Een Oostenrijkse bonbon in Brussel

Het schitterende Palais Stoclet, het duurste huis van Brussel, staat te koop. Althans dat wordt gefluisterd. Naar verluidt voor een slordige 100 miljoen euro. Allang circuleren geruchten dat de erven een oplossing zoeken voor ‘het grootste geheim van Brussel’, het Stoclethuis aan de chique Tervurenlaan, volgens La Libre Belgique ‘een hypothetisch museum dat niemand mag bezoeken’. Na de dood van barones Stoclet, in 2002, is het paleis ‘feitelijk onbewoond’.

Het huis is genoemd naar de opdrachtgevers Adolphe en Suzanne Stoclet. Bankierszoon Stoclet en zijn vrouw gaven de Weense architect Josef Hoffmann opdracht een huis te bouwen waarin het echtpaar ‘kon baden in schoonheid’. De Wiener Werkstätte nam het volledige ontwerp van het huis en het interieur voor haar rekening: de decoratie, het design, de plaatsing van de meubelen, de kleuren, het tafelgerei, de kroonluchters, de komforen en terrines, zelfs de kleren, alles, tot het kleinste gebruiksvoorwerp zoals de zilveren haarborstel met ingelegde malachietsteentjes van mevrouw Stoclet.

Precies een eeuw geleden werd in Brussel met de bouw begonnen. Het Maison Stoclet, dat zich nog in zijn oorspronkelijke staat bevindt, is hét pronkstuk van de Wiener Werkstätte. Alles werd gemaakt in Wenen en dan overgebracht naar Brussel. Niemand weet hoeveel het paleis heeft gekost; nog niemand heeft de briefwisseling tussen de opdrachtgevers en de Wiener Werkstätte tot op de dag van vandaag mogen inkijken.

Het honderd jaar oude huis is een volmaakte enscenering, een totaalkunstwerk, een theater. De bewoners ontvingen in hun droomhuis kunstenaars, schrijvers en muzikanten. Iedereen figureerde als in een doorlopend toneelstuk. Je trof er een bijzondere harmonie aan tussen het huis, de tuin, de voorwerpen en zijn bewoners of bezoekers. In de villa suburbana van de Stoclets werd niks aan het toeval overgelaten, het hele leven werd er geregisseerd.

De expositie Het verlangen naar schoonheid – De Wiener Werkstätte en het Stoclethuis in Bozar, het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten, schetst een beeld van de ‘architecturale algebra’ van de Wiener Werkstätte, van het gejongleer met vormen en kleuren, decoratie en opsmuk.

De vormgever van de tentoonstelling, Heimo Zobernig, heeft van het labyrintische Bozar een soort ‘warenhuis van de schoonheid’ gemaakt: het is de allergrootste sortering van de hele productie van de Wiener Werkstätte. Doelbewust kozen de inrichters voor die warenhuisformule: de voorwerpen, het meubilair, serviezen en juwelen, worden niet in hun verblindende schittering getoond, maar als koopwaar.

Het geeft een idee van de allesomvattende ideologie van de Werkstätte: het zijn serieproducten met een WW-kwaliteitslabel, allemaal uitgestald en gerangschikt in vitrines en op magazijnrekken.

De Wiener Werkstätte wilde schoonheid en stijl brengen in het leven van alledag. In alles wat ontworpen werd, is de Oostenrijkse ziel terug te vinden: die drang naar gezelligheid, charme en verfijnde omgangsvormen, die nadruk op stijl en die neiging tot excentriciteit en decoratie, zoals in het Stoclethuis. Stijl was een marktstrategie. De Werkstätte moest een gereputeerde modelonderneming worden.

Het huis van de Stoclets is een ‘sanctuarium’, een schrijn voor de honderden kunstvoorwerpen die de familie heeft verzameld. Er wordt echter niks uitgeleend; wat er van architect Hoffmann te zien is, komt uit het Weense Museum für Angewandte Kunst (MAK). Het Brusselse wonderhuis is geen museum. Zelfs wetenschappelijke onderzoekers krijgen geen toegang tot het paleis.

Wie er wel zijn binnengegaan, krijgen een heilige zwijgplicht opgelegd. De erfgenamen, vier dochters, wonen er allang niet meer; er is alleen nog een conciërge. Sedert 1976 wordt het huis officieel beschermd, en sinds vorig jaar nu ook de tuin. Sommigen willen dat het door de Unesco als werelderfgoed wordt erkend. De vrees bestaat dat het nog intacte interieur van het Palais Stoclet na verkoop wordt verkwanseld.