De Martinique vaart door de sluis bij Eefde.
De Martinique vaart door de sluis bij Eefde. © Marcel Wogram

Met binnenvaartschipper over extreem lage IJssel: 'Oei, nog maar 80 centimeter diepgang!'

Hoe is het om als binnenvaartschipper over de Nederlandse rivieren te varen? Verslaggever Mac van Dinther vaart een nacht mee met de Martinique over de IJssel, waar het water extreem laag staat. Hij hield tijdens het varen een dagboek bij. Of een nachtboek, zo u wilt. 'Oei, nog maar 80 centimeter diepgang!'

19.00 uur - Sluis bij Eefde

Om zeven uur 's avonds staan fotograaf Marcel Wogram en ik op de sluis bij Eefde waar we hebben afgesproken met Rein Schut, schipper van de Martinique. Om half acht, een half uur later dan gepland, arriveert de Martinique. 'Wij zijn de NS niet', zegt Rein. 'Wij zijn niet van de snelheid, wij zijn van de massa.' Onze auto wordt aan boord getakeld en dan zijn we klaar om te vertrekken. In de stuurhut zitten behalve Rein zijn vrouw Fiona en zoontje Vince. Omdat het vakantie is varen ze mee.

19.54 uur - In de sluis

Behoedzaam manoeuvreert Rein zijn schip de sluis in. Matroos Emil geeft van de voorplecht aan hoeveel ruimte er is aan weerszijden: 25 centimeter. 'Dat is bijna niks', zegt Rein. De Martinique meet 110 bij 11,5 meter en is onderweg met een lading containers van Hengelo naar Rotterdam. De Martinique kan ruim 3.000 ton aan lading vervoeren, maar heeft nu maar 1.200 ton aan boord. Door het extreem lage water op de IJssel kan het schip niet meer vracht vervoeren. De maximale diepgang op de IJssel is nu 1,9 meter, 1,5 meter minder dan normaal. Elke 10 centimeter minder diepgang is 100 ton lading minder. 'Dat zijn harde knaken', aldus Rein. Vanmorgen vroeg heeft de Martinique 45 containers geladen in Hengelo. Daar kan van alles in zitten. Maar vooral bier van Grolsch en zout van Akzo.

Rein Schut is 42 en vaart al sinds zijn 16de. Op zijn 20ste kocht hij zijn eerste eigen schip. De Martinique is zijn vijfde schip. De Martinique vaart een vaste route van Hengelo naar Rotterdam. De bemanningen wisselen elkaar af; twee weken op, twee weken af. Het schip is 24 uur per dag in de vaart.

Tekst gaat verder onder de foto

20.39 uur - De sluis uit

Drie kwartier duurt het om uit de sluis bij Eefde te komen. Door het lage water op de IJssel moet de Martinique nog wachten in de voorsluis, een extra stapje dat nodig is omdat het waterpeil in de hoofdsluis niet tot het huidige lage niveau van de IJssel kan zakken. Rein: 'Het is nu serieus laag water.' Voorlopig zal het niet beter worden; er valt geen regen in Zwitserland en Duitsland. Matroos Emil gaat slapen. 'Die hebben we niet meer nodig', zegt Rein. 'Vanaf nu is het alleen varen.'

20.58 uur - De IJssel op

Met een haakse bocht naar links draaien we vanaf het Twentekanaal de IJssel op. Door het lage water staat er weinig stroming. Toch blijft het altijd oppassen, zegt Rein. Hij zit in een cockpit van kersenhout achter een radarscherm en een navigatiesysteem. Rechts zit een de verchroomde gashandel, de regulateur, links een pookje voor de besturing. Een schermpje boven Reins hoofd geeft de diepgang aan. Die is nu 1,9 meter. Dat is de ruimte onder de boeg.

21.06 uur - Zutphen

Na een paar kilometer op de IJssel passeren we de kade van Zutphen. De twee kerktorens steken boven de stad uit. Op de spoorweg boven ons hoofd denderen twee treinen voorbij. Dat is een teken dat ze een goed weekend zullen hebben, zegt Fiona. 'Bijgeloof.' Vanaf hier duiken we het donkere hol in, waarschuwt Rein.

21.15 uur - Het ongeluk bij Grave

Meer over het ongeluk

'We voelden onze ark helemaal wegglijden', zegt Jolanda Sluiters vrijdag, staand op de dijk van de Rijksvluchthaven in het Limburgse Maasdorpje Heijen. 'Deuren sloegen open, spullen verschoven.' Een knal in de mist, en de Maas loopt leeg. (+)

De schipper die de stuw ramde, heeft in de waterkering een gat van 25 tot 30 meter breed geslagen.

