Een tank voor olieopslag van Salym Petroleum in Siberië, dat ook gas produceert. De EU wil minder afhankelijk worden van gas uit Rusland. In 2006 en 2009 staakte Gazprom de gasleveranties aan Oekraïne en zette daar vele miljoenen mensen in de kou.
Een tank voor olieopslag van Salym Petroleum in Siberië, dat ook gas produceert. De EU wil minder afhankelijk worden van gas uit Rusland. In 2006 en 2009 staakte Gazprom de gasleveranties aan Oekraïne en zette daar vele miljoenen mensen in de kou. © GETTY

EU-landen moeten solidair zijn bij energiecrises

Als Rusland de gaskraan naar Europa dichtdraait, wil Brussel dat EU-leden elkaar bijspringen. Het is een van de maatregelen om de 'energieveiligheid' te vergroten.

Nu liggen er voorstellen om Europa minder afhankelijk te maken van onbetrouwbare leveranciers

Europa is 'nog steeds veel te kwetsbaar' als het gaat om zijn energievoorziening. Miljoenen burgers kunnen in de kou komen te zitten als Rusland de gaskraan dichtdraait. Daarom presenteerde de Europese Commissie dinsdag een pakket voorstellen ter versterking van wat zij noemt de energieveiligheid.

Commissaris Arias Canete zei dat de maatregelen niet gericht zijn tegen een specifiek land. Maar hij refereerde wel nadrukkelijk aan de gascrises van 2006 en 2009. Het Russische staatsbedrijf Gazprom staakte toen vanwege politieke spanningen de gasleveranties aan Oekraïne en zette daar vele miljoenen mensen in de kou. 'Dit nooit meer', nam de Europese Unie zich voor. Begin 2015 vormde zij een energie-unie.

Het is voor het eerst dat dit solidariteitsbeginsel wordt geïntroduceerd op energiegebied

Nu liggen er voorstellen om Europa minder afhankelijk te maken van onbetrouwbare leveranciers. Dat kan door minder energie te verbruiken, door zelf meer - duurzame - energie te produceren en door te streven naar een grotere verscheidenheid aan energiebronnen, leveranciers en routes.

Slaan niettemin crises toe en de energievoorziening van landen wordt verstoord door een natuurramp, technische problemen of politiek conflict, dan zijn lidstaten verplicht bij te springen. Zij zullen gas moeten leveren aan huishoudens, ziekenhuizen en andere essentiële diensten in de buurlanden. Het is voor het eerst dat dit solidariteitsbeginsel wordt geïntroduceerd op energiegebied.

De lidstaten moeten de voorstellen goedkeuren voordat ze in werking treden. Dat kan nog moeilijk worden. De Commissie wil bijvoorbeeld dat als regeringen van EU-landen een overeenkomst sluiten met regeringen van niet-lidstaten, zij dit akkoord aan haar voorleggen voordat het wordt afgerond. Zij kan dan bijtijds controleren of de overeenkomst niet de energieveiligheid bedreigt.

Gevoelig

Volgens Canete blijkt uit een analyse van eerder gesloten intergouvernementele energieakkoorden dat daarvan eenderde in strijd was met EU-wetgeving. Achteraf kon daar niets meer aan worden gedaan. Zij hecht met name aan de mededingingswetten, die bepalen dat energieleveranciers als Gazprom niet ook de volledige zeggenschap mogen hebben over het pijpleidingennet en afnemers niet mogen verbieden het gas door te verkopen.

Met het voorstel voor controle vooraf trekt de Commissie de nodige macht naar zich toe en dat ligt altijd gevoelig bij de lidstaten. De kwestie kan al snel gaan spelen bij Nord Stream 2, de pijpleiding die Rusland direct vanaf zijn Oostzeekust moet verbinden met Duitsland, buiten Oekraïne om. Op de EU-top in december kreeg het project, waarbij Shell is betrokken, de steun van Duitsland en Nederland. Maar EU-president Donald Tusk, een Pool, heeft het project bekritiseerd omdat het op gespannen voet staat met het doel minder afhankelijk te worden van Russisch gas. De Duitse kanselier Angela Merkel probeert tijd te winnen door te stellen dat het vooralsnog een zakelijk project is waaraan regeringen nog hun goedkeuring moeten geven.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.