Rechter verbiedt het verspreiden van zelfgemaakte ondertitels
© ANP

Rechter verbiedt het verspreiden van zelfgemaakte ondertitels

Rechter verbiedt publicatie zelfgemaakte ondertitels bij buitenlandse films

Zelf ondertitels maken voor bij een vreemdtalige film en die via internet verspreiden - valt dat onder vrije meningsuiting of is het een inbreuk op het auteursrecht van de makers van de film? Dat laatste, luidt het oordeel van de rechtbank in Amsterdam. Een toelichting in 4 vragen.

Hoe kwamen ondertitels voor de rechter terecht?

Betaalbare en vaak inmiddels gratis software maakt het voor iedereen sinds een paar jaar mogelijk om een film of tv-serie uit het buitenland te ondertitelen. Dankzij internet kunnen lekenvertalers hun werk eenvoudig delen met anderen. Die hoeven alleen maar de bestanden met de dialogen te downloaden en met een videobewerkingsprogramma aan het digitale beeld toe te voegen. Er zijn talloze websites waarop zulke bestanden met de extensie .SRT worden aangeboden, zoals opensubtitles.org.

Vier jaar geleden kregen een aantal van die websites een aanmaning van de stichting Brein, de particuliere opsporingsdienst van de entertainmentsector, de verspreiding van ondertitels te staken. Simplyreleases en Bierdopje schonden in de ogen van Brein het auteursrecht. Ook vindt de opsporingsinstantie dat de vrije verspreiding van ondertitels het downloaden van illegaal gekopieerde films in de hand werkt.

Wat is het verweer van de lekenondertitelaars?

Brein beroept zich op een auteurswet van honderd jaar oud. Je kan je afvragen of die wel nog toepasbaar is

Stichting Laat Ondertitels Vrij

Zij menen dat zelfgemaakte vertalingen onder de uitzonderingsregels van het copyright vallen, zolang er geen 'herkenbare elementen' uit het originele filmwerk zijn overgenomen en dat 'hobby-ondertitels' afzonderlijk moeten worden beoordeeld met de Auteurswet in de hand. De klagers noemen die wet in het digitale tijdperk ook achterhaald. 'Brein beroept zich op een auteurswet van honderd jaar oud. Je kan je afvragen of die wel nog toepasbaar is.'

De hobbyisten vinden dat ze een service bieden in het geval van films die zonder een Nederlandse bewerking op de markt verschijnen, wat in hun optiek vaak het geval is. Ook zeggen de hobbyisten, verenigd in de Stichting Laat Ondertitels Vrij (SLOV), dat zij zonder commercieel oogmerk werken.

Hoe heeft de rechter gevonnist?

Ondertitels mogen uitsluitend met toestemming van de rechthebbenden op een filmwerk

De rechter heeft alle vorderingen van de SLOV tegen de stichting Brein afgewezen. Ondertitels mogen uitsluitend met toestemming van de rechthebbenden op een filmwerk worden vervaardigd en openbaar gemaakt, aldus het vonnis. Er is geen sprake van (volledig nieuw) zelfstandig werk (zoals dat bijvoorbeeld bij een parodie het geval zou kunnen zijn). Zelfs dan kunnen ondertitelaars niet altijd zonder permissie hun werk verspreiden. Een algemeen beroep op het grondrecht van vrijheid van meningsuiting is afgewezen. Dat de techniek zo ver gevorderd is wil niet zeggen dat de Auteurswet opeens anders moet worden uitgelegd, aldus de rechtbank.

SLOV is veroordeeld tot het betalen van alle proceskosten.

Betekent dit het einde van zelfgemaakte ondertitels?

'Er is op zich niets tegen voor je eigen oefening vertalen van film- en televisiedialogen', had Breindirecteur Tim Kuik al eerder laten weten. 'Maar je mag die niet verspreiden.' Dat gebeurt nog altijd op grote schaal, via vaak buitenlandse websites die moeilijk aan te pakken zijn: het Amsterdamse vonnis zal daar niet veel verandering in brengen. Op haar Facebookpagina zegt de Stichting Laat Ondertitels Vrij (SLOV) voorlopig niet te reageren op de uitspraak.