X
X

Wat is de Volkskrant Top 200 van invloedrijkste Nederlanders?

De Volkskrant Top 200 is een ranglijst die de bestuurlijke elite van Nederland in kaart brengt: de mannen en vrouwen op de belangrijkste posities in de maatschappij, maar ook de landgenoten die in het verleden hun sporen hebben verdiend in politiek, openbaar bestuur of bedrijfsleven en die nu, vaak achter de schermen, actief zijn in besturen, raden en commissies. De lijst brengt zo de gevestigde orde in beeld, de schaduwmacht van notabelen die, zoals een ingewijde het eens uitdrukte, aan invloed zouden verliezen als ze minister werden. Want dat is een kenmerk van de bestuurlijke elite: haar leden zijn in het algemeen niet democratisch gekozen en worden niet altijd democratisch gecontroleerd.

Wat meet de ranglijst eigenlijk?

De lijst rangschikt de invloedrijkste bestuurders uit een door de Volkskrant opgebouwde database van bijna 23 duizend personen en functies. Dit gebeurt via een netwerkanalyse, waarbij de invloed wordt berekend op basis van de positie van mensen in het totale netwerk rond de regering, als het centrum van de macht. Hoe hoger iemand op de lijst staat, hoe meer kans hij of zij heeft om invloed uit te oefenen op het regeringsbeleid. De analyse wordt gemaakt door Christian Gulas van FAS Research in Wenen. Het model is ontwikkeld door Wouter de Nooy (Universiteit van Amsterdam).

Waarom staan sommige evident invloedrijke mensen er niet op?

Een aantal mensen wordt om praktische redenen uitgesloten van de ranglijst. Koning Willem-Alexander (en koningin Máxima) en de leden van het kabinet zijn per definitie hors concours, want zij vormen zelf het centrum van de macht. De leden van de Tweede Kamer doen ook niet mee, omdat zij democratisch zijn gekozen (Eerste Kamerleden wel, want dat is een bijbaan). Ook buitenlandse bestuurders van Nederlandse bedrijven (zoals Nancy McKinstry van Wolters Kluwer), Nederlandse bestuurders met buitenlandse functies (eurocommissaris Frans Timmermans), rijke ondernemers zonder bestuurlijke functies (John de Mol) en niet bestuurlijk actieve opinieleiders (Paul Scheffer) worden uitgesloten.

Meet de Volkskrant Top 200 dan wel het juiste?

Is die bestuurlijke elite nog wel zo invloedrijk in tijden van globalisering, populisme en sociale media? Waarom staan bijvoorbeeld mensen als Matthijs van Nieuwkerk niet op de lijst? Een terechte vraag, want deze mensen hebben om diverse redenen ontegenzeggelijk invloed in Nederland. Maar invloed meten is lastig. Deze lijst doet dat vooral door het in kaart brengen van netwerkposities, een beproefde indicatie van de feitelijke mogelijkheid tot het uitoefenen van invloed. Het alternatief is meten op basis van reputaties: wie wordt als invloedrijk waargenomen? Ook dat heeft beperkingen. Soms zijn reputaties op niets gebaseerd.

Is de ranglijst louter de uitdraai van een computerprogramma?

Nee. De basis van de Volkskrant Top 200 is de ranglijst van invloedscores uit de netwerkanalyse. Maar sommige organisaties spelen zo'n centrale rol binnen het netwerk dat zij een extra wegingsfactor hebben gekregen. De Nederlandsche Bank bijvoorbeeld, een bedrijf als Shell en werkgeversorganisatie VNO-NCW.
Invloed is bovendien niet statisch, omdat de samenleving voortdurend in beweging is. Daarom wordt ook de actualiteit in de lijst verwerkt. Het model weet bijvoorbeeld niet dat Dick Benschop, president-directeur van Shell Nederland, begin volgend jaar naar een internationale functie binnen het concern vertrekt en wordt opgevolgd door Marjan van Loon, of dat de oudste Nederlander uit de lijst, Frits Bolkestein (82), nog immer invloedrijk is, ook zonder bestuurlijke functies.
Op basis van vertrouwelijke gesprekken met prominenten uit de elite en op advies van specialisten ter redactie wordt jaarlijks getracht de actuele verhoudingen achter de schermen in beeld te brengen.

De methode is dus nog niet perfect?

Het computermodel heeft beperkingen, zoals elk systeem. Daarom worden de meetresultaten altijd onderworpen aan een journalistieke 'reality check', mede op basis van de vertrouwelijke achtergrondgesprekken. Als de uitkomst van de netwerkanalyse strijdig is met de actuele stand van zaken en de inschattingen van insiders, worden de resultaten zo nodig handmatig aangepast. De Volkskrant Top 200 is een journalistiek project. Op basis van een wetenschappelijk model, maar toch. Elk jaar worden enkele verbeteringen aangebracht. Het blijft dus werk in uitvoering.