Het kantoorgebouw waar de redactie van de Volkskrant is gevestigd
Het kantoorgebouw waar de redactie van de Volkskrant is gevestigd © ANP

Stopt de Volkskrant met het woord allochtoon?

Stopt de Volkskrant nu wel of niet met gebruik van het woord allochtoon? Plaatsvervangend hoofdredacteur Pieter Klok legt het uit.

Geen nieuw beleid dus, maar wat dan wel?

Het is altijd leerzaam om zelf ineens middelpunt te zijn van het nieuws. 'Volkskrant stopt met Marokkaan, Turk en allochtoon', stond dit weekend tot mijn verrassing overal op internet.  

In werkelijkheid was het vooralsnog alleen een advies van onze Ombudsvrouw. En we nemen het advies van de Ombudsvrouw altijd zeer ter harte, maar niet zomaar over.  

Dat het als nieuw beleid werd geïnterpreteerd, was onze eigen schuld. Het artikel van de Ombudsvrouw was te enthousiast onder de aandacht gebracht met deze tweet en op Facebook.

Geen nieuw beleid dus, maar wat dan wel?

Vaag taalgebruik

Je dient de afkomst in principe alleen te vermelden als het relevant is.

Ja, we zijn sowieso tegen vaag en verhullend taalgebruik. 'Allochtoon' is een vaag woord en daarmee nietszeggend. Door het te gebruiken  gooi je allerlei totaal verschillende mensen met totaal verschillende afkomsten op een hoop, waardoor het niets meer betekent. 

Het onderscheid tussen allochtoon en autochtoon is meestal niet meer nodig. Het doet in ieder geval geen recht aan de veelkleurigheid van de samenleving.
 
Ja, we zijn ook voor precies taalgebruik. Een 'Marokkaan' is meestal geen 'Marokkaan' en dus moet je hem ook niet zo noemen. Hij is hier geboren en getogen. 'Hij is van Marokkaanse afkomst', is de enig juiste formulering. Maar ook dat was altijd al zo.
 
En verder zijn we van mening dat je alleen relevante feiten moet geven.  Je dient de afkomst in principe alleen te vermelden als het relevant is. Probleem is wel: wie bepaalt dat? Tot het einde van de vorige eeuw vermeldden we nooit wat de achtergrond van daders was. Het was immers niet relevant, oordeelden we toen. 

Inmiddels vinden we het vaak wel relevant omdat de culturele achtergrond een rol speelt, maar dat blijft een subjectief oordeel. Idealiter geef je de lezer zoveel mogelijk feiten en kan hij zelf bepalen wat hij relevant vindt en wat niet.

Relevant

Het werken aan precies en nauwkeurig taalgebruik is een continu proces van kleine stapjes

Op de website Joop.nl stelt ene Kapitan Lapoise:
'De onbekende redder met Noord Afrikaans uiterlijk redt een 15 jarige jongen uit een brandend huis. Het gaat helaas om een heldendaad dus dan wordt zijn achtergrond maar niet genoemd.'
 
Dat is correct, omdat het in dit geval inderdaad niet relevant is. Als je zou zeggen 'De redder was van Noord-Afrikaanse afkomst' dan loop je het risico dat lezers boos de vraag stellen. 'Waarom zou hij niet van Noord-Afrikaanse afkomst zijn. Is het redden van mensen soms voorbehouden aan Nederlandse-Nederlanders?' Het is kortom niet eenvoudig.

De directe aanleiding voor het stuk van de Ombudsvrouw was een reportage van  Maarten Zeegers. Hij woont in Transvaal, zijn reportages zijn direct en winden er geen doekjes om en gebruikt daarom liefst de taal van de straat. Zo schreef hij: 'Op het plein staan een man of driehonderd. Driekwart daarvan is Marokkaans, de rest Turks, Surinaams of Antilliaans. Er lopen ook een paar Nederlanders tussen, die net zo fanatiek stenen gooien. ' Het staat buiten kijf dat het noemen van de afkomst in deze relevant is. De demonstranten zijn zo boos omdat de politie zou discrimineren.
 
De meeste boze lezers zijn wakker geschud door de laatste zin.  Daaruit zou je kunnen afleiden dat de auteur van mening is dat de anderen geen 'Nederlander' zijn.  

De Ombudsvrouw stelt voor om hiervan te maken. 'Driekwart daarvan is Marokkaans-Nederlands, de rest Turks-Nederlands, etc. ' Dit is feitelijk juist maar komt ook enigszins gekunsteld over. Het spreekt voor mij als lezer vanzelf dat ze Nederlands zijn. Door dat nog eens te benadrukken kun je ook een averechts effect bereiken. 'Ze zijn van Marokkaanse, Turkse, Surinaamse of Antiliaanse afkomst' is al beter. Maar hoe noem je de aanwezige autochtonen dan? Eenvoudige oplossingen bestaan niet in deze.

Elma Drayer denkt, zo schreef ze in haar column gisteren, dat een nieuw begrip voor 'allochtoon'op den duur net zo besmet zal raken. 
Daar heeft ze ongetwijfeld gelijk in, maar dat is geen reden om je vocabulaire niet eens in de zoveel tijd te veranderen en te ontdoen van alle associaties die er in de loop der jaren aan zijn gaan kleven.

Dus ja, de begrippen 'allochtoon' en  'Marokkaan' gebruiken we liever niet, maar dat was al zo en we doen het vooral omdat we accuraat willen zijn. En we gaan snel in discussie over de vraag: zijn we accuraat genoeg of dragen we soms door een onnauwkeurig taalgebruik bij aan het in stand houden van vooroordelen en stereotiepen?

Wat de resultaten ook zijn, we zullen nooit doen wat het Vlaamse dagblad De Morgen deed: aankondigen dat we een bepaald woord niet meer gaan gebruiken. Het werken aan precies en nauwkeurig taalgebruik is een continu proces van kleine stapjes. Het is goed dat de Ombudsvrouw ons bij tijd en wijle wakker schudt om ons te wijzen op ingesleten gewoontes die geen recht meer doen aan het Nederland van nu.