Archiefbeeld van Barend Biesheuvel (links) en Jur Mellema (rechts).
Archiefbeeld van Barend Biesheuvel (links) en Jur Mellema (rechts). © ANP

Jur Mellema, schavuit van de Christelijke Historische Unie

Het eeuwige leven: Jur Mellema (1923-2017)

Zijn levenswandel was niet onbesproken, hij kwam vaak in opspraak. CHU-politicus Jur Mellema stond aan de voet van het huidige CDA.

Hij leek zo stug: Jur Mellema, de Groningse CHU-politicus en CDA-architect, maar dat was hij niet. Er waren meer hoogwaardigheidsbekleders die je een schavuit kon noemen, Mellema had echter het geluk dat in zijn tijd politiek nog politiek was en privé privé. Tijdens de beslissende onderhandelingen voor de vorming van het CDA ging hij ervandoor met de echtgenote van zijn onderhandelingspartner Norbert Schmelzer.

Dat een vrouw haar katholieke man met wortels in het Duitse Rijnland inruilde voor een protestantse boer uit het noorden van Nederland was al opmerkelijk. Dat dit gebeurde in de hoogste gelederen van de Nederlandse politiek, was een sensatie. De media zwegen echter over zoiets banaals. RTL Boulevard en Showtime bestonden nog niet. En de roddelbladen stonden nog maar net in de kinderschoenen en hadden nog voldoende aan de showbizzsterren. Alleen in de cafés rondom Het Binnenhof werd erover gegniffeld. En Henk van der Meyden maakte er op 11 januari 1978 gewag van onder de kop: 'Carla Schmelzer: 'Ik ben heel erg op de heer Mellema gesteld'.'

Mellema, die 11 mei op 93-jarige leeftijd overleed, was eerder al in opspraak geraakt, hetgeen toen wel breed werd uitgemeten in de pers. In 1968 moest hij terugtreden als fractievoorzitter toen hij, na een feestje van partijgenoot Udink, onder invloed van alcohol zijn Buick in de prak had gereden.

Omdat hij al eerder was betrapt op overmatig drankgebruik kreeg Mellema naast een jaar rij-ontzegging ook twee weken gevangenisstraf. Het ene deel van de CHU wilde hem lozen, het andere deel, onder wie de hoogste bazen Kruizinga en Tilanus, wilde dat hij bleef. Zonder Mellema zou het kabinet De Jong kunnen vallen. Uiteindelijk werd een compromis gesloten. Mellema mocht zich een jaar lang niet op het Binnenhof laten zien en kon daarna zijn plek in de Kamer weer innemen. Hij werd zelfs opnieuw fractievoorzitter.

Jurjen Tammo ('Jur') Mellema kwam uit een geslacht van herenboeren en notabelen uit Nieuw-Scheemda. Zijn vader en grootvader, die bekendheid genoten als paardenfokkers, waren al actief in de provinciale politiek.

Na de hbs volgde Mellema de landbouwschool. Hij trouwde in 1946 met Nelly van Walsum met wie hij vier zonen kreeg. Hij nam zijn vaders boerderij met 70 hectare land over.

In 1954 werd hij lid van de Provinciale Staten in de provincie Groningen en later ook gemeenteraadslid in Scheemda. In 1959 werd hij gekozen in de Tweede Kamer voor de Christelijk Historische Unie (CHU). Hij werd de landbouwspecialist van de partij. Toen fractievoorzitter Henk Beernink in 1967 minister van Binnenlandse Zaken werd, koos de fractie Mellema tot opvolger. Hij wilde de partij vernieuwen en naar het midden opschuiven: in de richting van de ARP en de KVP. Hiermee baande hij onder de slogan 'samen uit samen thuis' met Barend Biesheuvel (ARP) en Norbert Schmelzer (KVP) de weg voor de vorming van het CDA. Toen de ARP onderhandelingen eiste, dreigde hij alleen verder te gaan met de KVP. 'Onderhandelen doe ik alleen op de Zuidlaarder paardenmarkt', zei hij.

Dat hij in 1972 er plotseling de brui aangaf en zijn Kamerlidmaatschap inruilde voor een 'onbelangrijk baantje' als voorzitter van het Productschap Pluimvee en Eieren leidde tot verbazing. Maar hij bleef lid van de contactcommissie die de plannen voor de fusie van de drie confessionele partijen tot het CDA verder uitwerkte.

Na zijn scheiding, die hij weet aan het feit dat hij zo vaak zo ver van huis verbleef, trouwde Jur Mellema in 1980 met Carla Mutsaerts.