1583203
De raffinaderij van Shell in Pernis © ANP

Fossiele voorraden, een nieuwe financiële zeepbel?

Energiebedrijven zouden grote delen van hun voorraden olie en kolen in de grond moeten laten zitten. Ontstaat er een nieuwe financiële zeepbel?

Olie- en mijnbouwbedrijven moeten voor miljarden euro's afboeken als de wereld de opwarming van de aarde werkelijk tot 2 graden wil beperken. In dat geval moeten zij een groot deel van hun fossiele voorraden in de grond laten zitten. Sommigen zien een nieuwe financiële zeepbel ontstaan.

Studenten van de Vrije Universiteit in Amsterdam willen dat hun universiteit vanwege dit risico niet meer belegt in fossiele bedrijven. Ze bieden woensdag een petitie aan en laten ballonnen op die de 'koolstofbubbel' symboliseren.

Daarmee doet naast het morele argument het financiële argument zijn intrede in het klimaatdebat. De redenering: als het hooguit 2 graden warmer mag worden, dan mag er niet veel CO2 meer in de atmosfeer komen. Dat betekent dat het overgrote deel van de gevonden fossiele voorraden niet mag worden verbrand, en dat gaat de eigenaren van deze reserves geld kosten.

Protest
De afgelopen maanden heeft deze redenering aan kracht gewonnen. Aan driehonderd universiteiten in de Verenigde Staten en Canada voeren studenten actie tegen beleggingen in fossiele bedrijven. Het protest waait nu over naar Europa.

'In de jaren tachtig hebben we een soortgelijke actie opgezet tegen apartheid', zegt Princess Attia van studentenbond SRVU. 'Toen werd het voor oliemaatschappijen ook lastig. Klimaatverandering is de nieuwe apartheid.'

Een woordvoerder van de VU kan niet zeggen of zijn universiteit geld belegt, en zo ja waarin. Van de wet mogen Nederlandse universiteiten niet in aandelen beleggen. Het jaarverslag van de VU meldt alleen wat kortlopende obligaties.

Shell
Volgens Marjan Minnesma van de stichting Urgenda, die achter de actie zit, zijn in de fondsen waarin unversiteiten 'bijna altijd' beleggen ook bedrijven als Shell opgenomen. Zij ziet de petitie bij de VU als een opmaat voor iets groots.

De actie draait om het wereldwijde 'uitstootbudget', de nog toegestane hoeveelheid kooldioxide. Om er voor 80 procent zeker van te zijn dat de opwarming deze eeuw beperkt blijft tot 2 graden, mag in de periode tussen 2000 en 2050 hooguit 886 gigaton kooldioxide worden uitgestoten. Daarvan is al ruim eenderde de lucht in, waardoor 565 gigaton resteert.

Dat betekent dat hooguit eenvijfde van de bewezen fossiele reserves mag worden verbrand, constateert de milieuorganisatie Carbontracker. Het Internationaal Energieagentschap hanteert iets andere cijfers, maar komt globaal tot dezelfde conclusie.

Duurzame energie
De opkomst van duurzame energie alleen is dus niet voldoende. Hoe hoog het aandeel van windmolens en zonnepanelen in de energievoorziening ook zal worden - als de absolute hoeveelheid fossiele energie niet tijdig daalt, is een grote temperatuurstijging niet te voorkomen.

De financiële gevolgen kunnen groot zijn. De marktwaarde van fossiele bedrijven loopt ongeveer gelijk op met hun reserves. Dat betekent dat een bedrijf als Shell viervijfde van zijn waarde zou verliezen.
Shell ziet dat niet snel gebeuren. Het erkent dat de opwarming meer dan 2 graden zal worden als we op dezelfde voet doorgaan. Maar een woordvoerder wijst in de eerste plaats op steenkool als de grondstof die in de grond moet blijven zitten en afgeboekt moet worden. 'Dan ben je al een heel eind.'

Shell zal niet ophouden met zoeken naar nieuwe olie- en gasvoorraden, zegt hij. 'Op de lange termijn moet je CO2 grootschalig gaan afvangen en opslaan.' Minnesma van Urgenda gelooft daar niet in, en voorziet een spoedig einde van fossiele energie. 'We zijn ook op een gegeven moment gestopt met de slavenhandel.'