Roundup onkruidverdelger
Roundup onkruidverdelger © REUTERS

Onkruidverdelgers tasten Nederlands drinkwater aan

Kwistig gebruik van insecten- en onkruidverdelgers door consumenten bedreigt de zuiverheid van het Nederlandse drinkwater. Zo'n 10 procent van de resten van bestrijdingsmiddelen die worden aangetroffen in waterwingebieden, is volgens drinkwaterbedrijf Vitens afkomstig uit stoffen die tuinen van vreemde smetten vrij moeten houden. Omdat een wettelijk verbod op producten als Roundup er maar niet komt, begint Vitens een campagne om de tuinier te 'vergroenen'.

Bij Vitens is de noodzaak maatregelen te nemen groter dan bij veel andere drinkwaterleveranciers. Het Zwolse bedrijf haalt vrijwel al zijn water uit de grond, in tegenstelling tot branchegenoten die meer drinkwater winnen uit de rivieren. Vitens bedient zo'n 2,5 miljoen huishoudens en bedrijven in Flevoland, Friesland, Gelderland, Utrecht, Overijssel en Drenthe - in totaal meer dan 5,6 miljoen klanten.

Uit een enquête die Vitens die in zijn waterwingebieden liet uitvoeren, blijkt dat de helft van de inwoners chemische middelen gebruikt tegen plagen die hun borders met bloemen of tuintjes met sla en komkommer belagen. 70 procent van de ondervraagden beseft niet dat ze in veel gevallen boven op hun drinkwater wonen: een half miljoen Nederlanders wonen in waterwingebieden, die gemarkeerd zijn met blauwe bordjes met golfjes. Woordvoerder Judith Zuijderhoudt: 'Uit een eerdere peiling blijkt dat de meesten geen flauw benul hebben wat dat bord betekent.'

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) trof vorig jaar bij een kwart van de drinkwaterputten in Nederland restanten aan van bestrijdingsmiddelen. De concentraties zijn evenwel zo laag dat er geen risico's zijn voor de gezondheid. Het RIVM heeft wel cijfers over wat boeren aan bestrijdingsmiddelen inzetten, niet over wat particulieren strooien en sproeien.

Meerderheid inwoners beseffen niet dat ze in veel gevallen boven op hun drinkwater wonen

Bestrijdingsmiddelen blijven jaren in de grond

De Vereniging van Waterbedrijven in Nederland (VEWIN) zegt dat er niet één grote bedreiging valt aan te wijzen voor het grondwater. Veel hangt af van het gebruik van de grond en de bodemsamenstelling, stelt een woordvoerder. Maar de meeste impact heeft de landbouw, met mest en gewasbeschermers.

Vitens-woordvoerder Zuijderhoudt erkent dat de verdelgingsmiddelen die particulieren gebruiken geen acute bedreiging vormen. 'Het duurt jaren en vaak decennia voordat de grond zo is doorgespoeld dat de schadelijke stoffen de plek bereiken waar Vitens het water wint, tientallen tot honderden meters onder het oppervlak. Het water dat we nu winnen is een weerspiegeling van het verleden. We willen voorkomen dat we in de toekomst ingewikkelde en dure maatregelen moeten nemen om te voorkomen dat het drinkwater onveilig wordt.'

Dat scenario is niet denkbeeldig. 'Ruim eenderde van de bestrijdingsmiddelen die we in monsters van grondwater vinden bevat stoffen die al jaren geleden bij wet zijn verboden', zegt Zuijderhoudt. Zo lang hebben de bestrijdingsmiddelen erover gedaan om door de grond 'af te dalen'.

Het water dat we nu winnen is een weerspiegeling van het verleden

Vitens-woordvoerder Zuijderhoudt

Vitens spoort consumenten aan geen Roundup te gebruiken

Vitens zegt een verontreiniging een jaar van tevoren te kunnen zien aankomen: het bedrijf voert metingen uit in de grondlagen die zich boven een waterput bevinden. Het tempo waarin chemische stoffen worden uitgespoeld is afhankelijk van de samenstelling van de bodem. Zand laat regenwater sneller door dan bijvoorbeeld klei. Ook de mate waarin chemicaliën op natuurlijke wijze worden afgebroken is van invloed op de vervuiling van een grondwaterbron.

De website van Vitens suggereert dat de consument 'nooit chemische producten als Roundup of Imex in de tuin moet gebruiken'. Die middelen zijn niet verboden, geeft Vitens toe. Onlangs nog liet de Europese Commissaris voor Gezondheid en Voedselveiligheid, Vytenis Andriukaitis, weten dat hij niets ziet in een Europees verbod op glyfosaat, het belangrijkste bestanddeel in onkruidverdelgers als Roundup. Volgens hem is de wetenschap verdeeld over het kankerverwekkende effect ervan.

Het is niet de eerste keer dat Vitens waarschuwt voor de vervuiling van het grondwater. In 2014 meldde het bedrijf dat het grondwater ook wordt bedreigd door resten van geneesmiddelen. Een deel daarvan belandt in het milieu doordat niet alle bestanddelen door het lichaam worden opgenomen. Een ander deel verdwijnt in het riool, omdat de consument geen zin heeft oude medicijnen in te leveren bij de apotheek en deze door het toilet spoelt.

7 tips voor groen tuinieren

1 Gebruik natuurlijke bestrijdingsmiddelen
2 Verwijder onkruid met de hand en trek ook de wortels eruit, dan blijft het langer weg
3 Schrob groene aanslag van het terras met heet water, stoom of branders
4 Kies tuinplanten die minder kwetsbaar zijn voor insecten of ziekten
5 Bedek de bodem met een laag van dode bladeren, houtsnippers of schelpen. Dit onderdrukt de groei van onkruid
6 Bladluis laat zich verjagen met teentjes knoflook in de grond
7 Veeg regelmatig de tegels of stoep. Je veegt dan zand en zaden (onkruid) weg