Chinese arbeiders in een fabriek in Shenyang, in de provincie Liaoning.
Chinese arbeiders in een fabriek in Shenyang, in de provincie Liaoning. © EPA

Chinese fabrieksarbeider vangt leed van zware werk in poëzie

Deze maand verschijnt een bundel in Engelse vertaling

Het leven van een Chinese arbeider is niet makkelijk. Eindeloze werkweken, twaalf uur lang rechtop staan aan de lopende band, uitrusten in een volle slaapzaal. Maar soms komt uit iets heel lelijks iets moois voort. In China geven de slechte werkomstandigheden aanleiding tot arbeiderspoëzie: gedichten van fabrieksarbeiders.

In hun spaarzame vrije tijd pakken sommige Chinese arbeiders hun pen of telefoon en schrijven over het leven in de mijn, aan de lopende band of achter de naaimachine. Ze publiceren op internet of in bedrijfskrantjes.

Die poëzie is nu verzameld in een bundel. Deze maand komt Iron Moon: An Anthology of Chinese Worker Poetry uit. In het boek staan gedichten van 31 Chinese arbeiders, geselecteerd door de Chinese dichter Qin Xiaoyu en in het Engels vertaald door Eleanor Goodman.

Het Chinese arbeidersleven levert donkere dichtkunst op. De gedichten wemelen van de schroeven, roest en repetitieve handelingen. Het zelfbeeld van de arbeiders is vaak inktzwart. Een strofe van mijnwerker Chen Nianxi: Ik durf niet vaak mijn leven te beschouwen/ het is hard en metalig zwart/ hoekig als een pikhouweel.

De gedichten wemelen van de schroeven, roest en repetitieve handelingen

Aan de lopende band

Xu Lizhi - Ik slikte een ijzeren maan

Zij noemden het een schroef

Ik slikte industrieel afvalwater en werkloosheidsformulieren

gebogen over machines, onze jonggestorven jeugd

Ik slikte arbeid, ik slikte armoede

slikte voetgangersbruggen, slikte dit doorgeroeste leven

Ik kan niet meer slikken

alles wat ik geslikt heb schuurt in mijn keel

Ik spreid over mijn land

een gedicht van schaamte

De bekendste van de fabrieksdichters is Xu Lizhi. De boektitel Iron Moon is afkomstig uit een van zijn gedichten. Xu was eerder een van de hoofdpersonen van een documentaire met dezelfde naam. Hij werkte vier jaar aan de lopende band voor Foxconn, fabrikant van computeronderdelen en toeleverancier van onder meer Apple en Microsoft.

Dat de arbeidsomstandigheden in fabrieken en mijnen in China abominabel kunnen zijn, is weinig nieuws. De Chinese ngo China Labor Watch brengt er aan de lopende band rapporten over uit. Een greep uit het onderzoek: lonen in China stijgen, maar bij Apples toeleverancier Pegatron dalen ze juist significant. Cuori, toeleverancier van onder meer supermarktketen Walmart, dwingt werknemers tot werkdagen van soms wel vijftien uur, maar betaalt niet extra voor overuren. Arbeiders die speelgoed van Disneyfilm Frozen in elkaar zetten, delen kamers zonder warm water met zestien man. Zonder overuren verdienen zij niet genoeg om van te leven.

Ook Foxconn, waar Xu Lizhi werkte, staat bekend om de slechte werkomstandigheden. Het bedrijf kwam in 2011 in het nieuws door een zelfmoordgolf van ten minste veertien arbeiders. Daarop hing Foxconn netten op, zodat werknemers zich niet meer te pletter konden springen. Ook liet het bedrijf werknemers contracten tekenen waarin ze beloofden geen zelfmoord te plegen. Xu liet zich er niet door weerhouden, hij sprong in 2014 van een winkelcentrum. Als reactie dichtte een collega: 'Nog een schroef komt los.'