De kolencentrale van E.ON op de Maasvlakte, waar actievoerders van Greenpeace in 2016 de 175 meter hoge pijp inklommen uit protest tegen kolencentrales.
De kolencentrale van E.ON op de Maasvlakte, waar actievoerders van Greenpeace in 2016 de 175 meter hoge pijp inklommen uit protest tegen kolencentrales. © ANP

CO2-uitstoot Nederland in 2016 hoogste ooit gemeten

Nederland scoort jaar in jaar uit slechter dan het Europese gemiddelde

Nederland maakt zijn naam als de vieze man van Europa opnieuw waar. Afgelopen jaar bleef de uitstoot van het broeikasgas CO2 door de Nederlandse industrie nagenoeg onveranderd, op 94 miljoen ton, het hoogste peil ooit gemeten. Daarmee doet Nederland het opnieuw veel slechter dan Europa. In de Europese industrie als geheel daalde de uitstoot vorig jaar met 3,4 procent tot 1.740 miljoen ton.

Het gaat alleen om de uitstoot van de 'grote' industrie, zoals energiecentrales, chemische bedrijven, baksteen-, staal- en cementindustrie. Deze bedrijven zijn verplicht emissierechten aan te schaffen, een soort vergunningen om broeikasgas uit te stoten. Die emissierechten worden deels uitgedeeld door de overheid, en zijn ook verhandelbaar via het Emission Trade System ETS. De deelnemende bedrijven worden de ETS-sector genoemd. Andere grote CO2-uitstoters, zoals het verkeer, de huishoudens en de landbouw, zitten niet in de maandag gepubliceerde rapportage.

Iets schoner

Tegenover de sluiting van enkele kolencentrales staat dat de gascentrales veel meer CO2 uitstootten

Nederland scoort jaar in jaar uit slechter dan het Europese gemiddelde. Sinds 2005 is de Europese uitstoot al gedaald met 25 procent, de Nederlandse steeg juist met 2 procent, vooral dankzij het bouwen van een aantal grote kolencentrales.

Volgens de Nederlandse Emissie Autoriteit NEa is de productie van elektriciteit in Nederland vorig jaar wel iets schoner geworden. Dat kwam doordat enkele oude kolencentrales zijn gesloten: de Gelderlandcentrale, de kolencentrale bij Borsele en een van de eenheden van de Amercentrale. De CO2-uitstoot van kolencentrales werd daardoor vorig jaar 10 procent minder. Daar staat tegenover dat de gascentrales veel meer CO2 uitstootten. Bij elkaar opgeteld daalde de uitstoot van de energiecentrales nauwelijks: van 42,5 tot 41,8 miljoen ton.

Onder de energiebedrijven groeide vooral de uitstoot van RWE en Uniper. De vrijwel nieuwe kolencentrale van RWE op de Eemshaven stootte in 2014 nog 3 miljoen ton CO2 uit, vorig jaar 8,3 miljoen ton. In zijn eentje was deze centrale dus goed voor bijna 9 procent van de uitstoot van de Nederlandse ETS-sector. Uniper voerde zijn uitstoot op van 7,2 miljoen ton (2014) naar 11,2 miljoen ton vorig jaar, vooral dankzij de nieuwe kolencentrale op de Maasvlakte.

Veel landen hebben hun emissie juist fors naar beneden gekregen, maar geen land deed het zo goed als Groot-Brittannië. Daar daalde de uitstoot sinds 2005 met 37 procent. Dat kwam deels door het gasoverschot, dat ontstond toen de Verenigde Staten de schaliegasrevolutie ontketenden en geen gas meer importeerden. Gas werd daarom erg goedkoop, en verdrong steenkool van de markt.

Sinds de invoering van de CO2-beprijzing is de uitstoot in Groot-Brittannië gedaald met 30 procent

Minimumprijs CO2-uitstoot

Het milieu: alles bij het oude of op de schop?

Wat zijn de groene voorstellen in de verkiezingsprogramma's? (+)

Maar zeker zo belangrijk was een ingreep van de Britse regering. Die constateerde wat iedere deskundige al jaren zegt: het systeem van emissierechten werkt niet. Er is zo'n overaanbod van emissierechten dat die bijna niets waard zijn en dus het uitstoten van broeikasgas niet duurder maken. In 2013 besloot de Conservatieve Britse regering daar iets aan te doen, en voerde een minimumprijs in voor de uitstoot van CO2. Aanvankelijk was dat omgerekend 6 euro per ton, inmiddels is dat al 18 euro.

Sinds de invoering van die CO2-beprijzing is de uitstoot in Groot-Brittannië in enkele jaren gedaald met 30 procent. Een soortgelijk systeem werd tijdens de verkiezingscampagne bepleit door partijen zoals D66 en GroenLinks.

In Duitsland daalde de emissie sinds 2010 met 13 procent - ondanks de niet van tevoren geplande sluiting van de CO2-neutrale kerncentrales. Dat er niet massaal meer bruin- en steenkool werd verstookt, dankt Duitsland vooral aan de enorme hoeveelheid windmolens die zijn gebouwd. In Italië, een land dat vaak niet als erg doortastend op milieugebied wordt omschreven, daalde de uitstoot sinds 2010 met 22 procent. Zelfs in steenkoolparadijs Polen daalde de uitstoot met enkele procenten.

Om de doelstellingen van 'Parijs' te halen, zou de Europese daling minstens dubbel zo snel moeten zijn

In diezelfde periode vanaf 2010, precies gedomineerd door de kabinetten onder Mark Rutte, stootte Nederland 9 procent meer uit.

De rapporten van de Emissie Autoriteit en van de Europese Commissie zijn het belangrijkste resultaat van het Europese systeem van emissierechten. Tienduizenden bedrijven moeten nauwkeurig een administratie bijhouden van hun CO2-emissie, en die wordt jaarlijks gepubliceerd.

Door de Europese daling voldoet de EU nu al aan haar doelstelling voor 2020. Maar om de doelstellingen van 'Parijs' te halen, zou de daling minstens dubbel zo snel moeten zijn. Als de emissie in 2050 meer dan 90 procent moet zijn gedaald, is een jaarlijkse daling nodig van zeker 8 procent, in plaats van de gerealiseerde 3,4 procent.