Minister Henk Kamp van Economische Zaken bezoekt in Woltersum een familie die schade heeft door de aardbevingen.
Minister Henk Kamp van Economische Zaken bezoekt in Woltersum een familie die schade heeft door de aardbevingen. © ANP

Onderzoeksraad: risico's gaswinning Groningen genegeerd

Bij de gaswinning in Groningen zijn veiligheidsrisico's lange tijd niet onderkend. De overheid en aardgaswinningsbedrijf NAM hadden enkel oog voor de economische baten van het gas. Het 'gasgebouw', waarin de winning en verkoop van het aardgas georganiseerd is, moet daarom fundamenteel op de schop. Dat concludeert de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) in een rapport dat vandaag is verschenen.

Niemand lette op de veiligheid

Onder de akker van boer Boon uit Kolham, gemeente Slochteren, wordt op 22 juli 1959 om 6.33 uur het Groningse gasveld ontdekt. 'Ik dacht: vlak bij onze schuur een gasboring, met al die gevaren? Maar er was al gauw een sfeer van vertrouwen. We zeiden: dat moet het dan maar wezen.' De NAM-delegatie drinkt 's avonds champagne in haar hotel in Sappemeer.

Correspondent in Noord-Nederland Jurre van den Berg reconstrueerde hoe in ruim 55 jaar gaswinning in Groningen de risico's steevast werden ontkend.
Lees hier het hele verhaal.

Al in 1993 bleek uit onderzoek dat de gaswinning aardbevingen veroorzaakt. Maar pas na de aardbeving bij Huizinge in 2012, met 3.6 op de schaal van Richter de hevigste ooit in het gaswinningsgebied, werden de risico's serieuzer genomen.

'De bij gaswinning betrokken partijen beschouwden het met name als schaderisico dat vergoed kon worden, het veiligheidsrisico achtten zij verwaarloosbaar. In de besluitvorming stond het belang van winning op de eerste plaats: een maximale opbrengst, optimaal gebruik van de Nederlandse bodemschatten en continuïteit in de gasvoorziening', aldus de harde conclusie van het rapport.

De ongelijke verdeling van de opbrengsten, de ontoereikende schadeafhandeling en de gebrekkige communicatie hebben in belangrijke mate bijgedragen aan het wantrouwen en de toenemende gevoelens van onveiligheid bij inwoners, stelt de OVV. In het rapport wordt felle kritiek geuit op het 'gasgebouw'. Dat is de publiek-private samenwerking van de staat, de NAM, Shell, ExxonMobil, EBN en GasTerra waarin de winning en verkoop van aardgas in Nederland is georganiseerd. Volgens de OVV is het een 'gesloten bolwerk', gericht op maximale winst. Binnen het stelsel was geen ruimte voor kritische geluiden, ook niet vanuit andere ministeries of de buitenwereld.

De structuur van het gasgebouw moet daarom fundamenteel worden aangepast, luidt één van de aanbevelingen van de OVV. Behalve het ministerie van Economische Zaken moeten ook de ministeries van Infrastructuur en milieu, Wonen en Binnenlandse Zaken bij de besluitvorming over delfstofwinning worden betrokken. Ook het perspectief van burgers moet daarin een plaats krijgen door gemeenten en provincies een stem te geven.

Het Staatstoezicht op de Mijnen maakte volgens de OVV onderdeel uit van het op consensus gerichte systeem en stelde zich tot 2012 niet op als 'kritische, onafhankelijke waakhond'.  De OVV adviseert de onafhankelijk van de toezichthouder ten opzichte van het ministerie te vergroten. Kennisinstituten als het KNMI en TNO wordt een te afwachtende houding verweten. Tot 2013 vond er geen integraal en onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek plaats.

'Een gedegen en helder rapport'

Minister Kamp (Economische Zaken) spreekt van een 'een gedegen en helder rapport'. Pas vorig jaar nam hij voor het eerst productiebeperkende maatregelen. Die maatregelen moeten ervoor zorgen dat 'het vertrouwen van de Groningers herwonnen wordt. Dit kan alleen door deze verbeteringen snel en daadwerkelijk te realiseren', aldus de ministerl. Voor 2015 geldt een plafond van 39,4 miljard kubieke meter. Tot 1 juli mag de NAM maximaal 16,5 miljard kuub gas produceren.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid begon het onderzoek naar de rol van veiligheid bij besluiten over gaswinning in 2014, op verzoek van minister Kamp. Een conceptversie van het onderzoeksrapport lekte vorige maand al uit via RTV Noord en de NOS. Sinds 1963 wordt uit de Groningse bodem aardgas gehaald. Sindsdien leverde het gas de schatkist 275 miljard euro op.

'Rapport bevestigt gevoelens Groningers'

Dick Kleijer van de Groninger Bodem Beweging zegt dat het rapport bevestigt wat de Groningers al jaren gevoeld hebben. Namelijk dat de veiligheid van de Groningse burgers geen rol heeft gespeeld. 'Dat is schandalig. Veiligheid moet eindelijk boven de gaswinning worden gesteld, in plaats van andersom.'

De NAM (de Nederlandse Aardolie Maatschappij, de instantie die het gas wint in Groningen) zegt de 'gevoelens van ongerustheid' van de Groningers te begrijpen. 'Natuurlijk kun je je bij het verschijnen van een rapport als dit afvragen of je destijds dingen anders had kunnen doen met de kennis van nu', zegt Gerald Schotman, directeur van de NAM. Hij wil 'vooruitkijken'. 'Goede communicatie met de bewoners en samenwerking met bestuurders staan hierbij centraal.'

Coalitiepartij PvdA herhaalt in reactie op het rapport nogmaals dat verhoging van de gaswinning na 1 juli 'ondenkbaar' is. Volgens Kamerlid Jan Vos zijn de Groningers ernstig tekortgedaan. 'Decennialang is de veiligheid van de bevolking genegeerd. Veel te lang is ontkend dat de aardbevingen niet alleen schade en overlast veroorzaken, maar ook een bedreiging zijn voor de veiligheid.' Hij pleit voor 'herinrichting van het gasgebouw' om 'verantwoordelijkheden te scheiden en veiligheid weer voorop te stellen'.

De voltallige oppositie is van mening dat de gaswinning verder moet worden teruggebracht. Te lang zijn de risico's van gaswinning genegeerd. Liesbeth van Tongeren van GroenLinks stelt dat de overheid 'blind achter de miljarden heeft aangelopen'. Reinette Klever van de PVV stelt: 'Veiligheid van de Groningers moet vóór het snelle geld gaan.' Eric Smaling van de SP laat weten dat 'nu moet worden doorgepakt met het terugbrengen van de winning tot maximaal 30 miljard kuub per jaar'.