De Wereldwinkel in Heemskerk met veel Fair Trade producten.
De Wereldwinkel in Heemskerk met veel Fair Trade producten. © ANP

Voor het eerst heeft meer dan helft van vrouwen boven de 45 jaar betaald werk

De emancipatiegolf uit de jaren zeventig heeft eindelijk de verste hoeken van de arbeidsmarkt bereikt: voor het eerst heeft meer dan de helft van de Nederlandse vrouwen van 45 tot 65 jaar een betaalde baan. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van nieuwe arbeidsparticipatiecijfers.

Meer werkende vrouwen

De omslag komt doordat de laatste generatie vrouwen die - al dan niet vrijwillig - vanzelfsprekend huisvrouw werd, inmiddels de AOW-leeftijd heeft bereikt. Van de 45-plus vrouwen die nog niet met pensioen zijn, werkt 50,1 procent, zegt de hoofdeconoom van het statistiekbureau, Peter Hein van Mulligen.

Al langer werkt een meerderheid (nu bijna 62 procent) van de vrouwelijke beroepsbevolking, maar dat was tot nu toe vooral te danken aan jonge vrouwen. Van de 25- tot 30-jarigen verdient 81 procent haar eigen geld. Daarmee hebben de vrouwen het plafond wel bereikt, stelt Van Mulligen. 'Dat percentage is al tien jaar gelijk.'

Minder 55-plussers in de WW

Van het oudste plukje vrouwen dat de pensioengerechtige leeftijd nog niet heeft bereikt (de groep van 60 tot 65 jaar) werkt net geen meerderheid: 43 procent. In deze leeftijdsgroep zijn mogelijk relatief veel vrouwen vroegtijdig gestopt met werken, omdat hun (gemiddeld iets oudere) echtgenoot al met pensioen ging. Levenspartners gaan bij voorkeur ongeveer tegelijk met pensioen, bleek in 2015 uit onderzoek van het Tinbergen Instituut. 

Tot in de jaren zestig maakten vrouwen minder kans op een goedbetaalde en uitdagende baan dan mannen omdat hun ouders minder in hun opleiding investeerden dan in die van hun broers, de toekomstige kostwinners. En als ze trouwden, kregen Nederlandse vrouwen nog tot in de jaren zestig automatisch ontslag.

Tekst loopt door onder de grafiek.

Pas sinds 1956 zijn Nederlandse vrouwen officieel 'handelingsbekwaam'. Voor die tijd mocht een getrouwde vrouw alleen met toestemming van haar man een overeenkomst afsluiten. Ongetrouwde vrouwen hadden wel meer rechten omdat zij niet per definitie voorbestemd waren voor het moederschap.

Ook al zijn werkende vrouwen lang niet altijd economisch zelfstandig, ze werken nu gemiddeld 26 uur per week. Ook op dat vlak zijn er grote verschillen tussen jonge en oudere generaties. Omdat jonge werkende vrouwen geleidelijk ouder worden, emanciperen de oudere generaties op den duur vanzelf mee. 'Vrouwen die werken als ze jong zijn, blijven meestal werken als ze ouder worden', zegt Van Mulligen.


Nienke Daniëls (47), juriste bij de vereniging van bijzondere scholen (VBS)
Ria Witteveen (77), verkoopster bij C&A, pakte haar beroep in de jaren zeventig weer op  

Nienke: 'Het is gewoon dat ik ben blijven werken. Toen de kinderen heel klein waren heb ik een paar jaar drie dagen gewerkt. Het was allemaal pittig, maar ik heb nooit getwijfeld. Ik heb het niet van mijn moeder meegekregen dat ik moest blijven werken...' Ria: '...maar is het niet geweldig? Ik was nog geen vijftien toen ik bij C&A begon. Eerst als leerling, daarna als verkoopster. Ik had ook de leiding over een afdeling. Maar toen ik zeven jaar later trouwde moest ik stoppen. De man werkte voor de kost, de vrouw zorgde voor het huishouden. We waren gelukkig hoor, begrijp me niet verkeerd. In die tijd trouwden de meesten jong. En daarna verwachtte je omgeving - wij waren katholiek - dat je snel een kind kreeg. Als dat te lang duurde, vond men je egoïstisch.'

Nienke: 'Werk is belangrijk voor me. Het is goed voor je zelfstandigheid, je eigen ontwikkeling en ontplooiing. Ik ben bewust blijven werken nadat ik moeder werd. Mijn moeder vond het erg dat ze destijds moest stoppen. Toch heeft ze nooit gezegd dat ik moest blijven werken. Ze vond zelfs dat ik het zwaar had, want na ons eerste kind kregen we een tweeling.'

