Sprakeloos
Sprakeloos © .

Het ontbreekt aan liefde in Sprakeloos

Dit drama is een tamelijk klinisch verslag van een laatste levensfase. Het ontbreekt aan liefde. Aan het spel van Viviane De Muynck ligt het niet: de Vlaamse steractrice is soms zelfs beangstigend goed.

Uitgerekend zij. De prater, de redenaar, de zwetser. Juist zij wordt getroffen door een beroerte die haar van haar spraak berooft. De afasie laat haar alleen nog willekeurige klanken uitstoten, met af en toe iets verstaanbaars ertussen: 'Laat gaan.'

'Een beetje.'

Het kostte de Vlaamse schrijver Tom Lanoye jaren om het verhaal van zijn moeder te schrijven: jaren van twijfel en blokkades. De roman die er uiteindelijk kwam, Sprakeloos (2009), werd een bestseller. Het is het treurige relaas van een beroerte, maar het beschrijft ook het eerdere leven van zijn moeder, Josée Verbeke: haar glorietijd als slagersvrouw, amateuractrice en moeder. Een diva in alles wat ze deed.

Sprakeloos

Drama

Regie Hilde Van Mieghem

Met Viviane De Muynck, Stany Crets, Rik Van Uffelen, Hans Kesting

105 min., in 18 zalen.

Lastig te verfilmen, dat boek. Het is een gedachtenstroom vol kronkelige terzijdes en overpeinzingen over het schrijfproces, met een stoet aan fascinerende personages.

De vlezige roman werd door regisseur Hilde Van Mieghem en scenarioschrijver Bert Scholiers teruggesnoeid tot een overzichtelijk portret van een moeder-zoonrelatie. Onvermijdelijk ging daarmee veel verloren; een film is nu eenmaal geen boek. Dat de makers het verhaal op veel punten wijzigden, is ook niet ongewoon.

Het zijn de keuzen zelf die bevreemding wekken. Anders dan het boek legt de film veel nadruk op het privéleven van de zoon, een succesvolle schrijver (Stany Crets) die zich zo goed mogelijk over zijn zieke moeder probeert te ontfermen, maar toch vooral met zichzelf bezig is. Het is een onaangenaam personage, deze Jan Meerman, die terecht door zijn partner (Hans Kesting) voor puber wordt uitgemaakt. Zijn omgang met verdriet en rouw wordt simplistisch verbeeld: hij drinkt veel, wordt boos, en dat herhaalt zich nog een aantal keer.

Nog lastiger te verteren is de wijze waarop moeder Josée gestalte krijgt. Aan het spel van Viviane De Muynck ligt het niet: de Vlaamse steractrice is soms zelfs beangstigend goed, vooral in haar portret van een geknakte vrouw. Het ontbreekt alleen aan liefde. Het wordt nauwelijks duidelijk dat Josée, met al haar nukken en egotisme, toch ook echt van haar zoon hield.

Zo wordt Sprakeloos een tamelijk klinisch verslag van een laatste levensfase. Soms weet dat nog wel te raken, vooral als vader Roger in beeld komt, een eenvoudige man die liefde te over heeft voor zijn vrouw en kinderen. Acteur Rik Van Uffelen, aandoenlijk en ontroerend als Roger, is daarmee de echte ster van Sprakeloos: hij geeft hart en ziel aan een verder dorre boekverfilming.