ZZP'ers aan het werk in een verzamelgebouw.
ZZP'ers aan het werk in een verzamelgebouw. © ANP

CBS: 4 op de 10 zzp'ers betalen geen inkomstenbelasting

Bijna vier op de tien zzp'ers betalen geen cent inkomstenbelasting. Zij zijn als ondernemers wel belastingplichtig over hun inkomen, maar hebben zoveel aftrekposten dat ze onder de streep niets hoeven mee te betalen aan de belasting waarmee de staat onder meer de AOW bekostigt.

Dit blijkt uit een door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uitgevoerde analyse van de belastingaangiften van zzp'ers over 2014. Het is voor het eerst dat het CBS becijfert hoe groot het aandeel zzp'ers is dat niet bijdraagt aan de belangrijkste geldbron voor de schatkist, de loon- en inkomensbelasting, noch aan de premies voor de oude dag (AOW), het nabestaandenpensioen (ANW) en langdurige zorg voor bijvoorbeeld gehandicapten of bejaarden (WLZ).

Belastingprivileges

CBS als moderne nieuwsorganisatie

Niet meer alleen droog de cijfers opdienen, maar er in vlotte filmpjes tekst en uitleg bij geven. Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft het roer omgegooid en wil een moderne nieuwsorganisatie zijn (+). Past die rol wel bij het instituut?

Het CBS telde in 2014 849 duizend zzp'ers voor wie het ondernemerschap hun enige of belangrijkste bron van inkomsten was. Van deze zzp'ers hoefden er 314 duizend geen inkomstenbelasting te betalen, dankzij belastingprivileges als de zelfstandigenaftrek (7.280 euro per jaar) en de MKB-winstvrijstelling (14 procent belastingvrije winst). Deze belastingprivileges leidden ertoe dat zzp'ers geen belasting hoeven te betalen over hun eerste 24 duizend euro aan verdiensten, bijna vier keer zoveel als wat een werknemer belastingvrij kan verdienen. 

Van de 314 duizend zzp'ers hadden er 209 duizend alleen een zzp-inkomen en 105 duizend daarnaast nog een klein neveninkomen, bijvoorbeeld uit een deeltijdbaan. Deze laatste groep zzp'ers betaalt ook over hun bijverdiensten geen inkomstenbelasting. Een nuance is wel dat het bij de 314 duizend zzp'ers gaat om individuen, niet om huishoudens - een substantieel deel van deze zzp'ers heeft waarschijnlijk een partner die wel inkomstenbelasting betaalt.

Critici

De Europese Commissie voegde zich vorige maand bij het koor van critici dat al langer waarschuwt voor de onstuimige groei van het aantal zzp'ers in Nederland. Deze groei dreigt de solidariteit in het sociale stelsel te ondermijnen, is de vrees. Zo hebben zzp'ers bijvoorbeeld wel recht op AOW, terwijl ze daar minder aan meebetalen dan werknemers - of zelfs helemaal niet - dankzij de aftrekposten voor zelfstandigen. Bovendien compenseren zij dit niet door meer aan andere belastingen mee te betalen: zzp'ers betalen verder dezelfde belastingen als iedereen, zoals btw, wegenbelasting en accijnzen. 

'Dat 314 duizend zzp'ers geen inkomstenbelasting en premies volksverzekeringen betalen, trekt het beginsel scheef dat mensen met gelijke draagkracht ook een gelijk bedrag aan belasting moeten betalen', stelt emeritus hoogleraar fiscale economie Leo Stevens. Een zzp'er met een bruto-inkomen van 24 duizend euro houdt daarvan 28.228 euro aan besteedbaar inkomen over, rekent Stevens voor. Dat komt doordat de aftrekposten voor zzp'ers het belastbaar inkomen verlagen, wat weer gunstig doorwerkt in de inkomensafhankelijke toeslagen, waardoor zzp'ers bijvoorbeeld meer zorgtoeslag krijgen.

Er is één goed argument voor de belastingvoordelen van zzp'ers: dat het voor zelfstandigen veel duurder is om zich te verzekeren tegen werkloosheid en ziekte

Koen Caminada, hoogleraar sociale en fiscale regelgeving

Stevens: 'De werknemer, die over zijn brutoloon van 24 duizend euro wel belasting en premies moet betalen, houdt slechts 20.885 euro over. Die verschillen zijn te groot, temeer daar de werkgever voor een brutoloon van 24 duizend euro vanwege de sociale lasten een kleine 36 duizend euro als loonkosten moet rekenen. Daardoor kunnen werknemers niet meer concurreren met zzp'ers en raakt het evenwicht op de arbeidsmarkt verstoord.'

In de ogen van de Leidse hoogleraar Koen Caminada (sociale en fiscale regelgeving) is er één goed argument voor de belastingvoordelen van zzp'ers: omdat het voor zelfstandigen veel duurder is om zich te verzekeren tegen werkloosheid en ziekte, en omdat zij zelf hun pensioen moeten regelen. Zzp'ers krijgen geen WW, en door de torenhoge premies van arbeidsongeschiktheidsverzekeringen dekken veel zelfstandigen zich niet in tegen ziekte of arbeidsongevallen. 'Die hogere kosten zijn een argument voor het betalen van minder belasting - maar niet in de mate zoals nu het geval is.'  

Aanzuigende werking

Caminada maakt zich vooral zorgen over de aanzuigende werking van de belastingprivileges van zzp'ers. 'Omdat je weinig belasting hoeft te betalen is het aantrekkelijk om zzp'er te worden. Maar daarmee financieren we armoede. Een werknemer mag niet onder het minimumloon verdienen, maar voor zzp'ers is er geen minimumtarief. Dat zijn de twee fouten van het belastingregime voor zzp'ers: ze zetten de solidariteit in het sociale stelsel onder druk en zuigen werkgelegenheid aan in marginale baantjes waarin mensen onder het bestaansminimum kunnen komen.'   

Denis Maessen, voorzitter van belangenvereniging Platform Zelfstandige Ondernemers, is de kritiek op zzp'ers zat. 'We moeten stoppen met het bashen van het zzp'erschap, en eindelijk eens onze verantwoordelijkheid nemen voor een hele categorie van zelfstandigen die nauwelijks meer mee kunnen komen in de maatschappij. Deze categorie is het product van tien jaar economisch beleid - van overheden en bedrijven die mensen op straat zetten en dan zeiden: 'Kom maar terug als zzp'er'. Wij zijn vóór het zelfstandig ondernemerschap, maar tegen dit soort gedwongen zelfstandigen, van wie er waarschijnlijk een substantieel deel tussen die 314 duizend zitten. We moeten deze mensen naar een baan begeleiden, in plaats van steeds maar af te geven op zzp'ers.'

Zelfstandig, maar ook zelfredzaam?
Zzp'ers zijn te vinden aan de bovenkant van de arbeidsmarkt, maar verontrustend vaak ook aan de onderkant. Dat is niet alleen voor henzelf een probleem. (+)

Waarom zzp'ers de economie te gronde richten
Ondanks alle jubelverhalen over het vrije ondernemerschap kunnen veel zzp'ers amper rondkomen. En ze jagen ook de samenleving op kosten. (+)