Modellen houden geen rekening met onverwachte gebeurtenissen, zoals onlangs de sterke daling van de olieprijs
Modellen houden geen rekening met onverwachte gebeurtenissen, zoals onlangs de sterke daling van de olieprijs © AFP

Topeconomen: 'Economie voorspellen is zinloze exercitie'

Economen sceptisch over gebruik economische modellen

Topeconomen zijn uitermate sceptisch over het gebruik van economische modellen voor het voorspellen van de toekomst. Maar ze willen ook niet af van die modellen, zoals die worden opgesteld door onder meer het Centraal Planbureau (CPB).

'Het CPB mag dan af en toe een scheve schaats rijden, het alternatief van geen economische analyses lijkt me geen goede zaak', zegt Harry van Dalen, zelf econoom en hoofdredacteur van Me Judice, een discussieforum voor economen.

Het CPB mag dan af en toe een scheve schaats rijden, het alternatief van geen economische analyses lijkt me geen goede zaak

Harry van Dalen

Uit een enquête van Me Judice onder topeconomen in Nederland blijkt dat vier van de tien economen vindt dat het voorspellen van de toekomst met macro-economische modellen voor de langere termijn een 'zinloze exercitie' is. Eén van de drie economen vindt de invloed van het CPB op het regeringsbeleid te groot. Slechts een op de tien economen denkt dat politici zich laten leiden door deze modellen bij het bepalen van hun beleid. Een ruime meerderheid denkt dat ze zich vooral laten leiden door opportunisme en ideologie en niet zozeer door kwantitatieve inzichten van de wetenschap. 'Economische modellen moet je gebruiken maar niet geloven', vat Van Dalen de conclusie samen.

De afgelopen tijd is de discussie rond het gebruik van wiskundige modellen voor het voorspellen van de toekomst opgelaaid. Omdat deze vaak geen rekening houden met onverwachte gebeurtenissen - denk aan de sterke daling van de olieprijs in de afgelopen anderhalve maand - eindigen ze meestal in de prullenmand. Een ander nadeel is dat de modellen ervan uitgaan dat mensen rationele keuzes maken. Meestal laten mensen zich echter leiden door emoties. Pogingen van gedragseconomen om de psyche in de modellen te brengen zijn tot nu toe niet erg geslaagd. Secretaris-generaal Maarten Camps van het ministerie van Economische Zaken stelde onlangs in zijn nieuwjaarsartikel in het economenvakblad ESB dat CPB-modellen maar van zeer beperkte waarde zijn om over de verre toekomst na te denken.

Achtergrondmuziek

Partijen met de beste economische programma's krijgen de minste stemmen

Bas Jacobs van de Erasmus Universiteit

Veel politici trekken zich ook niets meer van de modellen aan en vertrouwen op hun eigen natte vinger. Econoom en Nobelprijswinnaar Paul Krugman keerde zich onlangs nog fel tegen politici die hun instinct laten prevaleren boven het inzicht dat de modellen geven. Hij denkt dat populisten hiermee in de kaart worden gespeeld. Of zoals Bas Jacobs van de Erasmus Universiteit zegt: 'Partijen met de beste economische programma's krijgen de minste stemmen.'

Me Judice heeft 59 economen geënquêteerd die zij tot het neusje van de zalm van het Nederlandse economenkorps rekent. Daarvan hebben er 41 gereageerd. Nogal wat economen vinden dat politici de uitslagen van modellen alleen gebruiken - of misbruiken - als het in hun kraam van pas komt. Ze halen ze aan als ze hun standpunt ondersteunen en noemen ze onzinnig als ze daartegen indruisen. Sylvester Eijffinger van de universiteit van Tilburg noemt het 'achtergrondmuziek'. 'Je zet het aan als je ervan houdt en weer af als het niet zo is.' Roel Beetsma van de Universiteit van Amsterdam beaamt dat: 'Politici laten zich in de regel leiden door hun eigen ideologie en proberen eventueel ondersteunend bewijs in de voorspellingen te vinden. Dat is iets anders dan zich laten overtuigen door onafhankelijk bewijs.'

Piet Eichholtz van de universiteit van Maastricht stelt juist dat er 'in Nederlands een extreem respect voor de modellen van het CPB bestaat'. 'Zeker in verkiezingstijd.'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.