Jonathan Demme (1944-2017) maakte met Silence of the Lambs een moderne klassieker
© AP

Jonathan Demme (1944-2017) maakte met Silence of the Lambs een moderne klassieker

Jodie Foster in de rol van doortastende FBI-agent. Anthony Hopkins' beschaafd sardonische optreden als meesterkannibaal Hannibal Lecter. De lugubere sfeer, de gewiekste montagetrucs en de stiekem overal opduikende vlinders. Met The Silence of the Lambs maakte regisseur Jonathan Demme een moderne genreklassieker die kippenvel blijft bezorgen.

Maar het is ook het absolute buitenbeentje in het oeuvre van Demme, die woensdag op 73-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van slokdarmkanker. Het zowel commerciële als kritische succes van The Silence of the Lambs - de film won Oscars in de vijf topcategorieën, waaronder die voor beste acteur, actrice en regie - leverde Demme aanbiedingen op voor nog veel meer thrillers. Toch koos hij liever ander terrein. Hoe blij hij met Silence of the Lambs ook was, los uit de pols gedraaide komedies, geëngageerde drama's, documentaires en concertfilms lagen hem nader aan het hart dan seriemoordenaars.

Ook documentaires

Demme, op 22 februari 1944 geboren te Baldwin, New York, debuteerde in 1974 met het vrouwengevangenisdrama Caged Heat. Al vroeg in zijn carrière besloot hij zich niet tot speelfilms te beperken, maar ook documentaires te maken. Met Stop Making Sense (1984) bewerkte hij drie live-optredens van rockband Talking Heads tot één cinematografisch geheel; het werd volgens critici een van de allerbeste concertfilms ooit. Dat lag grotendeels aan Demme's eigenzinnige registratiemethode, die hij ook toepaste in concertfilms rond onder meer Neil Young en Robyn Hitchcock. 'Als concertbezoeker kijk je niet naar de andere mensen in het publiek. Daar ben je niet voor gekomen,' zei hij in 2010 tegen filmwebsite The A.V.Club. 'Dus als we zo'n concert verfilmen willen we de toeschouwer niet eraan herinneren dat er een live publiek was. We willen je laten geloven dat die uitvoering alleen voor jou is bedoeld.'

Fijne komedies regisseerde Demme met onder meer Something Wild (1986) en Married to the Mob (1988), met Michelle Pfeiffer als maffiaweduwe. Zijn maatschappelijke betrokkenheid kon Demme onder meer kwijt in het AIDS-drama Philadelphia (1994), waarmee hij een van de eerste grote publieksfilms over AIDS en homoseksualiteit maakte en profiteerde van een onverwacht serieus, Oscar-winnend optreden van Tom Hanks als HIV-besmette advocaat. Demme's verfilming van Toni Morrisons slavernij-spookroman Beloved (1998) was minder geslaagd, en ook thrillers The Manchurian Candidate (2004) en The Truth About Charlie (2002) konden bij pers en publiek op weinig enthousiasme rekenen.

Enthousiasme

Als ik me als cineast weinig herhaald heb, dan was dat gewoon toeval

Jonathan Demme

Demme revancheerde zich met het wrange, Dogma-achtige huwelijksdrama Rachel Getting Married (2008) en Ricki and the Flash (2015), met Meryl Streep als rockster. Zijn laatste wapenfeit, een aflevering uit de misdaadserie Shots Fired, werd op de dag van zijn overlijden op de Amerikaanse televisie uitgezonden.

In 2013 zei Demme tegen Filmmakersmagazine.com dat hij zich in zijn keuze van projecten vooral door zijn enthousiasme liet leiden. 'Als ik me als cineast weinig herhaald heb, dan was dat gewoon toeval.'