Seijun Suzuki.
Seijun Suzuki. © ANP

Seijun Suzuki (1923-2017) injecteerde Japanse cinema met zeldzame dosis cool

Postuum Seijun Suzuki

'Tijd en plaats zijn nonsens in mijn films', zei Seijun Suzuki in 2001 in een interview met Midnight Eye, een website over Japanse cinema. De vraag ging over de exotische decors in zijn voorlaatste film, het ontzagwekkend kleurrijke misdaadspektakel Pistol Opera, die on-Japans overkwamen op zijn gesprekspartner. De Japanse filmregisseur, scenarist en acteur (Tokio, 1923) benadrukte dat hij altijd in zijn thuisland filmde. Wat heeft het voor zin de grens over te gaan als tijd en plaats er niet te doen?

Vorige week maandag overleed de regisseur in een ziekenhuis in Tokio op 93-jarige leeftijd aan de gevolgen van een chronische longziekte. Dat werd gisteren bekend gemaakt door Nikkatsu, de studio die hem exact vijftig jaar eerder op straat had gezet. 'Onbegrijpelijk', noemden de studiobazen de films die in handen van Suzuki destijds allesbehalve de rechttoe rechtaan yakuzavehikels werden waarvoor de regisseur was ingehuurd.

Met zijn vrij letterlijk onnavolgbare doch meesterlijk gestileerde yakuzatrips Tokyo Drifter (1966) en Branded to Kill (1967) dreef Suzuki de studio weliswaar tot waanzin, maar zijn ontslag bezorgde hem instant-cultstatus, al zou het tot de jaren negentig duren voor zijn werk op bescheiden schaal ook buiten Japan werd gezien.

Suzuki was bovenal geïnteresseerd in het audiovisuele aspect van zijn werk - en hoe de grenzen ervan tot het uiterste op te rekken. Collegafilmers inspireerden hem niet direct, foto's, tekeningen en schilderijen des te meer. Verwijzingen naar klassieke bijinga-afbeeldingen, Japanse houtschilderingen van mooie vrouwen die voornamelijk tussen de 17e en 19e eeuw werden gemaakt, vormden een terugkerend motief in zijn werk. Enkele critici noemden zijn werk in hetzelfde rijtje als de pop art van Andy Warhol. 'Acteurs moeten in de eerste plaats mooi zijn', zei hij tegen Midnight Eye.

Suzuki was bovenal geïnteresseerd in het audiovisuele aspect van zijn werk - en hoe de grenzen ervan tot het uiterste op te rekken

Frisse wind

Op zijn beurt drukte Suzuki juist een stevige stempel op het werk van andere filmers. De Japanner inspireerde niet alleen een volledige generatie filmmakers die rond de eeuwwisseling een frisse wind door Azië liet waaien, van de kogelballetten van John Woo en de geweldsorgieën van Takeshi Kitano tot het uitgekiende kleurgebruik van Wong Kar-wai. Ook Jim Jarmush' samuraimeditatie Ghost Dog en Quentin Tarantino pulpfilmode Kill Bill zijn schatplichtig aan het werk van de Japanse meester.

Hij liep zijn tijd vooruit, bovendien. Pistol Opera was een herinterpretatie van zijn eigen Branded to Kill, met de mannelijke hoofdrol herschreven voor een vrouw - een trend die momenteel Hollywood in de greep houdt. Suzuki injecteerde de Japanse cinema van de jaren zestig, en tot op heden de rest van de filmwereld, met een zeldzame dosis cool.