ternetapotheek trekt duizenden klanten

Op een bedrijventerrein in Oss staat een apotheek waar nooit een patiënt komt. Er is een balie en een folderrek, want zo wil de regelgeving het, maar het personeel is er alleen bezig met het lezen van binnenkomende recepten en het versturen van medicijnen.

Nationale-Apotheek.nl opereert louter via internet en het begin dit jaar opgerichte bedrijf wekt stevige beroering in de apothekerswereld. De landelijke internetapotheek richt zich uitsluitend op herhaalmedicatie, kan daardoor efficiënt werken en geeft de patiënt euro’s korting per recept. In vijf maanden tijd hebben zich al 33 duizend klanten aangemeld.

Apothekersorganisatie KNMP spreekt in een bezorgde brief aan minister Klink van Volksgezondheid over oneerlijke concurrentie. Maar zorgverzekeraars willen graag samenwerken en de minister ziet geen bezwaar.

De formule van Nationale-Apotheek.nl lijkt op die van DocMorris.com, de grootste internetapotheek van Europa, sinds zeven jaar gevestigd in het Limburgse Landgraaf. Ook DocMorris, dat zich bijna uitsluitend op de Duitse markt richt, levert vooral herhaalmedicatie en biedt voordeel voor de patiënt. En ook DocMorris ontmoette weerstand van de gevestigde apothekers die het bedrijf met rechtszaken tevergeefs van de markt probeerden te weren.

Het succes van de beide webapotheken bewijst dat internetfarmacie op legale wijze wel degelijk mogelijk is. De afgelopen week schetste de Volkskrant een beeld van de schimmige wereld van de cyberapotheken, waarin patiënten online moeiteloos zware medicijnen kunnen bestellen, contra-indicaties niet worden opgemerkt, artsen en apothekers anoniem blijven en de controle faalt.

Voor apotheker Jacques Waterval, mede-oprichter van DocMorris, zijn online doktersconsulten onbespreekbaar. Verantwoorde zorg behelst dat arts en patiënt elkaar zien, meent hij. ‘Ik houd van grijze gebieden maar het moet niet zwart worden.’

Toch meent hij dat patiënten die gaan dolen op internet, vooral zelf verantwoordelijk zijn. Hij krijgt ze in de apotheek, de patiënten bij wie het Sonja Bakkeren niet helpt en die zelf plastabletten en schildkliermedicijnen hebben besteld via vage sites met een online recept. ‘Die medicijnen worden zonder enig nadenken gekocht. Dat verbaast me enorm. In de supermarkt kijk je toch ook op de verpakking wat erin zit?’

Online receptuur biedt de gelegenheid het geweten te sussen, denkt Waterval. ‘Patiënten denken: ik slik toch mijn cholesterolverlagers, dan kan ik rustig vet blijven eten. En als ze dat buiten de huisarts om doen, kan die ze niet aanspreken op gedrag dat ze niet willen veranderen.’

DocMorris en Nationale-Apotheek werken alleen met recepten van de eigen arts, die kostenloos kunnen worden opgestuurd. Geneesmiddelen worden binnen 24 uur gratis bezorgd. Internetondernemer Coen van den Heuvel, de man achter Nationale-Apotheek.nl, zocht daarvoor de samenwerking met twee partijen. Zijn eigen bedrijf Sierra Nova regelt de software, en de internetportal, Ceva Logistics de logistiek en TNT Post de distributie. TNT ontwierp een pakketje, moeilijk te openen voor kinderen en voorzien van een barcode zodat het op elk moment te traceren valt.

TNT-bestuursvoorzitter Peter Bakker realiseert met het internet-initiatief de oplossing die hij het ministerie van Volksgezondheid drie jaar geleden zelf aanreikte in een rapport over betere logistiek in de zorg. Bakker kwam met de aanbeveling alle geneesmiddelen voor chronisch gebruik direct, zonder tussenkomst van een apotheek, aan patiënten af te leveren. De vraag naar die medicijnen is voorspelbaar en de distributie ervan kan veel efficiënter, schreef hij. Van de 137 miljoen recepten die vorig jaar bij apothekers werden ingeleverd, was ruim 70 procent een herhaalrecept. Bakker becijferde de kostenbesparing op 700 à 800 miljoen euro per jaar.

