De Amercentrale, een kolengestookte elektriciteitscentrale van Essent RWE in de gemeente Geertruidenberg.
De Amercentrale, een kolengestookte elektriciteitscentrale van Essent RWE in de gemeente Geertruidenberg. © Hollandse Hoogte

Fors hoger kolenverbruik door centrales in 2015

Bijna eenderde meer dan in voorgaande jaren

Nederlandse energiecentrales hebben nog nooit zoveel kolen verstookt als in de afgelopen vijf maanden. Ondanks pogingen de energievoorziening te vergroenen en de uitstoot van broeikasgas te verlagen, lag het kolenverbruik bijna een derde hoger dan in de afgelopen drie jaar, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Het ligt niet voor de hand dat de huidige piek in de koleninzet na juli 2017 nog wordt overtroffen

Sjoerd Marbus, woordvoerder Energie Nederland

In april bereikte het kolenverbruik een historisch hoogtepunt met 1.264 miljoen kilo (bijna 1,3 miljard kilo). In mei volgde een lichte daling, maar ook die maand stak uit boven het gemiddelde van de afgelopen jaren. Bij kolenstook ontstaat bijna twee keer zoveel broeikasgas als in gasgestookte energiecentrales. In het tweede kwartaal dit jaar was de Nederlandse CO2-uitstoot 4,1 procent hoger dan vorig jaar.

De inzet van meer kolen in plaats van aardgas in stroomcentrales is daarvoor één van de redenen , stelt het CBS. Andere factoren waren de groei van de economie met 1,6 procent en een hoger gasverbruik door het koude weer in april. Gecorrigeerd voor het weereffect was de toename van CO2- uitstoot 2,7 procent, aldus het statistiekbureau.

Sluiting van kolencentrales

Het aandeel kolen in de Nederlandse stroomproductie groeit al enkele jaren. Zelfs de branchevereniging van energiemaatschappijen, Energie Nederland, is daar ongelukkig mee, zegt woordvoerder Sjoerd Marbus. 'De ontwikkeling van hogere koleninzet en de ermee gepaard gaande CO2-uitstoot is ook in onze ogen in feite onwenselijk.'

De sluiting van kolencentrales is een belangrijke methode om die uitstoot te verminderen. In het klimaatakkoord is daarom al afgesproken om vijf oudere centrales te sluiten, maar pas in juli van 2017 zal de laatste oude centrale buiten gebruik worden genomen. 'Het ligt niet voor de hand dat de huidige piek in de koleninzet na juli 2017 nog wordt overtroffen,' zegt Marbus.

Milieuorganisaties willen deze sluiting van kolencentrales versnellen. Het burgerplatform Urgenda won in juni een baanbrekende rechtszaak, waarin de overheid werd opgelegd om sneller maatregelen te nemen om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Sluiting van kolencentrales is dan volgens deskundigen veruit de eenvoudigste methode.

Meer duurzame energie

Een uitstootreductie van minstens 25 procent in 2020

De rechter in Den Haag gaf in juni klimaatactiegroep Urgenda gelijk: het kabinet moet het klimaatbeleid intensiveren om in 2020 een uitstootreductie van minstens 25 procent te bereiken. De uitspraak verdeelt de coalitie.

De PvdA is blij met de opdracht van de rechter. Kamerlid Jan Vos wil dat het kabinet 'per direct' de uitspraak uitvoert door onderzoek in te stellen naar 'kostenefficiënte maatregelen'. Vos: 'Dan kun je denken aan duurzame woningbouw, schoner verkeer, bijvoorbeeld de 130-grens weer omlaag, een kolenbelasting, of versnelde sluiting van oude centrales.'

VVD-Kamerlid Remco Dijkstra wil eerst een reactie van het kabinet voor hij instemt met nieuwe onderzoeken. Hij noemt Vos een rupsje-nooit-genoeg en wijst de PvdA op het energieakkoord dat minister Kamp van Economische Zaken twee jaar geleden sloot met werkgevers, werknemers en milieuorganisaties.

Het akkoord staat, zegt ook Vos. Wel wil hij al begin volgend jaar het beleid evalueren, volgens de VVD is de afspraak eind 2016.

Het energieakkoord bereikt in 2020 slechts 17procent CO2-reductie, stelt Urgenda. Volgens Dijkstra is het 20 procent. De VVD'er is niet tegen meer klimaatbeleid, 'als het maar geen geld kost'. Hij pleit voor 'quick wins', zoals een bijmengverplichting voor brandstof en stimulering van recycling. 'Met slimme maatregelen halen we die 5 procent extra nog wel.'

De coalitiepartners zijn het eens over de noodzaak van een hoger beroep. De vraag is: is de rechter op de stoel van de wetgever gaan zitten? De uitspraak zou een precedent kunnen scheppen voor andere zaken. Het kabinet heeft tot 24 september om in beroep te gaan.

Vooralsnog neemt het kolenverbruik juist toe, deels veroorzaakt door het starten van drie nieuwe kolencentrales aan de Eemshaven en op de Maasvlakte. Die centrales, van de maatschappijen E.ON, GDF Suez en Essent, leveren al stroom maar zijn nog niet vol in gebruik. Tegelijk gebruiken al bestaande centrales meer kolen, omdat dit veruit de goedkoopste brandstof is.

Energiemaatschappijen hebben toegezegd de komende jaren meer duurzame energie te gaan produceren, en op termijn veel minder broeikasgas uit te stoten. Ze mogen vooralsnog zelf uitmaken welke fossiele brandstof ze gebruiken voor hun niet-duurzame energieopwekking. Wel moeten ze voor de uitstoot van broeikasgas rechten kopen uit het Europese systeem voor emissiehandel, maar die zijn zo goedkoop dat ze geen rem zetten op het gebruik van fossiele brandstof.

'Een hogere CO2-prijs is in het nadeel van kolen en in het voordeel van gas en duurzame energieopwekking. De energiebranche steunt elke maatregel die leidt tot een beter werkende Europese emissiehandel', zegt Marbus. Behalve door de lage CO2-prijs wordt de stroommarkt nu bepaald door de relatief lage kolenprijs; de hoge productiecapaciteit in Nederland en lage elektriciteitsprijzen in Duitsland, stelt de branche.