De werkzaamheden aan de kapotte sluis in Grave gaat weken duren, leest Fiona voor van internet. Een puinhoop wat daar gebeurd is, zegt Rein. Het probleem is volgens hem dat er steeds meer buitenlandse schippers op de Nederlandse wateren varen. 'Die kennen de rivier niet, spreken de taal niet. Dat is onverantwoord.' Het ongeluk bij Grave is veroorzaakt door een Sloveense schipper. Er is een tekort aan Nederlandse schippers, zegt Fiona. Er zijn te weinig jongens die nog schipper willen worden. Weken van huis, geen sociaal leven: dat wil niemand meer. 'De jonge generatie wil gewoon niet werken', zegt Rein.

21.48 uur - Voorbij Zutphen

De Zare, een schip dat afval vervoert van Delft naar de verbrandingsoven Twence in Hengelo, wil ons inhalen. 'Ik zal vaart minderen', zegt Rein over de marifoon. Een stukje verderop komt de Acepi ons tegemoet. Die komt uit Leverkusen waar hij zout van Akzo naar Bayer heeft gebracht, weet Martin. 'Het is een vast ploegje dat hier vaart.' De schipper van de Acepi meldt dat hij voor Doesburg al drie schepen is tegengekomen. 'Het is bijna druk.' Dat heb je met laag water, zegt Rein. 'Dan is er een veel intensievere scheepvaart.' Rein vaart bij voorkeur 's nachts, dan is er minder verkeer op de IJssel. Op grote delen van de IJssel geldt een inhaalverbod. 'Vaar je overdag, dan moet je overal wachten.'

Tekst gaat verder onder de foto

22.14 uur - Bij Bronkhorst

Bij het plaatsje Bronkhorst maakt de IJssel een haakse bocht naar rechts, gevolgd door een flauwe S-bocht en weer een scherpe bocht, deze keer naar links. De diepgang onder het schip is nog maar 80 centimeter. 'Kun je nagaan', wijst Rein met zijn handen. 'Dat is maar zo'n stukkie!' De IJssel is een bochtenrivier, er zit eigenlijk geen recht stuk in, zegt Rein. Nogal wat schippers mijden de IJssel omdat de rivier smal is en zoveel bochten heeft. Rein vreest de IJsel niet, hij vaart hier al negen jaar. Fiona gaat naar bed. 'Ik kom zo', zegt Rein. In het achterschip zijn twee appartementen met vier slaapkamers, de matrozen hebben hun eigen verblijf in de boeg. Rein en Fiona hebben ook een huis in Zwolle.

23.11 uur - Voor Dieren

Is de IJssel slecht bevaarbaar? 'Ik vind eigenlijk van niet', zegt Rein. 'Je moet gewoon weten wat je doet.' Er zijn plannen om de vaargeul te verbreden. Maar Rein vraagt zich af of dat wel nodig is. Eerst moesten de oevers stenenvrij worden gemaakt zodat de rivier zijn natuurlijke loop kon volgen. Nu kalven de oevers af en moet de bodem weer worden uitgebaggerd. 'Zo hou je de mensen wel aan het werk.' Hij heeft zijn voeten op het dashboard gelegd, de besturing is overgenomen door de automatische stuurpiloot. Maar de schipper houdt de hand bij de stuurpook om in te grijpen. Gewoonlijk zou hij nou een beetje tv kijken. Maar bij laag water op de IJssel gaat dat niet. 'Op de Waal heb je nog wel rechte stukken waarop je even weg kunt lopen. Op de IJssel heb je die niet.'

23.38 uur - Dieren

Bij Dieren loopt de snelheid van het schip terug tot 5,5 kilometer per uur. Wandeltempo. De rivier stroomt hier als het ware tegen een helling op, zegt Rein. 'We varen richting de bron, dus eigenlijk varen we omhoog. Op sommige stukken voel je dat.' Rein: 'Wat ik jammer vind, is dat er zo weinig waardering is voor dit werk. Door veel mensen worden wij als binnenvaartschippers met de nek aangekeken. Terwijl we wel de motor van de economie zijn.'

23.50 uur - Voor Doesburg

In de verte doemt de roodverlichte toren van Doesburg op als van de trap uit het achterschip de aflossing omhoog komt. Het zijn vader Rob (54) en zoon Martin (26) Kreulen. Rob is ex-vrachtwagenchauffeur en twee jaar geleden overgestapt naar de binnenvaart. Hij was tien jaar zelfstandig chauffeur. 'Maar de hele transportsector gaat eraan met al die Poolse en Bulgaarse chauffeurs. Het heeft geen zin meer.' Martin neemt als eerste het roer over.

