Filmposter van Reis, over het leven van de Turkse president Erdogan.
Filmposter van Reis, over het leven van de Turkse president Erdogan. ©

Geen posters, maar wel een (zeer matig) heldenepos over Erdogan in Nederlandse bioscopen

Zijn Turkse ministers mochten niet in Nederland komen spreken. Posters met de beeltenis van Recep Tayyip Erdogan werden in de Rotterdamse wijk Feijenoord weggehaald. Maar vanaf woensdag draait de film Reis, waarin de Turkse grote leider als een held van het volk wordt afgeschilderd, gewoon in enkele Nederlandse bioscopen.

Een heuse propagandafilm, dat is Reis. Turks voor baas of leider en de bijnaam die Erdogans vrienden hem al van kinds af aan meegaven. Erdogan zelf noch de Turkse regering hebben officieel enige bemoeienis gehad met de totstandkoming van de film. Maar Reis straalt in alles uit dat hij is gemaakt om de Turken te tonen hoe hun huidige president een onberispelijk en onkreukbare man is zonder zwakten. Nou ja,  misschien één: zijn liefde voor voetbal.

De film focust op Erdogans jeugd in de bescheiden Istanbulse wijk Kasimpasa in de jaren zestig. 'Als je zwak bent, zullen ze je verslinden', krijgt de jonge en vrome Erdogan er te horen. Hij zal dit advies altijd ter harte nemen op zijn weg naar de macht in Turkije. De verhaallijn van Reis eindigt in de jaren negentig, als Erdogan is gekozen tot burgemeester van de miljoenenstad Istanbul en achter de tralies verdwijnt vanwege het reciteren van een islamistisch gedicht.

Waarom daar? Omdat regisseur Hüdaverdi Yavuz van plan was nog twee vervolgdelen te maken van Reis, dat sinds 26 februari (Erdogans verjaardag) in de Turkse bioscopen draait.

8 miljoen euro

Lees ook: Waarom de diplomatieke rel met Turkije zo uit de hand liep

De ruzie met Turkije is de grootste diplomatieke rel uit de recente Nederlandse geschiedenis. Hoe kon het zo uit de hand lopen? Een reconstructie. 'Er zijn er maar weinig van ons die hebben geslapen.'

Maar liefst 8 miljoen euro werd er uitgetrokken voor het maken van Reis. Een godsvermogen voor een Turkse speelfilm. Acteurs Reha Beyoglu en Özlem Balci, populaire sterren in diverse Turkse soaps, spelen Erdogan en diens echtgenote Emine.

Balci liet al weten dat het spelen van de vrouw van Erdogan niet betekent dat zij zich automatisch 'met haar of haar denkbeelden identificeert'. Dat geldt zeker niet voor Beyoglu, die niet alleen een opvallende gelijkenis met Erdogan vertoont, maar ook een groot aanhanger van hem zegt te zijn. 'Het was een voorrecht om de Turkse nummer één te mogen spelen.'

Flop

Erdogan stap dichter bij uitbreiding van zijn macht

Het Turkse parlement stemde in januari in met de grondwetswijziging die het land een presidentieel systeem zal geven. Het voorstel moet volgende maand door de bevolking worden goedgekeurd in een referendum. Als dat gebeurt - en de kans daarop is groot - betekent dat een grote overwinning voor president Erdogan en zijn machtsaspiraties.

Toch heeft ook Beyoglu niet kunnen voorkomen dat Reis voorlopig een flop dreigt te worden in de Turkse bioscopen. De eerste weken kochten slechts 150 duizend Turken een kaartje voor de film. Ter vergelijking: op de Turkse komedie Recep Ivedik 5 (ook een hit in Nederland) kwamen 3 miljoen mensen af. Op het nostalgisch drama Istanbul Kirmizisi van de Italiaans-Turkse regisseur Ferzan Özpetek ruim 400 duizend bezoekers. Turkse kranten publiceerden verhalen over halflege zalen. Een bioscoop in Istanbul sloot op de openingsavond van Reis zelfs zijn deuren, 'omdat er niemand was komen opdagen'. 

Een eenduidige oorzaak voor de tegenvallende bezoekcijfers is niet te geven. Misschien is het wel omdat regisseur Hüdaverdi Yavuz zelf niet eens op de première van zijn eigen film wenste te komen. Volgens sommige Turkse kranten zou hij daarmee hebben willen protesteren tegen de druk die de producenten van de film op hem hebben gelegd om Reis snel af te monteren en eerder in de bioscopen te laten draaien. Aanvankelijk zou de film pas na 16 april worden vertoond, als de Turken in een referendum stemmen over de grondwetswijziging die Erdogan veel meer bevoegdheden geeft als president. Nu past het volgens critici naadloos in Erdogans verkiezingscampagne.

Tegenstanders van de omstreden machtsuitbreiding in Turkije zitten dan ook niet te wachten op een avondje heldenepos over Erdogan. Voorstanders van de Turkse president kenden al voor deze film zijn levensverhaal uitentreuren. Bovendien zitten ook zij niet te wachten op nog meer Erdogan. Drie integraal uitgezonden toespraken van Erdogan per dag op de Turkse staatszenders lijkt ook voor hen meer dan genoeg.

IMDb

Dat heeft de producenten van Reis er niet van weerhouden de film ook in bioscopen in onder meer Duitsland, Oostenrijk, Italië, België en dus ook Nederland uit te brengen. Bezoekers ervan zijn alvast gewaarschuwd: op de bekende site van de Internet Movie Database (IMDb) wordt Reis gewaardeerd met een schamele 1,9 punten van de maximale 10.