Een elektromonteur maakt stroomaftakkingen naar huizen
Een elektromonteur maakt stroomaftakkingen naar huizen © Marcel van den Bergh

Tientallen gemeenten voeren op valreep omstreden belasting in

Op de valreep van 2016 hebben 70 gemeenten precariobelasting ingevoerd. Met dank aan een overgangsregeling van minister Plasterk kunnen zij de omstreden heffing op ondergrondse leidingen en kabels nog tien jaar blijven voeren.

Ongeveer zeventig gemeenten hebben dit jaar op stel en sprong een lokale belasting ingevoerd op ondergrondse leidingen en kabels die door gemeentegrond lopen, voordat die mogelijkheid vermoedelijk in 2017 wordt afgeschaft. De stroom- en gasleveranciers moeten die precariobelasting betalen, maar berekenen de extra kosten door aan hun klanten. De gemeenten die de belasting in 2016 nog snel invoerden, kunnen deze met dank aan een overgangsregeling nog tien jaar blijven heffen.

In 2015 betaalden energie- en waterleidingbedrijven in 90 (van de 390) gemeenten precariobelasting

De ondergrondse precariobelasting is omstreden omdat gemeentebesturen daarmee de kosten van voorzieningen die alleen de inwoners van de gemeente ten goede komen, grotendeels kunnen afwentelen op mensen die niet in de gemeente wonen. De elektriciteits- en gasleveranciers die de belasting moeten betalen, hebben namelijk klanten in veel meer gemeenten en provincies. En al die klanten betalen via hun energierekening mee aan de precariobelasting. De kiezers van de gemeentebestuurders krijgen dus de lusten, maar anderen betalen de lasten.

In 2015 betaalden energie- en waterleidingbedrijven in 90 (van de 390) gemeenten precariobelasting. Dat aantal is volgens Netbeheer Nederland in 2016 naar 160 gestegen. 'Lobby heeft gewerkt. Geen extra ozb-verhoging in 2017', twitterde de Amersfoortse wethouder Hans Buijtelaar triomfantelijk op 8 december. De burgers en bedrijven in zijn stad gaan volgend jaar nauwelijks meer betalen, ondanks een dreigend begrotingstekort. Die lastenverhoging heeft Amersfoort weten te voorkomen met de introductie van een ondergrondse precariobelasting.

Extra kosten op energienota

Netbeheerder Stedin krijgt als gevolg van die nieuwe Amersfoortse belastingaanslag een rekening van 2,3 miljoen euro in de bus. Die gaat Stedin niet zelf betalen. De extra kosten berekent zij door in de energienota van de huishoudens en bedrijven die zij bedient. 'Dat zijn er ongeveer twee miljoen in de provincie Utrecht en nagenoeg de hele provincie Zuid-Holland', zei een Stedin-woordvoerder onlangs tegen het Algemeen Dagblad. Op deze wijze gooit Amersfoort de belastingrekening over de stadsgrens en schakelt de gemeente Stedin in als onbezoldigd belastingambtenaar om een gat in de begroting te dichten.

In februari vorig jaar stelde minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken voor de ondergrondse precariobelasting vanaf 2027 te verbieden. Er is ook een bovengrondse variant, die wordt betaald door gebruikers van publieke ruimte bovengronds. Bijvoorbeeld het café met terras op de openbare weg of de winkel met een luifel die over de stoep hangt. Deze vorm van precariobelasting heeft niet het 'over de heg gooien'-karakter van de ondergrondse variant en is minder controversieel.

De ondergrondse precariobelasting ligt daarentegen al sinds 2004 onder vuur. Opeenvolgende kabinetten hebben voorstellen voor afschaffing gedaan, maar om verschillende redenen is dat nooit door gegaan. Volgens Plasterk is de ondergrondse precariobelasting ondoorzichtig en ondemocratisch. Bewoners buiten Amersfoort kunnen niet stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen in die stad en hebben dus geen invloed op een belasting waarvoor zij wel opdraaien. Daarnaast is de ondergrondse precariobelasting een onzichtbare belasting, omdat die is verstopt als onduidelijke kostenpost op de energienota of waterrekening.

Onzichtbare belasting

Ook gemeenten die de belasting pas in 2016 introduceerden, vallen nu onder de overgangsregeling

Volgens Netbeheer Nederland, de brancheorganisatie van gas- en stroomnetbeheerders, betalen burgers en bedrijven de komende tien jaar 1,3 miljard euro extra aan deze onzichtbare belasting omdat Plasterk draalt met de afschaffing ervan.

In de laatste week van januari buigt de Tweede Kamer zich wederom over het afschaffen van de ondergrondse precariobelasting. Volgens het ministerie van Binnenlandse zaken zijn alle partijen het eens over de afschaffing. Plasterk heeft begin december echter een plotselinge draai gemaakt. In zijn oorspronkelijke wetsvoorstel zouden alleen de 90 gemeenten die reeds in 2015 ondergrondse precariobelasting inden hier tot 2027 mee door mogen gaan. Dit om hen niet plotseling met een begrotingstekort op te zadelen. Na een succesvolle lobby door gemeenten is die overgangsregeling nu uitgebreid. Ook gemeenten die de belasting pas in 2016 introduceerden, vallen nu onder de overgangsregeling.

Van Netbeheer Nederland moet deze uitbreiding van tafel. De ondergrondse precariobelasting kost de samenleving in totaal zo'n 3 miljard euro, waarvan 1,3 miljard door de uitbreiding van de regeling, zo rekent de brancheorganisatie voor. Het ministerie van Binnenlandse Zaken zegt begrip te hebben voor de wensen van de netbeheerders, maar stelt daarbij dat het kabinet ook rekening moet houden met de financiële positie van gemeenten.