburger en ABN Amro waardevoller dan De Telegraaf’, vroeg ‘krantenprofessor’ Piet Bakker zich bijvoorbeeld onlangs af.

Wat wil de pers dan wel?
Maatregelen die kosten besparen, en geld verdienen makkelijker maken. Zo zou het hoge btw-tarief (19 procent) op digitale kranten ook naar 6 procent moeten. Er wordt ook gepleit voor een nultarief voor kranten. Verder wordt gehoopt op het toestaan van (nu verboden) samenwerking bij de distributie en andere maatregelen om de bezorging goedkoper te maken. Dat is de grootste kostenpost van de krant. Dat moet geld opleveren waarmee rendabele kwaliteitsjournalistiek mogelijk blijft.

En Hilversum?
Doorn in het oog van kranten, bladen en anderen, zoals de commerciële omroepen. De Publieke Omroep wordt gesubsidieerd door Den Haag en haalt daarnaast via de STER ruim 200 miljoen euro reclamegeld binnen. Dat is oneerlijke concurrentie: de STER leidt tot minder advertenties – en vooral ook tegen lagere tarieven – in de pers. Bovendien kunnen de omroepen met staatssteun diensten ontwikkelen en innoveren, terwijl de pers dat zelf moet betalen en terugverdienen. Zo heeft de NOS een populaire nieuwssite, die kranten en bladen bezoek kost.

Een reclamevrije, offline omroep?
Onwaarschijnlijk. Wel kan de taak van de omroep nauwer omschreven worden, zodat nevenactiviteiten beperkt worden. Ook kunnen omroepen kennis en materiaal gaan delen met de pers. Omroepbaas Henk Hagoort heeft al beelden aangeboden voor websites van kranten (op voorwaarde dat de pers ophoudt de positie van de publieke omroep te bekritiseren). Ook wordt samenwerking tussen omroepen en kranten waarschijnlijk makkelijker gemaakt. Nu zijn er wettelijke beperkingen die tv voor kranten oninteressant maakt. Samenwerken kost veel tijd en levert weinig op, omdat omroepen niet dienstbaar mogen zijn aan het winst maken door derden, zoals kranten van commerciële uitgevers.

Dowload hier het volledige rapport