Zwitserse chirurgen voeren een operatie uit met behulp van de Da Vinci Robot in 2008.
Zwitserse chirurgen voeren een operatie uit met behulp van de Da Vinci Robot in 2008. © EPA

CPB: overheid verkwist miljarden in de zorg

Het ministerie van Volksgezondheid vergoedt te gemakkelijk peperdure, nieuwe medische technologieën. Op het moment dat die behandelingen in de basisverzekering worden opgenomen, is lang niet altijd duidelijk of ze een verbetering zijn ten opzichte van de al beschikbare behandelmethoden. Dat schrijft het Centraal Planbureau (CPB) donderdag in een rapport.

Het CPB geeft twee voorbeelden: protonentherapie tegen kanker en de Da Vinci Robot, waarmee chirurgen op afstand kunnen opereren. Zorgverzekeraars vergoeden beide behandelingen met belasting- en zorgpremiegeld.

De partijen die bepalen of nieuwe technologieën in het basispakket komen, hebben ofwel te weinig verstand van geneeskunde of zijn niet neutraal, schrijft het CPB. Ze kunnen niet goed inschatten of een nieuwe methode het geld waard is. Voor verzekeraars zou de vergoeding van nieuwe technologieën bovendien een reputatiekwestie zijn. Zij willen volgens het CPB niet de indruk wekken dat ze de nieuwste behandelingen links laten liggen.

Da Vinci Robot

Er zijn meer dan twintig ziekenhuizen in Nederland met een of meer Da Vinci Robots in de operatiekamer. Deze behandelrobot verwijdert de prostaat bij mannen met prostaatkanker. De chirurg bestuurt vanachter een computerscherm een robotarm met daaraan allerlei chirurgische instrumenten. Volgens de voorstanders zijn de elektronische tentakels nauwkeuriger dan mensenhanden.

De gerobotiseerde operatie is kwalitatief niet veel beter dan het handmatig verwijderen van de prostaat, redeneert het CPB. Een Da Vinci Robot kost wel 1,8 miljoen euro. De jaarlijkse onderhoudskosten bedragen daarnaast 180 duizend euro. De voordelen zitten vooral tussen de oren van de artsen. Zij 'kicken' op de nieuwste technologische snufjes.

Partijen die wel over de benodigde kennis beschikken, hebben te veel belang bij acceptatie om neutraal te kunnen zijn. Fabrikanten willen zo veel mogelijk verkopen, specialisten willen zo veel mogelijk patiënten genezen. Zij zien nieuwe technologie bijna altijd als een extra kans op winst of genezing, ook als de werking lang niet zeker is.

De verzekeraars voelen zich niet door de kritiek aangesproken. Het is niet hun rol te bepalen wat een goede medische technologie is, zegt Chris Oomen van DSW. Ziekenhuizen bepalen zelf wat voor apparatuur ze kopen, verzekeraars vergoeden alleen. 'Wij zijn geen wetenschappers. Ik kan niet bewijzen dat een methode niet werkt.'

Wel is het de taak van de zorgverzekeraar op de centen te letten, zegt hij. Dat nieuwe technologie duurder is dan bestaande methoden, vindt hij logisch. Als je wacht tot de technologie goedkoop is geworden, loop je immers achter de feiten aan. 'Een Da Vinci Robot kost 1,8 miljoen euro, want er is maar één fabrikant die hem maakt. Hij wordt pas goedkoper als dat er meer zijn.'

Een jaar of vijf geleden schafte het eerste Nederlandse ziekenhuis een Da Vinci Robot aan, nu heeft ieder ziekenhuis er een staan

Woordvoerder VGZ

Protonentherapie

Protonentherapie is een nieuwe bestralingsmethode. Een deeltjesversneller vuurt protonen (positief geladen deeltjes) af op een tumor. De truc is dat de deeltjes niet in één keer al hun energie afgeven. De meeste energie stoten ze uit op de locatie van het gezwel. Hierdoor wordt gezond weefsel gespaard.

Het CPB ontkent de voordelen niet, maar bekritiseert de wijze waarop ziekenhuizen de behandeltechniek in Nederland invoeren. Bovendien verrijzen er in Nederland meteen vier protonencentra in plaats van één. Dat komt doordat de Autoriteit Consument & Markt wil dat patiënten iets te kiezen hebben en bij het uitdelen van de vergunning eiste dat er meerdere centra zouden komen.

Oomen erkent wel dat het mis is gegaan met de protonencentra in Nederland. Het probleem is de massaliteit waarmee ziekenhuizen een nieuwe technologie omarmen, zegt hij. 'Eén centrum in Delft zou een prima ontwikkeling zijn geweest, maar vervolgens moesten ze ook in Groningen, Maastricht en Amsterdam komen.' Het geplande centrum in Amsterdam werd vorige maand overigens afgeblazen.

Een woordvoerder van VGZ onderschrijft het beeld van ziekenhuizen die onnodig met elkaar concurreren. 'De Da Vinci Robot is een trend. Een jaar of vijf geleden schafte het eerste Nederlandse ziekenhuis er een aan, nu heeft ieder ziekenhuis er een staan.'

Je moet de nieuwe technologie ergens testen en ontwikkelen

Wouter van der Horst (NVZ)

Het staat ziekenhuizen vrij de apparatuur te kopen die ze willen, reageert Wouter van der Horst van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ). 'De Nederlandse zorgt kent gereguleerde marktwerking.' Hij herkent het beeld dat ziekenhuizen en masse dezelfde apparatuur aanschaffen niet.

Het CPB stelt voor ziekenhuizen en fabrikanten vooraf de meerwaarde van een product te laten aantonen. Dat is volgens Van der Horst niet mogelijk. 'Je moet de nieuwe technologie ergens testen en ontwikkelen.'

Het CPB stelt ook voor een meldplicht in te voeren voor ziekenhuizen die onbewezen technologie willen aanschaffen. Oomen en Van der Horst reageren gematigd enthousiast. Oomen: 'Het ligt voor de hand. Maar we laten nu ook alles wat tussen wal en schip valt beoordelen.' Ook de NVZ is niet a priori tegen. 'Maar de overheid is aan zet.' Het ministerie van Volksgezondheid kon donderdag nog niet op het rapport reageren.