Van den Heuvel is voorzichtiger en denkt dat binnen vijf jaar 5 procent van de geneesmiddelen via internet zal worden verkocht, wat neerkomt op een omzet van ruim 200 miljoen euro. ‘Een deel van de medicijnen is gewoon detailhandel geworden’, zegt hij. ‘Voor standaardmedicatie heeft de apotheker zijn specialistische kennis niet nodig. De patiënt die al twintig jaar hetzelfde gebruikt, hoef je niets meer uit te leggen.’

DocMorris wist met dat principe de Duitse markt open te breken. Vorig jaar boekte het bedrijf een omzet van 176 miljoen euro. Waterval heeft zich twee jaar geleden teruggetrokken uit het bedrijf. Drie jaar later kreeg DocMorris in een conflict met de Duitse apothekersvereniging gelijk van het Europese Hof en mocht het bedrijf Duitse patiënten medicijnen leveren waarvoor geen recept is vereist.

De marges op de geneesmiddelen waren aanvankelijk hoog: Nederlandse medicijnen zijn tot 40 procent goedkoper dan Duitse. Voor Duitse patiënten was bestellen net over de grens lucratief omdat zij dan niet, zoals in hun eigen apotheek, hoefden bij te betalen.

Naast financieel profijt zijn gemak, therapietrouw en discretie de voordelen die chronische patiënten vinden bij de internetapotheek, zegt Van den Heuvel van Nationale-Apotheek.nl. Niet meer in de rij staan, altijd op tijd nieuwe medicijnen in huis, niet in een volle apotheek middelen tegen incontinentie in ontvangst hoeven nemen. Patiënten krijgen bij hem twee euro per receptregel retour, vrij te besteden. Patiënten van zorgverzekeraar CZ, die met de internetapotheek samenwerkt, zelfs vier euro.

Maar Nationale-Apotheek.nl levert geen acute bestellingen in avond-, nacht en weekeinden, biedt geen gekoelde geneesmiddelen en een adviesgesprek met de apotheker is niet de bedoeling. Daar zit hem dan ook de pijn bij de apothekersorganisatie KNMP: die vreest dat straks de arbeidsintensieve, dure klussen voor de apotheek in de straat overblijven.

Apotheker Waterval van DocMorris kan zich die kritiek voorstellen: ‘Als je de krenten uit de pap haalt, wordt de pap duurder.’ Ook hij vreest dat de acute farmaceutische zorg door initiatieven als Nationale-Apotheek.nl onder druk komt te staan.

Van den Heuvel van Nationale-Apotheek.nl vindt dat apothekers vooral aan hun eigen portemonnee denken en niet aan de patiënt. Zijn apotheek richt zich op een bepaald segment van de markt, dat van de planbare zorg. ‘Er zijn ook klinieken die dat doen. Het is onzin te stellen dat een apotheek alleen volwaardig is als die ook acute zorg doet. We voldoen aan alle regels.’

Apotheker Waterval denkt dat er voor ‘puur doosjes schuiven’ een lager tarief moet komen dan voor het werk aan de balie en voor de acute zorg. Van den Heuvel voelt zich niet aangesproken: daarover moeten de apothekers maar in discussie gaan met de zorgverzekeraars, zegt hij. ‘Dat is het principe van de vrije marktwerking.'

Hij zegt dat hij vergelijkbaar commentaar eerder heeft zien langskomen bij andere bedrijfstakken die het internet op gingen, zoals de reisindustrie en de platenwinkels. ‘Ook toen werd door de achterblijvers gezegd: op internet worden de makkelijke klanten bediend, en wij blijven met de moeilijke wensen over. Maar die leveranciers zijn blijven bestaan, zij het met een nieuw dienstenpakket.’