Wegwerpluiers leven voort

Xandra van Esch, eigenaar-directrice van kinderdagverblijf De Bloemenkinderen in Eindhoven, was jarenlang een enthousiaste pleitbezorgster van de luierrecycling. Als service voor de ouders regelde Van Esch een container waarin ouders ook de volgepoepte luiers van thuis konden dumpen.

Van Esch is niet de enige die onaangenaam werd verrast toen de Canadees-Amerikaanse eigenaar van Knowaste in Arnhem eind oktober 2007 plotseling de stekker uit de fabriek trok. Vanaf 1999 verwerkte het bedrijf het luierafval van honderden kinderdagverblijven en crèches.

Maar ook tientallen bejaardentehuizen en zorginstellingen leverden via een uitgekiend inzamelsysteem luierafval en incontinentiemateriaal voor hergebruik. In totaal werd in Arnhem jaarlijks 35 miljoen kilogram luierafval verwerkt, afkomstig uit 160 gemeenten. Dat is bijna 20 procent van het totale luierafval in Nederland.

De luiers werden ter plaatse gescheiden in plastic korrels, papierpulp en een te composteren reststroom. Het proces was echter duur in vergelijking met verbranden van de luiers. Vooral de energiekosten bleken hoog, wat niet alleen slecht is voor de portemonnee van het bedrijf, maar ook het milieurendement van het proces schaadt.

Maandenlang is gepraat over een doorstart van de fabriek. ‘We hebben een businesscase opgesteld met verschillende scenario’s, waarin onder andere energiebesparing van het hergebruiksproces centraal staat’, zegt Olaf Fennis van het adviesbureau Royal Haskoning in Nijmegen. Een consortium van bedrijven vond een particuliere investeerder bereid de doorstart mogelijk te maken.

Ook speurde Fennis samen met andere milieuadviseurs naar mogelijkheden om de kwaliteit, en daarmee de afzetprijs van het teruggewonnen plastic en papier, te verbeteren. ‘Door een beter droogprocédé kunnen de luiers volgens ons plan voortleven als een plastic papierpulp in producten als isolerende kunststof dakpannen.’ Ook denken de onderzoekers tweedehands luierpapier te slijten als pulp voor laagwaardige toepassingen zoals krantenpapier.

Bovendien moesten er meer luiers worden verwerkt. Want ondanks de indrukwekkende inzamelscore van 20 procent van de Nederlandse luiers speelde het Knowaste parten dat de fabriek veel te ruim in zijn jasje zat. ‘Indertijd is de fabriek uitgelegd op 70 miljoen kilogram per jaar’, aldus Fennis. ‘Feitelijk draaide Knowaste op halve kracht.’

Vorige week werd duidelijk dat de doorstart definitief niet doorgaat. Een Belgische particulier heeft de installatie op een veiling gekocht, om haar in delen te verkopen. ‘Momenteel zijn ze met snijbranders bezig met de ontmanteling’, meldt Fennis. Mogelijk gaat de Belgische koper de installatie gebruiken voor luierrecycling in België, maar zeker is dat niet. ‘Het winnende bod was slechts 2,6 procent hoger dan de investeerder die de doorstart wilde bekostigen’, mokt Fennis. Kamervragen mochten niet baten. Minister Cramer van Milieubeheer wil geen actieve rol spelen in het post-Knowaste-tijdperk.

Intussen gaan de afvalinzamelaars van SITA en AVR-Van Gansewinkel door met het ophalen van de duizenden kilo’s luierafval van De Bloemenkinderen en consorten. ‘We hebben geregeld dat het luierafval in de vergistingsinstallaties van Orgaworld in Lelystad en in Laarbeek (bij Veghel in Brabant) terecht kan’, zegt Charles de Klerk, directeur marketing van SITA. Zijn bedrijf haalt ongeveer 11 miljoen kilogram luierafval op, meest bij zorginstellingen. AVR-Van Gansewinkel brengt een soortgelijke hoeveelheid bij Orgaworld.

In Lelystad wordt het biologisch afbreekbare afval als papier en fecaliën vergist tot biogas. Dat gas (voornamelijk methaan) wordt in warmtekrachtmotoren verbrand, waarna groene stroom wordt opgewekt. Het bedrijf in Lelystad levert deze groene elektriciteit aan 4.000 huishoudens. Na de vergisting blijven er nog reststoffen over, die na compostering als bodemverbeteraar op landbouwgrond worden uitgereden.

‘Wij verwerken al luiers van huishoudens uit Almere en sinds kort ook uit Lelystad en we kunnen een groot deel van het Knowaste-materiaal er wel bij hebben’, zegt directeur Henk Kaskens van Orgaworld. ‘Het plastic uit de luiers zeven we uit het compost. Het is een prima brandstof, die we mogelijk gaan exporteren naar de cementindustrie.’ Orgaworld onderzoekt of het brandbare materiaal kan worden bijgemengd in kolengestookte energiecentrales.

Volgens Kaskens scoort vergisting minstens even goed als het Knowaste-proces. ‘Het Arnhemse proces kost veel energie, terwijl wij energie produceren.’ De transportkilometers om al die luiers naar Lelystad of Laarbeek te vervoeren, doen volgens Kaskens per kilogram afval nauwelijks af aan het milieurendement van de verwerking.

Xandra van Esch van kinderdagverblijf De Bloemenkinderen is opgelucht dat de inzameling van de luiers is gered. ‘En het is fijn om te horen dat de vergisting van de luiers ook goed is voor het milieu.’ Ouders blijven bovendien thuis verlost van stank in de afvalbak. En voor de huishoudens in gemeenten waar het afval per kilogram of volume wordt afgerekend, scheelt de luierrecycling ook een aardige duit aan afvalheffing.