George Eastman (links), stichter van Kodak, en mede-uitvinder Thomas Edison op een vroege foto. © Reuters
George Eastman (links), stichter van Kodak, en mede-uitvinder Thomas Edison op een vroege foto. © Reuters © UNKNOWN

Hoe Kodak de slag miste en ten onder ging

Ooit het grootste bedrijf ter wereld, Kodak, of eigenlijk Eastman Kodak, maakte vandaag bekend dat het uitstel van betaling heeft aangevraagd. Hoe kan het dat de onbetwiste marktleider op het gebied van fotografie bijna ten onder gaat?

Eastman Dry Plate Company werd in 1881 opgericht in de Verenigde Staten door George Eastman. Het bedrijf bracht zeven jaar later iets dat ruim 200 jaar later in elke toeristen-rugzak, om elke huisvadernek en in elke telefoon terecht zou komen: de eerste camera voor het grote publiek. De Kodak - 'You press the button, we do the rest.' Eastman besloot na het enorme succes van de camera de bedrijfsnaam te veranderen in Eastman Kodak.

Het bedrijf maakte niet alleen camera's, het leverde ook topkwaliteit (en lang het enig beschikbare merk) films.

Lange tijd kon dat bedrijfsmodel niet stuk: Kodak leverde de apparatuur en de films. Ook aan hen die er later voor kozen een ander merk camera te kopen.

Digitaal

Maar fotografie werd digitaal. En daar zat Kodak, met zijn chemische filmfabrieken. Kodak maakte wel digitale camera's, zowel compacte consumentencamera's als digitale spiegelreflextoestellen, maar kon de slag van concurrenten Nikon en Canon niet winnen. Bovendien zat er niemand meer te wachten op Kodak als toeleverancier - de geheugenkaarten werden elders gemaakt. In 1999 was Kodak nog altijd de tweede speler in digitale fotografie, maar het verloor 60 dollar (bijna 47 euro) op elke verkochte camera, schrijft Peter Cohan in zakenblad Forbes. Cohan adviseerde het bedrijf in de jaren tachtig. Zoveel verlies op elk verkoop, dat valt niet vol te houden.

Kodak maakte niet alleen film en camera's, het bedrijf groeide uit tot een multinational die printers maakte, dia's, projectors en andere apparatuur en benodigdheden voor fotografie en presentatie van foto's. Maar steeds als Kodak een nieuwe weg in leek te slaan, deed het dat onhandig, te laat of gewoon niet slim genoeg.

Strategische blunders

Wat film betreft: Het in 1934 opgerichte Fujifilm bracht in de jaren '80 filmrolletjes op de markt die in kwaliteit niet veel onder deden voor die van Kodak, maar wel veel en veel goedkoper waren. Een adequaat antwoord van Kodak bleef uit. Overigens zou ook Fujifilm last krijgen van de opkomst van digitale fotografie, maar kan het hoofd vooralsnog boven water houden. Het bedrijf maakt ook veel benodigdheden voor professionele fotografen en cameramensen. Daarbij deed Fuji iets anders beter dan Kodak: reclame maken. Al snel groeide het bedrijf uit tot een van de hoofdsponsoren van de Olympische Spelen bijvoorbeeld.

Een andere concurrent diende zich eerder al aan: Polaroid maakte camera's waarbij de film meteen ontwikkeld werd. Wat deed Kodak? Het ging zelf instant-camera's maken, maar joeg zo Polaroid tegen zich in het harnas, dat Kodak aanklaagde voor het stelen van technologie. Totale waarde van de claims: 12 miljard dollar (ruim 9 miljard euro). Daarvan werd na jaren van kostbare rechtszaken 909 miljoen dollar (ruim 700 miljoen euro) toegewezen aan Polaroid. Het heeft het bedrijf overigens niet geholpen: dat bedrijf is failliet.

In 1988, schrijft Cohan, nam Kodak voor 5,1 miljard dollar (bijna 4 miljard euro) een medicijnbedrijf over. Aantrekkelijk, dacht het bedrijf, want hoge marges op medicijnen en Kodak produceerde al chemicaliën voor de vervaardiging van films. Maar Kodak was een totale nieuwkomer op de medicijnmarkt, en ontbeerde simpelweg het vermogen om daar een verschil te maken. De medicijntak werd dus - met verlies - in delen weer verkocht.

Printers

Een van de laatste kurken waarop het bedrijf hoopte te blijven drijven was de printerdivisie, schreef de New York Times vorig jaar oktober. Maar ook hier gold: wie heeft een printer nodig als steeds meer van het te printen materiaal op steeds draagbaarder beeldschermen is te lezen? Sinds januari vorig jaar verloor Kodak driekwart van zijn aandelenwaarde - en dat was de stand in oktober.

Laatste voorbeeld: Kodak maakte uitstekende videocamera's die simpelweg niets anders doen dan filmen, met een druk op de knop. In hoge kwaliteit. En die camera's zijn zo groot als een telefoon. Maar daar zat hem het probleem (dat gold overigens ook voor andere fabrikanten): telefoons worden met een dusdanig goede camera uitgerust, dat een aparte videocamera misschien wel mooier beeld oplevert, maar de moeite van het aparte apparaat niet waard is.

Weemoed

Het vervult de fotograaf allicht met wat weemoed. Nog steeds zijn sommige van de mooiste kwaliteit films van Kodak. En hoe handig ook, zo'n compactcamera: betere foto's dan voor een schijntje verkrijgbare analoge camera's van vergelijkbaar formaat maken ze niet. Maar dat is vooruitgang, ontwikkeling en de nieuwe tijd. Als je die snelheid als bedrijf, hoe groot en gewichtig ook, niet bij kunt benen, ga je ten onder.