Patstelling met IJsland duurt voort

Waar is de 1,3 miljard euro van de Nederlandse Icesave-spaarders eigenlijk gebleven? In de zakken van Björgolfur Tor wellicht, de eigenaar van Landsbanki, die naar Londen is gevlucht en zijn vermogen in veiligheid heeft gebracht op Tortola, een van de Britse maagdeneilanden? Of in een ander zwart gat? ‘Ik denk dat het meeste is opgegaan aan slechte investeringen’, zegt Vilhjalmur Bjarnason, voorzitter van de IJslandse vereniging van aandeelhouders, ‘De IJslandse banken hebben veel te veel betaald voor overnames.’

De kans dat de 1,3 miljard nog terugkomt uit de failliete boedel van Landsbanki acht hij daarom klein. En dat is slecht nieuws voor de IJslandse belastingbetaler, want die moet voor de schade opdraaien. Dat vinden althans de minister van Financiën Bos en zijn Britse collega Darling.

Vrijwel direct na de ondergang van Icesave sloeg Wouter Bos oorlogszuchtige taal uit. Niet richting Landsbanki, de moeder van Icesave, maar richting de IJslandse ‘autoriteiten’, die hadden toegestaan dat hun bankiers er zo’n puinhoop van hadden gemaakt.

Om de onrust op de spaarmarkt te bezweren, besloot Bos echter al snel om de spaarders zelf schadeloos te stellen tot een bedrag van 100 duizend euro. Hij wilde echter de indruk wegnemen dat de Nederlandse belastingbetaler zou opdraaien voor de schade en daarom togen zijn ambtenaren naar Reykjavik om het geld terug te eisen.

De IJslandse regering ging na enig dralen akkoord. Ze kon ook niet anders. Als ze niet akkoord zou gaan, zou het land geen IMF-lening krijgen en die was hard nodig om te voorkomen dat IJsland zou terugkeren in het Stenen Tijdperk.

Al snel begon de IJslandse bevolking echter te sputteren. ‘Het omvallen van Icesave was niet de verantwoordelijkheid van de IJslandse burgers’, zegt Olafur Isleifsson, lector aan de Universiteit van Reykjavik, die jarenlang voor de IJslandse centrale bank en het IMF werkte. ‘Wij hebben er ook niet aan verdiend. Wij zijn net als jullie geshockeerd door het gedrag van clowns als Björgolfur Tor.’

Het parlement stelde daarom afgelopen zomer aanvullende voorwaarden, die er op neerkomen dat IJsland later en misschien wel nooit terugbetaalt. Nederland en Groot-Brittannië hebben dit vooralsnog niet geaccepteerd. Vooral de voorwaarde dat de resterende schuld na 2024 wordt kwijtgescholden, is voor Nederland en Groot-Brittannië onacceptabel

Wie krijgt uiteindelijk gelijk? De Europese regels schrijven voor dat als een bank omvalt, andere banken in een land ervoor zorgen dat de spaarders schadeloos worden gesteld. Maar wat als alle banken omvallen, zoals in IJsland gebeurde? Daarin voorzien de Europese regels niet.

Nederland en Groot-Brittannië concludeerden dat dan de staat waarin de bank is gevestigd maar voor de schade moet opdraaien. IJsland vindt die conclusie voorbarig en wil eigenlijk dat een onafhankelijke rechter uitspraak doet. ‘Zo doe je dat als gentlemen, als beschaafde mensen’, vindt Isleifsson. ‘Nederland en Groot-Brittannië kiezen er echter voor hun zin door te drijven en hun macht te misbruiken. Terwijl wij op de grond liggen, gaan zij nog een keer op ons staan.’

Gerard van Vliet, die geld probeert terug te krijgen namens de 469 Icesave-spaarders die meer dan 100 duizend euro op hun rekening hadden staan, vindt al te veel medelijden met de IJslanders niet op zijn plaats. ‘De IJslandse spaartegoeden zijn na het omvallen van de banken direct veiliggesteld. De IJslanders hebben nog heel veel geld op hun spaarrekening staan.’