0.15 uur - Doesburg

Fotoreeks

Meer zien? Bekijk hier de fotoreeks.

Net voor Doesburg snijdt de vaargeul een bocht in de IJssel af. 'Dat scheelt toch gauw een uur varen', zegt Martin. Even later schuiven we Doesburg voorbij. Martin vaart sinds zijn 19de. Of hij het eng vindt om op de IJssel te varen? 'Tegenwoordig niet meer. Maar in het begin heb ik heel wat keren met zweet in de bilnaad gezeten.'

Tekst gaat verder onder de foto

0.45 uur - Bingerden

Een alarmpiepje gaat af. Martin steekt de lichten aan. We zijn te dicht bij de kant gekomen. Daardoor zuigt het roer zich vast en luistert niet meer naar de automatische piloot. 'Moet ik het even met de hand overnemen.'

1.27 uur - Bij De Steeg

Voor een bijna cirkelvormige bocht bij De Steeg meldt Martin over het open kanaal van de marifoon dat de Martinique in aantocht is. Dat is verplicht voor schepen van deze grootte, dan weten tegenliggers dat er een schip aankomt. Martin neemt de bocht met een slakkengang aan de buitenkant. 'Daar zit nu het meeste water', zegt Rob. Martin steekt de lichten aan; de boeg scheert vlak langs de wal. Martin haalt opgelucht adem. 'Dit was het meest ondiepe stukje van deze bocht.'

2.12 uur - Koppenwaard

In wandeltempo vaart de Martinique door over de Rijn; de snelheid komt nergens hoger dan 5,5 kilometer per uur. Op een schip moet je geen haast hebben, zegt Martin. 'Het gaat gewoon niet harder.' We varen langs de snelweg A348. Daar rijden de auto's 120.

2.28 uur - Velp

Wij zijn niet van de snelheid, wij zijn van de massa.

Rein Schut, schipper van de Martinique

De rookwolken van de hel verlichte afvalverbrander in Westervoort stijgen op in de donkere lucht. Hier komt nog een listig stukje: de tonnen van Velp, waar de vaargeul erg smal wordt. Bijna stapvoets varen we vlak langs de groene tonnen. Geen tegenliggers. 'Gelukkig maar', zegt Martin. 'Anders kun je wachten.'

2.45 uur - Westervoort

Bij Westervoort varen we onder de A12 door. Rechts van ons ligt Arnhem, wij buigen af naar het zuiden, richting Pannerdens Kanaal, dat de Waal verbindt met de Rijn en de IJssel.

3.30 uur - Pannerdens Kanaal

De IJssel eindigt waar we het Pannerdens Kanaal indraaien. Rechts gaat de Rijn naar Arnhem, waar de toren van de Eusebiuskerk boven de stad uitsteekt. Rechtdoor gaat het naar de Waal. Hier is meer diepgang, 2 meter en meer. Daardoor loopt ook de snelheid op naar 11 kilometer per uur. Rob: 'Dat komt omdat de schroef hier meer water kan pakken.' De IJssel ligt nu achter ons. Echt spannend is het nooit geworden, ondanks het lage water. Dat komt door alle elektronica, zegt Martin. 'Radar, dieptemeter, die hebben alles gemakkelijk gemaakt.'

4.36 uur - Kop Pannerden

Bij de kop van het Pannerdens Kanaal draaien we met een bocht van bijna 180 graden de Waal op. Hier is meer scheepvaartverkeer; op de radar verschijnen zeven schepen, allemaal richting Duitsland. Martin laat de Martinique rustig uitdrijven terwijl drie schepen passeren. Dan stuurt hij de punt de rivier in tot we compleet zijn gedraaid. 'Dit is altijd een spannend moment', zegt Rob. 'Het kan druk zijn hier.' Vanaf hier is het stroomafwaarts naar Nijmegen. Nog twee uurtjes, schat Martin.

5.38 uur - Nijmegen

Het is nog donker als de Nijmeegse Waalbrug in ons gezichtsveld komt, kort daarna gevolgd door de lichten van het casino, de klok van de Stevenskerk en de Sint-Nicolaaskapel in het Valkhofpark. Om tien voor zes exact varen we onder de Waalbrug door, even later kruist de spoorbrug over onze hoofden, gevolgd door de Oversteek. Korte daarna lopen we de haven van Nijmegen binnen. Onze reis zit erop, na ruim tien uur varen. Een uur met de auto. Maar dan neem je geen 45 containers mee.