Gratis ov mondt voor bijna helft ex-studenten uit in boete

Gratis reisproduct

Wie is af- of uitgestudeerd, moet zijn gratis ov-abonnement beëindigen. Maar in 2014 en 2015 'vergaten' 120 duizend ex-studenten dat. Samen betaalden ze 56 miljoen euro aan boetes.

De gratis ov-kaart mondt voor bijna de helft van de studenten uit in een forse boete na hun studie. Zo'n 120 duizend ex-studenten vergaten in 2014 en 2015 hun ov-abonnement tijdig te annuleren. Zij betaalden daarvoor samen 56 miljoen euro aan boetes aan de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), circa 500 euro gemiddeld per student.

Boete helft goedkoper dan treinkaartjes

Bob, wil alleen zijn voornaam noemen omdat hij heeft gesjoemeld met zijn gratis ov.

'Mijn jaren gratis ov heb ik al opgemaakt tijdens mijn bachelor in Amsterdam, waar ik ook woon. Na die vijf jaar ging ik twee masters doen in Rotterdam. Ik zou ongeveer 90 euro per week kwijt zijn aan drie retourtjes. De boete betalen was de helft goedkoper. Dus heb ik mijn abonnement aan laten staan. Na een jaar werkte het gratis reizen ineens niet meer. Mijn abonnement hebben ze beëindigd, maar mijn pas deed het nog gewoon, tegen betaling. Ik reis nu nog steeds met die kaart. Elke dag zet ik er zelf geld op.'

Dat blijkt uit cijfers die de Volkskrant heeft opgevraagd bij DUO. Wie zijn abonnement na de studie doelbewust laat doorlopen, vergeet op te zeggen of verhinderd is vanwege bijvoorbeeld een buitenlandse reis of stage, betaalt 97 euro boete per halve maand. Pas nadat de boete één maand is ingegaan, wordt per e-mail een waarschuwing gestuurd.

Tegen die tijd moet de ex-student al bijna 300 euro boete betalen, voor drie periodes. Ruim de helft van de studenten stopt het abonnement alsnog binnen twee maanden, maar er zijn er ook veel die de mailtjes missen en er pas maanden later achterkomen dat ze een forse boete moeten betalen.

Technisch is het mogelijk op afstand het reisabonnement te stoppen of de ov-kaart te blokkeren als het gratis reizen is verlopen. Dat gebeurt ook met notoire zwartrijders of bij kaartverlies. Maar oud-studenten moeten zelf naar een automaat om hun abonnement te beëindigen. DUO mailt hen hierover. De boetes moeten volgens het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap het 'onterecht gebruik' van het gratis openbaar vervoer 'ontmoedigen'. Het is 'bizar' dat studenten hun OV-jaarkaart niet via internet kunnen stopzetten. Dat zegt studentenorganisatie ISO.

Anno 2016 moet het mogelijk zijn het abonnement digitaal te stoppen. Maar precies de groep die daarvoor de technologie in huis heeft, de ov-aanbieders en IT-bedrijf Translink, hebben belang bij die boetes

Stefan Wirken, voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb)

Met de boetes worden de ov-bedrijven 'gecompenseerd voor de gederfde inkomsten', stelt DUO. De staat betaalde de ov-bedrijven de afgelopen twee jaar zo'n 1,6 miljard euro voor het gratis reizen. Door de boetes van de ex-studenten kwam daar nog eens 3,5 procent bovenop. Naast het geïnde bedrag van 56 miljoen euro staat er ook nog voor 41 miljoen aan onbetaalde vorderingen open.

Het ministerie heeft 'geen onderzoek gedaan naar de motivatie' van het nalatige gedrag van de studenten. Het denkt dat het 'calculerende oud-studenten' zijn die liever een boete betalen dan een ov-abonnement, omdat sommige reistrajecten duurder zijn dan het boetebedrag. Op advies van de gezamenlijke ov-bedrijven wil minister Jet Bussemaker van OCW de boete daarom verhogen van 97 euro per halve maand naar 150 euro per halve maand volgend jaar.

Niet de misbruiker, maar de vergeetachtige student wordt gestraft met de boetes, zegt Stefan Wirken, voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). Hij kan zich niet voorstellen dat de helft van de studenten de boete wil betalen in ruil voor gratis ov. 'De meeste studenten wonen in het centrum van de stad en doen alles met fiets. Anno 2016 moet het mogelijk zijn het abonnement digitaal te stoppen. Maar precies de groep die daarvoor de technologie in huis heeft, de ov-aanbieders en IT-bedrijf Translink, hebben belang bij die boetes.'

Op afstand abonnementen stopzetten kan, maar alleen op kleine schaal, zegt Translink, dat voorziet in de digitale infrastructuur van de ov-chipkaart. Het is volgens een woordvoerder te kostbaar dit voor alle studenten te doen.

Ook het blokkeren van de ov-kaart is volgens haar geen oplossing voor de studenten. 'Dat doen we alleen bij fraude of verlies.' Om na zo'n blokkade weer te kunnen reizen, moeten studenten een nieuwe kaart aanschaffen à 7,50 euro.

Toch lijkt dat een beter alternatief dan jaarlijks zestigduizend studenten beboeten voor honderden euro's, meent ook Bart Jacobs van de Radboud Universiteit Nijmegen. De hoogleraar informatica vindt het merkwaardig dat iedereen beschuldigd wordt van misbruik, zonder dat dat wordt aangetoond.

'Het blokkeren van een volledige kaart is een wat lompe maatregel. Maar als de aantallen zo hoog zijn, moet er gezocht worden naar betere oplossingen dan beboeten.'


Nietsvermoedend naar Nicaragua

Charlotte van de Lagemaat, 26, studeerde internationale betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam, werkt nu bij een stadsloket van gemeente Amsterdam.

'Nietsvermoedend ben ik in 2014 voor een jaar naar Nicaragua vertrokken. Ineens kreeg ik een mail dat DUO een deurwaarder op mij af zou sturen voor een bedrag van bijna 800 euro. Een paar maanden daarvoor was ik, gewoon op tijd, op het station om mijn gratis ov-abonnement te beëindigen. Maar omdat mijn pasje net een dag verlopen was, kon de automaat mijn abonnement niet meer stopzetten. Volgens een medewerker van het station zou dat automatisch gaan. De maanden erop kreeg ik mailtjes van DUO dat er een bericht voor me klaarstond op hun website. Dat stuurt DUO wel vaker. Ik kon niet weten dat het over mijn ov zou gaan. In Nicaragua heb ik op afstand mijn ov weten stop te zetten. Een bezwaarschrift en een rechtszaak liepen op niets uit. Eigen verantwoordelijkheid, vond de rechter.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.