Euro is 'overtrekwerk met klungelige typografie'; Ontwerp eurobiljet 'kon nog erger'

Vijf maanden geleden had grafisch ontwerper Ootje Oxenaar al begrepen dat hij naast de euro-opdracht zou vissen. Collega's Jaap Drupsteen en Inge Madlé trof hetzelfde lot....

Van onze verslaggevers

Peter de Graaf

Jaap Huisman

DUBLIN/AMSTERDAM

De Nederlanders mogen dan verloren hebben, ze hebben op een ander terrein een overwinning behaald: de kleuren en het arsenaal beschermingstechnieken zijn Nederlandse vindingen.

Op een bijeenkomst in Frankfurt kregen de 45 potentiële ontwerpers te horen waaraan de euro moest voldoen. Twee thema's legden de verzamelde bankiers voor: arts and styles en modern abstract. Oxenaar had gevraagd wat het laatste inhield. 'Nou, zoiets als de Nederlandse vuurtoren, geen letterlijke maar een symbolische voorstelling.' Vervolgens gingen de ontwerpers gewapend met een kloek boekwerk vol aanwijzingen en voorbeelden aan de slag.

Kalina, ontwerper bij de Oostenrijkse Nationale Bank, heeft de afbeeldingen vrijwel letterlijk uit dat boek overgenomen, zegt Oxenaar. Een overtrekpapiertje en klaar was Kees. 'Er is niks mee gedaan. Cijfertje in de hoek, afbeelding in de andere. Kleurtje geleend van het Nederlandse biljet. Het zijn biljetten zoals je ze verwachten zou, maar dan met een klungelige typografie. Een reclamebureau zou zoiets voor de nieuwe huisstijl van de DA-drogist op de hoek hebben gemaakt. Het resultaat is nu een slap broodje ten opzichte van de dollar. Die is tenminste karakteristiek.'

Vensters, poorten en bruggen, symbolen voor 'openheid, samenwerking en communicatie' in de Europese Unie, worden de beeldmerken op de zeven bankbiljetten van de euro. Het winnende ontwerp van Kalina beeldt zeven stijlperioden uit, die volgens Alexandre Lamfalussy, scheidend president van het Europees Monetair Instituut, 'een afspiegeling vormen van het Europese culturele erfgoed'.

De naam van de nieuwe valuta staat zowel in het Latijnse als in het Griekse alfabet op het eurobiljet. Ook de handtekening van de president van de Europese Centrale Bank ontbreekt niet. Hoogstwaarschijnlijk zal dat de krabbel van Wim Duisenberg worden. Hij werd gisteren door de Europese regeringsleiders gekozen tot opvolger van Lamfalussy.

Maar Duisenbergs ambitie reikt verder: hij wil in 1999 ook de Europese Centrale Bank (ECB) gaan leiden.

De Franse president Chirac herhaalde gisteren dat de benoeming van de nieuwe EMI-baas nog niets zegt over de eerste topman van de ECB. De Fransen willen een landgenoot aan de top van de 'Eurofed' in Frankfurt. Informele kandidaat is de Franse bankpresident Trichet.

Ontwerper Kalina krijgt nu zes maanden de tijd om de eurobiljetten verder vorm te geven. Want er staan nog enkele schoonheidsfoutjes op, erkende Lamfalussy. Zo mist de Europese landkaart op de achterzijde van de biljetten 'enkele eilanden'. Hij doelde op Malta en Cyprus.

De keus voor dit eurobiljet is gemaakt door de vijftien presidenten van de nationale banken, die zich hebben laten adviseren door een commissie van ontwerpers. Dat waren, zegt de Nederlandse ontwerper Oxenaar, niet de vernieuwers, niet de topontwerpers. Een behoudende club. 'Nou, dan kun je nagaan dat daar nooit een revolutionair ontwerp uit kan voortkomen. Maar het kan nog erger, als je dit vergelijkt met de Britse en Duitse briefjes.'

Jaap Drupsteen, ontwerper van het biljet van 25 en 100 gulden, is terughoudender dan Oxenaar in zijn reactie. Hij wil niet beschuldigd worden van kinnesinne omdat hij een opdracht is misgelopen. Maar waarschijnlijk had hij toch voor de eer bedankt.

'Ik ben bang dat ik me rot had verveeld. Daarmee bedoel ik dat je een briefje ontwerpt dat lijkt op alle andere, bedoeld om de meest conservatieve partijen te gerieven. Dan rolt er een compromis uit. Ik moet er niet aan denken.'

De teleurstelling van de ontwerpers steekt af bij de tevredenheid van de politici. Minister Zalm van Financiën vindt de eurobiljetten 'een geslaagde keuze', hoewel het 'wat traditioneler is dan we in Nederland gewend zijn'. Toen hij de andere tien nominaties zag, viel het ontwerp van Kalina bij hem in de 'categorie mooie biljetten'.

Illustrator Joost Veerkamp, die in eigen beheer een postzegelcollectie ontwierp, kan zijn ogen niet geloven als hij de eurobiljetten ziet. 'Dit is getekend door een poortjesgek. Ik dacht dat het van een Fransman of een Italiaan zou zijn, maar nu is het een Oostenrijker!

'Dit is de klok vijfhonderd jaar terugzetten, het is het betere overtrekwerk uit een catalogus. Het ergste is dat niemand beseft dat geld een cultuurgoed is, waar je toevallig ook nog mee betalen kunt.' Veerkamp voorspelt een nationale oproer, mochten de biljetten worden uitgegeven.