Ria: 'Toen Nienke acht was ben ik weer aan het werk gegaan. Maar één avond per week maar, want een moeder houdt natuurlijk rekening met de kinderen. Mijn man vond het als kostwinner verschrikkelijk dat ik ging werken, maar ik zat alleen maar thuis en wilde eruit. Ik werkte eerst bij C&A en daarna bij Zumpolle, een luxe lederwarenzaak in Den Haag. Uiteindelijk heb ik 25 jaar, tot mijn 62ste, gewerkt. Het geld dat ik verdiende besteedde ik aan ons gezin, maar ik vond het toch heerlijk mijn eigen geld te verdienen. Als je helemaal niet werkt, waar haal je dan je voldoening uit? Het is geweldig dat steeds meer vrouwen nu blijven werken. Je staat in de maatschappij. Je weet meer. Je telt mee.'

Paulien van der Meulen (50), senior adviseur arbeidsverhoudingen bij kenniscentrum CAOP
Tiny ter Braake-Dalman (89), onderwijzeres op een schippersschool, later bestuursfuncties in het vrijwilligerswerk  

Paulien: 'Ik was geen leuke moeder geweest als ik alleen voor mijn kinderen had gezorgd. Dan wordt je wereldje te klein. Ik heb altijd voltijds gewerkt. Nu onze twee zoons studeren heb ik zelf ook een studie opgepakt: professional Health Ageing. Daarom werk ik nu 32 uur en ga ik een dag in de week naar school. Dat is intensief, maar leuk.'

Tiny: 'Het is al lang geleden, maar ik heb na de kweekschool, dat is nu de pabo, zeven jaar les gegeven aan schipperskinderen in Sneek. Werkgevers stonden toen nog in de rij om je te strikken voor een baan, ook vrouwen. Ik ben ontslagen toen we trouwden. Ik kon als getrouwde vrouw nog wel een tijdelijk contract krijgen. Maar mijn man kreeg een baan in Oost-Groningen en ik vond het wel welletjes. Na een paar jaar voor de klas weet je wel hoe het gaat.'

Paulien: 'Ik kom uit een traditioneel gezin, maar mijn ouders hebben me erg gestimuleerd om te gaan werken. Ik vind dat mijn moeder altijd heel druk was. Ze zorgde voor de kinderen, maar was daarnaast actief in het vrijwilligerswerk. Ze is steeds met de tijd meegegaan.'

Tiny: 'Een nieuwe baan zat er voor mij niet in. Maar ik zat in het bestuur van het wijkcentrum en ben jarenlang pianiste geweest van een inloopkoor, toen we inmiddels in Zeewolde woonden. Dat was een succes en daar ben ik pas mee gestopt toen mijn gezondheid me in de steek liet. Het is nu heel gewoon dat vrouwen blijven werken. Vroeger dachten we daar anders over. Vrouwen van mijn leeftijd hadden meer werk aan de huishouding. Mijn dochter heeft een werkster, haar man doet ook veel in huis. Er zijn nu crèches, wij hadden geen oppas. Maar eigenlijk ben ik heel tevreden met hoe alles is gegaan.'

Liesbeth Bogtstra (47), zzp'er in communicatie Henny Bogtstra (85), was medisch analiste  

Liesbeth: 'Toen de kinderen kwamen ben ik in eerste instantie blijven werken. Maar ik ben gestopt toen we wat nare ervaringen hadden op de crèche. Dan gaan de kinderen toch voor. Ik ben toen psychologie gaan studeren. Mijn dochters zijn nu 13 en 15 jaar en ik werk drie dagen of meer. Nu alweer een jaar of zes.'

Henny: 'In veel gevallen moeten stellen tegenwoordig wel allebei werken. Hoe komen ze anders aan genoeg geld om rond te komen? Bovendien snap ik wel dat vrouwen niet afhankelijk willen zijn van hun man. Ik ben dat wel altijd geweest, en al heb ik een goede man, dat is niet leuk.'

Liesbeth: 'Het is goed om iets anders te doen dan alleen thuiszitten, al klinkt dat misschien onaardig. Mijn moeder heeft nooit meer betaald werk gedaan, nadat ze is getrouwd. Mijn vader werkte in Delft terwijl we in Ommen woonden. Ik denk dat hij het fijn vond dat het eten klaar stond als hij thuis kwam. Nu is het veel gewoner om de huishoudelijke taken te verdelen.'

Henny: 'Ik heb mijn werk, zeker in het begin, wel gemist hoor. Maar ik had drie kleine kinderen en daar was geen opvang voor. Ik was medisch analiste, was hoofd van het lab en deed allerlei onderzoek. Toen we in 1965 trouwden nam ik ontslag omdat mijn man toen twee jaar in Engeland kon werken. Ik was vrij snel in verwachting en in die tijd zocht je als moeder niet naar een nieuwe baan. Toen de kinderen groter waren had dat ook geen zin meer. Na al die jaren was er op mijn vakgebied te veel veranderd. Ik heb wat vrijwilligerswerk gedaan. Op de peuterspeelzaal van de kinderen en voor ouderen die hulp nodig hadden. Het was gewoon een andere tijd.'