Indiase rijstboer stapt over op mais

In het hart van de Indiase deelstaat de Punjab, net iets buiten het dorpje Nawanshar, liggen de landerijen van rijstexporteur Harkiran Singh Khara (53). Naast een grote witte villa met zwembad en een Mercedes op de oprit, bezit hij er ruim 50 hectare landbouwgrond. Gekleed in een spijkerbroek en gymschoenen toont Khara zijn moderne, deels gemechaniseerde boerenbedrijf, zoals je ze maar weinig ziet in India. Het bedrijf is al generaties lang in bezit van zijn familie. Een opvolger heeft hij tot zijn grote verdriet niet. Zijn enige zoon haalt zijn neus op voor het boerenbestaan, net zoals steeds meer goed opgeleide boerenzonen dat doen.

De hardste klap kreeg Harkiran Singh Khara afgelopen april te verwerken, toen de overheid een tijdelijk verbod op het exporteren van rijst instelde. Een tekort aan voedsel en stijgende voedselprijzen wereldwijd ‘dwongen’ de overheid tot deze maatregel over te gaan. De regering van de hervormer premier Manmohan Singh lag al onder vuur sinds het twee jaar geleden voor het eerst na de Groene Revolutie in de jaren zeventig weer grote hoeveelheden rijst en tarwe moest importeren.

Delhi beweert dat de boeren nauwelijks iets merken van het exportverbod. De overheid garandeert ze immers een minimumprijs. Maar volgens Khara boden de tussenhandelaren, die de rijst van de boeren opkopen, ze voor het exportverbod een veel hogere prijs.

Boer Khara verwijt de regering kortzichtig beleid. ‘Als de premier op bezoek zou komen dan ziet hij dat er helemaal geen voedseltekort in India is.’ Khara wijst vanuit het maisveld naar enkele grote loodsen die in de verte staan. ‘Die liggen helemaal vol met rijst. De tussenhandelaren hebben behoorlijk wat opgeslagen. Na het Indiase exportverbod is de prijs van rijst op de wereldmarkt behoorlijk gestegen. Handelaren gaan weer verkopen als het exportverbod wordt opgeheven. Ze laten nog liever de rijst wegrotten dan het tegen een lagere prijs te verkopen.’

Naast de rijstloodsen liggen de schuren waarin de tarwe wordt opgeslagen. De oogst is net van het land gehaald. Volgens Khara is er sprake van een recordoogst dit jaar. ‘Dat komt doordat de overheid eindelijk eens op tijd kunstmest leverde. Niet gratis maar tegen inkoopprijs’, voegt hij er snel aan toe.

Khara voelt zich door de regering in Delhi in de steek gelaten. Hij verwijt de minister van Landbouw nauwelijks oog voor de boeren te hebben. De economie in de private sector groeit met 8,5 procent. In de landbouw komt die al jaren niet boven de 2,5 procent. Als de regering meer in de agrarische sector zou investeren, zou er genoeg te eten zijn voor de hele Indiase bevolking en zou er nog wat overblijven voor de export ook.

Zonder enige overheidssteun moderniseerde Khara zijn bedrijf aan de eisen van deze tijd. Hij zegt hart te hebben voor het milieu. Overmatig gebruik van chemicaliën heeft op tal van plekken de landbouwgrond in India aangetast. Trots laat hij zijn koeienstallen zien. Een deel van de koeienpoep gebruikt hij als natuurlijke kunstmest voor de groentetuin van zijn vrouw. Wat overblijft wordt omgezet in biogassen om op te koken. ‘Voor een week gas heb je nog geen drie koeien nodig’, vertelt Khara.

Voor zijn landbouwgrond koopt hij ook niet de goedkope pesticiden in de coöperaties van de overheid. ‘Waarvan je twee keer zoveel nodig hebt voor hetzelfde resultaat.’ Maar ook hij ‘ontkomt’ niet geheel aan een insectenverdelger.

De regering zou wat hem betreft wel eens wat meer respect mogen tonen voor de boeren in de Punjab. In deze noordelijke Indiase deelstaat produceren de boeren het meest. De Punjab staat daarom ook bekend als de rijst- en graanschuur van India.

Maar de regering en de boeren liggen voortdurend met elkaar overhoop. ‘Als de wereldprijzen voor bijvoorbeeld rijst en tarwe laag liggen, negeren ze ons. Dan kopen ze nog liever in het buitenland in en laten ze onze oogsten wegrotten. Maar als rijst of tarwe duurder wordt, hebben ze ons wel nodig en krijgen we een betere prijs.’

Khara verwijt de overheid dat ze te veel de markt wil sturen. De overheid stelt de prijzen vast. Het hedendaagse landbouwbeleid stamt nog uit de periode van na de onafhankelijkheid, toen de socialist Jawaharlal Nehru premier werd. Om grootgrondbezit tegen te gaan mocht ieder gezin toen niet meer dan 5 hectare grond hebben. Na zestig jaar bestaat die wet nog steeds. ‘Met de opbrengst van 5 hectare kun je nog geen tractor kopen’, bromt Khara. Zijn grootvader verspreidde daarom de landcertificaten over zijn hele familie. Andere boeren lenen grond om aan een behoorlijke opbrengst te komen vooral in de intensieve rijstteelt.

Op het land maakt Khara een praatje met de jongens die met pikhouwelen de grond bewerken. Binnenkort moeten hier de eerste pootaardappelen in. Hij wijst naar de mais die er naast staat. Als die klaar is om geoogst te worden, komen de rijstplantjes er. Rijst is het basisvoedsel van de Indiërs. Maar meer dan 85 procent van de boeren bezit nog geen hectare grond en produceert niet eens genoeg voor eigen gebruik.

‘Wij zijn de rijstleveranciers voor de Indiërs’, zegt Khara. Maar hij is van plan zijn rijstverbouw dit jaar met 50 procent te halveren. Vorig jaar verbouwde hij ook al 20 procent minder rijst. ‘Rijst is voor mij niet meer interessant. De kosten wegen nauwelijks nog op tegen de opbrengst.’

Khara legt uit dat het water voor irrigatie steeds schaarser wordt. Door overmatig watergebruik staan veel rivieren in Het Land van de Vijf Rivieren, wat Punjab betekent, leeg. De pomp die de rijstvelden voortdurend moet bevloeien, staat het grootste gedeelte van de dag stil vanwege storingen in het elektriciteitsnet.

Buurman Lakhbih Singh Chahal, die in zijn nieuwe Land Rover is komen aanrijden, vertelt dat hij zijn rijstverbouw dit jaar met driekwart zal verminderen. ‘Voor ons valt er nu, met het exportverbod erbij, geen cent meer te verdienen’, zegt hij. Net zoals Khara gaat ook boer Chahal zich veel meer toeleggen op mais en aardappelen. Het exportverbod heeft zijn rijstproductie de genadeslag toegebracht. Hij voorspelt voor de komende maanden een echte voedselcrisis als de rijstoogst dit jaar tegenvalt.

Die crisis zou zich nog wel eens kunnen verharden. De stijgende kosten en de lage opbrengsten maken de agrarische sector in India steeds minder rendabel. Steeds meer boeren geven de brui aan de landbouw. Khara wijst naar een leeg huis bij hem verderop in het straatje. ‘De familie is vertrokken naar Canada.’ Steeds meer boeren in zijn omgeving verkopen hun bedrijf en gaan naar Canada of Europa. ‘Ik ben te veel gehecht aan mijn bedrijf en aan mijn land, anders was ik al lang gegaan.’